Nhà hát Lớn vừa là không gian biểu diễn nghệ thuật hàn lâm vừa là chứng nhân của nhiều sự kiện lịch sử quan trọng
Tọa lạc tại số 1A Tràng Tiền, trên Quảng trường Cách mạng Tháng Tám, nhà hát nằm ở khu vực trung tâm bậc nhất Hà Nội. Vị trí ấy giúp công trình vừa giữ vai trò không gian biểu diễn nghệ thuật hàn lâm, vừa hiện diện như một chứng nhân của nhiều sự kiện lịch sử quan trọng trong suốt hơn một thế kỉ.
Cuối thế kỉ XIX, khu đất xây dựng nhà hát từng là vùng đầm lầy thuộc hai làng Thạch Tần và Tây Luông. Năm 1899, Hội đồng thành phố Hà Nội dưới quyền Công sứ Richard đề xuất xây dựng một nhà hát lớn nhằm phục vụ giới quan chức và tầng lớp thượng lưu.
Nhà hát Lớn Hà Nội đi vào hoạt động từ năm 1911, là một trong những công trình hiện đại và quy mô nhất của thành phố lúc bấy giờ. Ảnh: Internet
Sau nhiều lần chỉnh sửa phương án, ngày 7.6.1901, công trình chính thức được khởi công dưới thời Toàn quyền Paul Doumer và hoàn thành sau 10 năm xây dựng. Năm 1911, Nhà hát Lớn Hà Nội đi vào hoạt động, trở thành một trong những công trình hiện đại và quy mô nhất của thành phố lúc bấy giờ.
Theo tư liệu lịch sử, nhà hát do hai kiến trúc sư người Pháp là Harlay và Broyer thiết kế, lấy cảm hứng từ Opéra Garnier ở Paris, song được thu nhỏ về tỉ lệ và điều chỉnh vật liệu để phù hợp với điều kiện khí hậu nhiệt đới.
Công trình mang phong cách Tân cổ điển Pháp kết hợp yếu tố chiết trung, nổi bật với hệ cột Ionic cân xứng, mái dốc lợp đá đen, các ô cửa vòm và phù điêu trang trí giàu nhịp điệu. Tổng thể vừa gợi dáng dấp nhà hát châu Âu đầu thế kỉ XX, vừa tạo điểm nhấn hài hòa trong không gian phố xá Hà Nội.
Khán phòng chính nằm ở phía sau, được ví như một “hộp nhạc” với ba tầng ghế hình móng ngựa bao quanh sân khấu
Về quy mô, nhà hát dài 87m, rộng trung bình khoảng 30m, đỉnh mái cao 34m so với mặt đường, diện tích xây dựng xấp xỉ 2.600m2.
Mặt bằng được tổ chức thành ba phần rõ ràng. Phía trước là sảnh chính với cầu thang chữ T ốp đá, nền lát marble và các chi tiết trang trí cổ điển. Tầng hai là phòng Gương, không gian nghi lễ lộng lẫy từng dùng cho các buổi chiêu đãi và sự kiện trọng thể. Phía sau là khu quản trị với 18 buồng hóa trang, hai phòng tập hát, thư viện và phòng họp.
Khán phòng chính nằm ở phía sau, được ví như một “hộp nhạc” với mặt bằng gần vuông 24x24m, ba tầng ghế hình móng ngựa bao quanh sân khấu. Tổng cộng có khoảng 598 ghế bọc nhung, trong đó tầng trên là các lô ghế riêng dành cho khách VIP. Cách tổ chức không gian tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc âm học và thị giác của nhà hát châu Âu, bảo đảm tầm nhìn và chất lượng thưởng thức từ mọi vị trí.
Trong thời kì thuộc địa, Nhà hát Lớn chủ yếu phục vụ opera, nhạc thính phòng và kịch nói của các đoàn nghệ thuật Pháp.
Từ thập niên 1940, các đoàn kịch Việt Nam bắt đầu biểu diễn tại đây, đưa nhà hát trở thành không gian nghệ thuật chung, gần gũi hơn với công chúng trong nước.
Nhà hát Lớn là địa điểm diễn ra nhiều sự kiện lịch sử trọng đại. Ảnh: Internet
Không chỉ gắn với đời sống văn hóa, Nhà hát Lớn còn là địa điểm diễn ra nhiều sự kiện lịch sử lớn: cuộc mít tinh ngày 17.8.1945 tại quảng trường phía trước và phiên họp đầu tiên của Quốc hội khóa I ngày 2.3.1946, nơi thông qua Hiến pháp 1946…
Sau hơn 80 năm được sử dụng, đến thập niên 1990, nhà hát xuống cấp nghiêm trọng. Năm 1995, Chính phủ quyết định trùng tu toàn diện với kinh phí khoảng 156 tỉ đồng. Dự án kéo dài đến năm 1997, có sự tham gia tư vấn của kiến trúc sư Hồ Thiệu Trị, nhằm khôi phục tối đa diện mạo nguyên gốc, đồng thời bổ sung các hệ thống kĩ thuật hiện đại về âm thanh, ánh sáng và điều hòa.
Năm 2011, nhân kỉ niệm 100 năm ngày khánh thành, Nhà hát Lớn Hà Nội cùng Quảng trường Cách mạng Tháng Tám được công nhận là Di tích lịch sử và kiến trúc cấp quốc gia.
Ngày nay, Nhà hát Lớn là nơi thường xuyên diễn ra các chương trình giao hưởng, opera, ballet và sự kiện văn hóa quy mô lớn
Cho đến nay, công trình vẫn là một trong những địa điểm biểu diễn quan trọng nhất của Thủ đô, thường xuyên diễn ra các chương trình giao hưởng, opera, ballet và sự kiện văn hóa quy mô lớn.
Với giới nghệ sĩ, đây là không gian biểu diễn danh giá. Với du khách, Nhà hát Lớn là điểm dừng chân để cảm nhận rõ nét chiều sâu lịch sử và văn hóa của Hà Nội.
NHƯ PHÚC