Lễ cúng hạ nêu là gì?
Lễ cúng hạ nêu hay còn gọi là lễ khai hạ, lễ tạ năm mới, lễ hóa vàng. Đây là lễ cúng nhằm tạ ơn thần linh, gia tiên và kết thúc Tết.
Trong phong tục xưa, từ ngày 23 tháng Chạp đến ngày 30 Tết, nhiều gia đình Việt dựng cây nêu có treo kèm những vật trang trí như vòng tròn nhỏ với ý nghĩa là nghênh đón những điều may mắn trong năm mới.
Đồng thời, phong tục này cũng nhằm tiễn đi những thứ xui xẻo, không may mắn của năm cũ, diệt trừ, không cho ma quỷ tới quấy phá để có một cái Tết thật bình an với gia đình.
Lễ cúng hạ nêu là một trong những nghi lễ quan trọng trong phong tục Tết cổ truyền của người Việt. Ảnh minh họa: Thu Huong Vu
Khi kết thúc Tết, con cháu sẽ làm lễ hóa vàng để cáo lễ tiễn đưa tổ tiên trở về âm cảnh. Khi đó cây nêu ngày Tết sẽ được hạ xuống, mở đầu ngày vui để chào mùa xuân mới, mong cầu may mắn cho cả năm.
Ngày nay, việc dựng cây nêu vào ngày Tết không còn phổ biến như trước nhưng ở một số địa phương, nhiều gia đình vẫn dựng những cây nêu ở đình và sau Tết sẽ làm lễ cúng hạ nêu, giữ gìn nét đẹp truyền thống.
Trước đây, lễ cúng hạ nêu chủ yếu được tổ chức vào ngày mùng 7 Tết. Tuy nhiên hiện nay, tùy thuộc vào điều kiện từng gia đình mà lễ cúng này sẽ được tổ chức từ mùng 3 đến mùng 10 tháng Giêng.
Nghi lễ cúng hạ nêu
Theo phong tục của người Việt, nghi lễ cúng hạ nêu gồm: chuẩn bị lễ vật cúng (các vật phẩm bắt buộc và mâm cỗ); thắp hương, đọc văn khấn cúng hạ nêu và hóa vàng.
Chuẩn bị lễ vật, mâm cỗ
Khi tổ chức cúng hạ nêu, gia chủ cần chuẩn bị mâm cơm cúng (có thể làm cơm mặn hoặc cơm chay đều được) và một số lễ vật như rượu, nhang, hoa cúng, đèn dầu, hoa quả tươi, đĩa gạo, đĩa muối, sớ, tiền vàng...
Lễ vật cơ bản:
Hương (nhang), nến hoặc đèn cầy.
Hoa tươi: Nên chọn số lẻ (5 hoặc 7 bông), tránh số chẵn.
Trái cây: Mâm ngũ quả tươi ngon.
Trầu cau, rượu trắng, trà, nước sạch.
Lễ ngọt: Bánh kẹo, mứt Tết.
Đĩa gạo nhỏ, đĩa muối nhỏ.
Tiền vàng mã, sớ cúng hạ nêu.
Mâm cỗ cúng (không bắt buộc nhưng nên có):
Gia chủ có thể chuẩn bị mâm cơm mặn hoặc chay để dâng lên tổ tiên, thể hiện sự no đủ:
Mâm mặn: Gà luộc, xôi, bánh chưng, giò chả, món xào/kho.
Mâm chay: Các món chế biến từ rau củ, nấm.
Sau đó, gia chủ bày biện mâm cúng đầy đủ và chỉn chu, đặt ở ngoài trời.
Nghi thức cúng hạ nêu
Sau khi chuẩn bị lễ vật và mâm cỗ, gia chủ ăn mặc trang nghiêm, thành kính thắp hương, đọc bài văn khấn cúng hạ nêu.
Gia chủ nên khấn vái xin phép gia tiên trong nhà trước, sau đó tiến hành cúng ngoài trời.
Hóa vàng
Khi khấn lễ khai hạ, gia chủ tham khảo và đọc bài cúng hạ nêu, đợi hương tàn thì đem hóa vàng, hóa sớ, rải một phần gạo muối trước cửa và hạ cây nêu.
Lưu ý
Cây nêu sau khi nhấc lên thì để ở nơi khô ráo, thoáng đãng sạch sẽ bên ngoài nhà, không nên để trong nhà tránh điều không may mắn.
Lễ hạ nêu thường đi kèm với nghi thức dọn dẹp bàn thờ, hóa vàng tiễn tổ tiên, mang ý nghĩa tạ ơn trời đất, thần linh đã phù hộ gia đình trong suốt dịp Tết.
Thanh Minh