Công nghiệp văn hóa khó bứt phá bằng sự kiện rời rạc

7 giờ trướcBài gốc

Lễ hội âm nhạc ngoài trời là một mắt xích quan trọng nếu công nghiệp văn hóa được kết nối với du lịch, dịch vụ và bản quyền. Ảnh: VNVN

Công nghiệp văn hóa đang được đặt trong tầm nhìn phát triển quốc gia, không còn là câu chuyện riêng của biểu diễn, lễ hội hay quảng bá hình ảnh. Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định yêu cầu xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa sáng tạo, sản xuất, kinh doanh, quảng bá, tiêu dùng và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ.

Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục đặt văn hóa vào vị trí một nguồn lực phát triển. Văn hóa vì vậy không chỉ cần được gìn giữ, mà còn phải được tổ chức thành năng lực sáng tạo, năng lực thị trường và năng lực cạnh tranh.

Từ tầm nhìn đó, có thể nhìn rõ một điểm nghẽn: Việt Nam không thiếu sự kiện văn hóa, giải trí, triển lãm, lễ hội, concert hay các chương trình quảng bá điểm đến. Nhưng số lượng sự kiện không tự tạo ra công nghiệp văn hóa.

Một sự kiện đông người chưa phải là thị trường. Một đêm diễn thành công chưa chắc tạo ra chuỗi giá trị. Một chương trình được đầu tư lớn vẫn có thể trôi qua như điểm sáng ngắn hạn nếu sau đó không còn dữ liệu khán giả, sản phẩm tiếp nối, bản quyền, doanh thu phụ trợ và năng lực tổ chức được tích lũy.

Muốn công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế, sự kiện không thể đứng một mình. Nó phải kéo theo doanh nghiệp, hạ tầng, công nghệ, truyền thông, du lịch, dịch vụ, dữ liệu và sản phẩm sáng tạo. Nếu thiếu các mắt xích đó, thị trường văn hóa vẫn phát triển rời rạc.

Công nghiệp văn hóa cần hệ sinh thái

Nhiều chương trình hiện nay có sân khấu lớn, khách mời nổi bật, truyền thông mạnh và hình ảnh đẹp. Nhưng sau khi chương trình khép lại, không ít hoạt động để lại rất ít giá trị có thể khai thác tiếp. Dữ liệu khán giả không được quản trị. Nội dung không được thương mại hóa. Bản quyền không được tính toán từ đầu. Sản phẩm phái sinh gần như không hình thành.

Đó là điểm nghẽn của công nghiệp văn hóa hiện nay. Một sự kiện có thể tạo tiếng vang, nhưng tiếng vang không đồng nghĩa với sức cạnh tranh. Công nghiệp văn hóa cần khả năng biến một chương trình thành chuỗi sản phẩm, dịch vụ và quyền khai thác lâu dài.

Tại Hội nghị cấp cao kết nối ngành Triển lãm, Sự kiện và Quảng cáo Việt Nam 2026, Bộ trưởng Bộ VH-TT-DL Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh ngành triển lãm, sự kiện và quảng cáo đang giữ vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị công nghiệp văn hóa. Bà đề nghị tổ chức các sự kiện văn hóa, nghệ thuật, triển lãm có tầm vóc quốc gia, có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Định hướng này đúng, nhưng Việt Nam không thể chỉ nâng quy mô tổ chức. Một sự kiện lớn mà thiếu tiêu chuẩn quốc tế, thiếu dữ liệu, thiếu dịch vụ đi kèm, thiếu bản quyền và thiếu nhân lực chuyên nghiệp thì vẫn chỉ là điểm sáng ngắn hạn.

Doanh nghiệp phải là lực kéo chính

Nhà nước có vai trò mở đường, tạo cơ chế và đầu tư hạ tầng nền tảng. Nhưng công nghiệp văn hóa không thể phát triển nếu doanh nghiệp chỉ đứng ngoài chờ chính sách. Đã là ngành kinh tế, công nghiệp văn hóa phải có doanh nghiệp mạnh, có vốn, có quản trị và có mô hình doanh thu.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho rằng khu vực tư nhân đang trở thành động lực quan trọng của công nghiệp văn hóa Việt Nam. Nhiều lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, quảng cáo và du lịch văn hóa đã cho thấy năng lực đổi mới của doanh nghiệp Việt Nam. Tín hiệu này tích cực, nhưng chưa đủ nếu doanh nghiệp vẫn phát triển theo từng dự án riêng lẻ.

Không thể phát triển công nghiệp văn hóa bằng cách mỗi nơi làm một sự kiện, mỗi đơn vị chạy một chiến dịch, mỗi địa phương tổ chức một chương trình rồi dừng lại ở báo cáo thành công. Doanh nghiệp trong lĩnh vực sự kiện, triển lãm, quảng cáo, biểu diễn, du lịch và công nghệ phải được đặt vào cùng một hệ sinh thái.

Ngày hội Khởi nghiệp Công nghiệp Văn hóa 2025 tại TP.HCM quy tụ nhiều dự án sáng tạo ứng dụng công nghệ, từ nội dung số, thiết kế đến sản phẩm văn hóa. Ảnh: Sihub

Bản sắc phải nằm trong lõi sự kiện

Một sai lầm dễ gặp là xem bản sắc như phần phụ thêm vào sau. Thêm vài biểu tượng dân gian, vài tiết mục truyền thống, vài hình ảnh di sản chưa đủ tạo bản sắc. Bản sắc phải nằm trong ý tưởng, câu chuyện, thiết kế trải nghiệm và cách khán giả nhớ về sự kiện.

NSND Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn, cho rằng khách quốc tế đến Việt Nam để tìm những giá trị chỉ Việt Nam mới có. Việt Nam không thể cạnh tranh với thế giới bằng cách sao chép mô hình sự kiện của thế giới.

Âm thanh, ánh sáng, công nghệ và kỹ xảo có thể mua được. Nhưng bản sắc không thể mua. Bản sắc phải được tạo ra từ chiều sâu văn hóa, từ năng lực kể chuyện và từ cách tổ chức trải nghiệm.

Công nghiệp văn hóa phải chuyển sang làm thị trường

Công nghiệp văn hóa cần hạ tầng đủ mạnh để sự kiện không chỉ diễn ra, mà còn tạo được giá trị kinh tế sau khi kết thúc. Hạ tầng không chỉ là nhà hát, trung tâm triển lãm, sân vận động hay không gian biểu diễn. Hạ tầng còn là hệ thống bán vé, tiêu chuẩn an toàn, giao thông, lưu trú, dịch vụ phụ trợ, nhân lực kỹ thuật, nền tảng dữ liệu, quản trị bản quyền và năng lực truyền thông quốc tế.

Đạo diễn Hoàng Công Cường từng nói muốn nâng tầm công nghiệp biểu diễn thì không thể chỉ có nghệ sĩ hay chương trình hay. Cần cả một hệ sinh thái từ sân khấu, công nghệ, dịch vụ, giao thông đến du lịch đi kèm.

Sự kiện văn hóa không chỉ bán vé. Nó còn kéo theo lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, quảng cáo, nội dung số, hàng hóa sáng tạo, bản quyền và hình ảnh điểm đến.

Công nghiệp văn hóa đòi hỏi cách tính khác. Trước sự kiện phải có nghiên cứu khán giả, chiến lược thương hiệu, mô hình doanh thu và kế hoạch truyền thông. Trong sự kiện phải có chất lượng vận hành, dịch vụ và trải nghiệm. Sau sự kiện phải có dữ liệu, nội dung số, sản phẩm phái sinh, bản quyền và cộng đồng khán giả.

Không có phần sau, sự kiện chỉ là một lần tiêu tiền. Có phần sau, sự kiện mới thành tài sản. Việt Nam đang có cơ hội khi nhu cầu hưởng thụ văn hóa tăng, doanh nghiệp tư nhân tham gia mạnh hơn và công nghệ mở thêm không gian mới. Nhưng cơ hội cần được tổ chức bằng tiêu chuẩn, luật chơi, bản quyền, dữ liệu, doanh nghiệp đủ mạnh và một hệ sinh thái biết nối các sự kiện riêng lẻ thành chuỗi giá trị.

Muốn công nghiệp văn hóa thật sự bứt phá, Việt Nam phải đi qua bước khó hơn: không chỉ tổ chức sự kiện, mà phải biến mỗi sự kiện thành một mắt xích của thị trường sáng tạo thật.

Tiểu Vũ

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/cong-nghiep-van-hoa-kho-but-pha-bang-su-kien-roi-rac-251519.html