Cuba thúc đẩy cách mạng năng lượng tái tạo khi Mỹ chặn nguồn cung nhiên liệu

2 giờ trướcBài gốc

Điện Mặt Trời áp mái tại một nhà dân ở thủ đô La Habana. Ảnh: Việt Hùng - PV TTXVN tại Cuba

Kênh CNN (Mỹ) dẫn dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember đánh giá Cuba hiện đang thực hiện một trong những cuộc chuyển đổi sang điện Mặt Trời nhanh nhất thế giới, với hỗ trợ của Trung Quốc. Trong năm qua, lượng pin Mặt Trời và hệ thống lưu trữ điện nhập khẩu từ Trung Quốc tăng vọt. Đồng thời, Cuba đã xây dựng hàng chục trang trại điện Mặt Trời.

Dù nền kinh tế Cuba vẫn phụ thuộc lớn vào nhiên liệu hóa thạch, nhiều chuyên gia cho rằng sức ép ngày càng gia tăng từ Mỹ có thể vô tình đẩy nhanh hành trình hướng tới năng lượng sạch của Cuba. Theo nhà kinh tế Kevin Cashman thuộc tổ chức nghiên cứu Transition Security Project (Mỹ - Anh), việc mở rộng năng lượng tái tạo sẽ giúp Cuba giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu, qua đó vô hiệu hóa “đòn bẩy cưỡng ép” từ bên ngoài.

Dầu mỏ là xương sống của hệ thống điện Cuba và phần lớn được nhập khẩu. Vào những năm 1980, nguồn cung chủ yếu đến từ Liên Xô. Khi Liên Xô tan rã, Cuba chuyển sang Venezuela. Đầu tháng 1, sau khi lực lượng Mỹ đột kích Venezuela đồng thời bắt giữ Tổng thống khi đó Nicolas Maduro, nguồn cung này đóng băng. Ngay sau đó, nhập khẩu dầu vào Cuba từ các nhà cung cấp khác, bao gồm cả Mexico, cũng cạn kiệt khi Mỹ đe dọa áp thuế bổ sung.

Những diễn biến này đã để lại hậu quả rất tàn khốc. Vào tháng 3, Cuba trải qua ba lần mất điện trên toàn quốc. Các ca phẫu thuật tại bệnh viện bị hạn chế và người dân phải đốt củi để nấu ăn. Đây là cuộc khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất của Cuba trong nhiều thập niên.

Nhưng trước đó, năm 2024 được xem là thời điểm điện Mặt Trời bắt đầu bứt phá tại Cuba và được Havana coi là một giải pháp cho cuộc khủng hoảng năng lượng. Tốc độ phát triển của điện Mặt Trời tại Cuba khiến nhiều người bất ngờ. Theo Ember, giá trị xuất khẩu các tấm pin Mặt Trời của Trung Quốc sang Cuba chỉ vào khoảng 3 triệu USD năm 2023, nhưng đã tăng vọt lên 117 triệu USD vào năm 2025.

Một phần quan trọng trong chiến lược chuyển đổi sang năng lượng sạch của Cuba là thỏa thuận với Trung Quốc nhằm xây dựng 92 trang trại điện Mặt Trời trên khắp cả nước vào năm 2028. Các dự án này dự kiến bổ sung tổng cộng 2 gigawatt công suất điện Mặt Trời, đủ để cung cấp cho hơn 1,5 triệu hộ gia đình.

Chỉ trong vòng 12 tháng qua, Cuba đã lắp đặt khoảng 1 gigawatt điện Mặt Trời. Năng lượng tái tạo hiện chiếm khoảng 10% tổng sản lượng điện của Cuba, tăng mạnh so với mức khoảng 3% vào năm 2024. Chính phủ Cuba cam kết nâng tỷ lệ này lên ít nhất 24% vào năm 2030.

Lắp điện Mặt Trời áp mái ở thủ đô La Habana. Ảnh: Việt Hùng-PV TTXVN tại Cuba

Lợi ích của điện Mặt Trời đối với Cuba là rất rõ ràng. Chi phí của công nghệ năng lượng sạch đã giảm mạnh trong những năm gần đây, trong khi các hệ thống điện Mặt Trời có thể được triển khai tương đối nhanh. Cơ sở hạ tầng này có tuổi thọ hàng chục năm và sau khi hoàn tất lắp đặt, gần như chỉ cần đến ánh nắng Mặt Trời để vận hành.

Mặc dù điện Mặt Trời đang tăng trưởng rất nhanh, nguồn năng lượng này vẫn chưa được triển khai ở quy mô đủ lớn tại Cuba. Theo ông Jorge Pinõn tại Viện Năng lượng thuộc Đại học Texas (Mỹ), các trang trại điện Mặt Trời của Cuba hiện có quy mô nhỏ và phân tán rải rác trên cả nước.

Điện Mặt Trời cũng chỉ được tạo ra khi có ánh nắng, nên không thể đáp ứng nhu cầu tiêu thụ điện cao điểm vào buổi tối. Pin lưu trữ có thể khắc phục hạn chế này và Cuba đã gia tăng mạnh nhập khẩu pin trong thời gian gần đây. Tuy nhiên, quốc gia này vẫn chưa có các hệ thống lưu trữ điện quy mô lớn phục vụ cho lưới điện quốc gia.

Trở ngại lớn nhất có lẽ vẫn là chi phí. Theo phân tích công bố hồi tháng 4 của ông Cashman, Cuba sẽ cần đầu tư khoảng 8 tỷ USD để sản xuất gần 93% lượng điện từ các nguồn năng lượng tái tạo. Nếu đạt được mục tiêu này, nước này gần như sẽ không còn phải nhập khẩu dầu mỏ và khí đốt để phát điện. Trong khi đó, để xây dựng một hệ thống điện vận hành hoàn toàn bằng năng lượng tái tạo, Cuba sẽ phải chi tới 19 tỷ USD. Câu hỏi được quan tâm là ai sẽ đứng ra thanh toán khoản đầu tư khổng lồ này?

Nhưng đối với một số người dân Cuba, làn sóng phát triển điện Mặt Trời hiện nay đã bắt đầu mang lại những lợi ích thiết thực. Tại trạm sạc sử dụng năng lượng Mặt Trời đầu tiên của đất nước ở thành phố Santa Clara, người dân có thể sạc mọi thứ, từ điện thoại di động và pin dự phòng cho đến xe máy điện.

“Trạm này đã giải quyết rất nhiều khó khăn cho rất nhiều người”, bà Yudelaimys Barrero Munõz nói trong cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn AP (Mỹ). Bà cho biết thường xuyên sử dụng trạm để sạc cho chiếc xe ba bánh chạy điện của gia đình.

Nhiều người tin rằng phía trước vẫn là con đường đầy triển vọng cho việc mở rộng nhanh chóng năng lượng tái tạo, không chỉ ở Cuba mà còn trên toàn thế giới. Khi công nghệ sạch ngày càng rẻ hơn và bất ổn địa chính trị liên tiếp cho thấy cái giá đắt đỏ của sự lệ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, năng lượng tái tạo đang trở thành lựa chọn khó có thể trì hoãn.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/cuba-thuc-day-cach-mang-nang-luong-tai-tao-khi-my-chan-nguon-cung-nhien-lieu-20260514154928742.htm