Cuộc chiến với vape ở Singapore và câu hỏi về giới hạn của chính sách

2 giờ trướcBài gốc

Singapore đang triển khai một trong những chiến dịch trấn áp thuốc lá điện tử quyết liệt nhất thế giới, với các biện pháp từ kiểm soát biên giới, xử phạt hình sự, cai nghiện bắt buộc cho đến vận động người dân tố giác hành vi sử dụng vape. Động thái này được chính phủ Singapore coi là cần thiết trong bối cảnh thuốc lá điện tử, đặc biệt là các sản phẩm pha trộn ma túy, ngày càng lan rộng và gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, nhất là giới trẻ.

Ảnh: Getty Images

Từ lệnh cấm năm 2018

Singapore cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử từ năm 2018, với lập luận cần thận trọng trước khi cho phép một sản phẩm chưa được chứng minh đầy đủ về tác động sức khỏe lâu dài. Tuy nhiên, bất chấp lệnh cấm, thị trường ngầm vape vẫn tồn tại, chủ yếu thông qua các kênh trực tuyến và hoạt động buôn lậu xuyên biên giới.

Trong vài năm gần đây, tình hình trở nên nghiêm trọng hơn khi xuất hiện các loại vape pha trộn etomidate - một chất gây mê có tác dụng tương tự ketamine - thường được gọi là K-pods. Hàng loạt video lan truyền trên mạng xã hội ghi lại cảnh thanh thiếu niên ngất xỉu hoặc có hành vi mất kiểm soát nơi công cộng sau khi sử dụng các sản phẩm này đã gây chấn động dư luận. Một cuộc kiểm tra ngẫu nhiên vào năm 2024 cho thấy, khoảng một phần ba số vape bị thu giữ có chứa etomidate.

Trước thực tế đó, Thủ tướng Lawrence Wong tuyên bố, vaping không còn đơn thuần là vấn đề thuốc lá mà đã trở thành vấn đề ma túy. Chính phủ Singapore quyết định mở rộng trấn áp không chỉ với K-pods mà với toàn bộ thuốc lá điện tử. Theo Thủ tướng Singapore, “vape chỉ là công cụ đưa chất vào cơ thể, mối nguy thực sự nằm ở thứ chứa bên trong”.

Đến những biện pháp cứng rắn và hệ thống chế tài nghiêm khắc

Từ cuối năm 2024, Singapore áp dụng hàng loạt biện pháp mới. Người bị phát hiện sở hữu hoặc sử dụng thuốc lá điện tử có thể bị phạt tiền lên tới 10.000 đô la Singapore, đối mặt với án tù hoặc bị đưa đi cai nghiện bắt buộc do nhà nước quản lý. Với các trường hợp buôn bán, đặc biệt là liên quan đến vape pha trộn ma túy, hình phạt có thể lên tới 20 năm tù và tối đa 15 roi đánh - một hình thức trừng phạt thể xác hiếm thấy ở nhiều quốc gia hiện nay.

Với các trường hợp buôn bán, đặc biệt là liên quan đến vape pha trộn ma túy, hình phạt có thể lên tới 20 năm tù

Các quy định nghiêm ngặt cũng được áp dụng trong trường học, nơi học sinh vi phạm có thể bị đình chỉ, đuổi học và chịu các hình thức kỷ luật nghiêm khắc khác. Người nước ngoài vi phạm không chỉ chịu hình phạt tương tự công dân Singapore mà còn có nguy cơ bị trục xuất.

Song song với chế tài, chính phủ triển khai các biện pháp hỗ trợ và phòng ngừa. “Thùng thu hồi vape” được đặt tại nhiều địa điểm công cộng để người dân tự nguyện giao nộp thiết bị mà không bị xử phạt. Các lực lượng chức năng tăng cường tuần tra, kiểm tra tại bến xe, ga tàu điện ngầm, đồng thời thiết lập đường dây nóng để người dân báo cáo các trường hợp nghi ngờ sử dụng vape. Chỉ trong chín tuần đầu, hơn 2.600 tin báo đã được tiếp nhận.

Kiểm soát biên giới và chiến dịch truyền thông quy mô lớn

Kiểm soát buôn lậu là một trụ cột trong chiến dịch của Singapore. Tại các cửa khẩu, đặc biệt là Trạm kiểm soát Woodlands giáp Malaysia, lực lượng hải quan tiến hành kiểm tra kỹ lưỡng các phương tiện, sử dụng máy X-quang cỡ lớn và khám xét thủ công. Theo nhà chức trách, các đối tượng buôn lậu liên tục thay đổi thủ đoạn, từ giấu vape trong thiết bị điện, xe chở hàng cho đến chia nhỏ lô hàng để qua mắt lực lượng chức năng.

Các hộp chứa dụng cụ hút thuốc lá điện tử được phát hiện trong thiết bị điều hòa không khí

Bên cạnh đó, một chiến dịch truyền thông y tế công cộng quy mô lớn được triển khai trên toàn quốc. Truyền thông chính thống và mạng xã hội liên tục đăng tải các thông điệp cảnh báo về tác hại của vaping, nhiều quảng cáo sử dụng hình ảnh, ngôn ngữ lấy cảm hứng từ phim ảnh và văn hóa đại chúng nhằm tiếp cận giới trẻ. Các chiến dịch này nhấn mạnh những trường hợp có thật, bao gồm tai nạn và tổn thương sức khỏe nghiêm trọng liên quan đến việc sử dụng vape pha trộn ma túy.

Theo số liệu của cảnh sát Singapore, từ tháng 9 đến tháng 11/2024, gần 2.000 người đã bị bắt vì các hành vi liên quan đến vape. Nhà chức trách cho biết tỷ lệ vape chứa ma túy trong tổng số thuốc lá điện tử bị thu giữ đã giảm xuống dưới 10%, cho thấy chiến dịch bước đầu đạt hiệu quả.

Tranh cãi trong dư luận

Phần lớn dư luận Singapore không công khai phản đối chiến dịch trấn áp, phù hợp với truyền thống ủng hộ chính sách cứng rắn của chính phủ đối với ma túy. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những ý kiến cho rằng lệnh cấm tuyệt đối là quá mức cần thiết.

Một số người sử dụng vape cho rằng chính phủ đang tước đi quyền lựa chọn cá nhân, đặc biệt khi thuốc lá điếu - vốn được thừa nhận là có hại cho sức khỏe - vẫn được phép lưu hành hợp pháp. Họ cho rằng việc “cấm toàn diện” là giải pháp đơn giản nhưng thiếu linh hoạt.

Ở chiều ngược lại, không ít ý kiến thừa nhận sự cần thiết của biện pháp mạnh để bảo vệ thanh thiếu niên khỏi nguy cơ tiếp cận ma túy thông qua vape. Tuy vậy, họ cũng cho rằng lệnh cấm khiến những người trưởng thành chỉ sử dụng vape thông thường phải chịu hệ quả chung, thậm chí buộc phải quay lại hút thuốc lá điếu.

Các áp phích chống thuốc lá điện tử được truyền thông khắp các không gian công cộng và mạng xã hội ở Singapore

Trên thế giới, một số chuyên gia y tế công cộng lập luận rằng cấm vape có thể gây tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, vì làm giảm lựa chọn thay thế cho người hút thuốc. Tuy nhiên, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) hiện cho rằng, vaping “chưa được chứng minh là hiệu quả” ở cấp độ dân số trong việc giúp cai thuốc, đồng thời cảnh báo về các rủi ro sức khỏe tiềm ẩn và sự gia tăng nhanh chóng của người sử dụng, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.

Theo WHO, hiện có ít nhất 15 triệu trẻ em từ 13-15 tuổi trên thế giới sử dụng thuốc lá điện tử, và khả năng sử dụng vape ở nhóm này cao hơn nhiều so với người lớn.

Còn nhiều thách thức

Dù được WHO đánh giá là có thể tạo ra “bước ngoặt” trong chính sách toàn cầu về thuốc lá và ma túy, mô hình của Singapore cũng đặt ra câu hỏi về khả năng nhân rộng. Với diện tích nhỏ, hệ thống quản lý tập trung và bộ máy thực thi mạnh, Singapore có lợi thế đặc biệt trong việc áp đặt và duy trì một lệnh cấm nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, ngay tại Singapore, những người sử dụng vape cho biết nguồn cung vẫn chưa bị triệt tiêu hoàn toàn, và việc di chuyển sang các khu vực lân cận ở Malaysia hoặc Indonesia để mua vape vẫn diễn ra. Điều này đặt ra thách thức về tính bền vững của một “cuộc chiến dài hạn” chống thuốc lá điện tử.

Trong khi đó, Chính phủ Singapore khẳng định ưu tiên hàng đầu vẫn là bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ, và chấp nhận áp dụng các biện pháp quyết liệt để ngăn chặn nguy cơ lặp lại “vết xe đổ” của thuốc lá điếu trong quá khứ.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/cuoc-chien-voi-vape-o-singapore-va-cau-hoi-ve-gioi-han-cua-chinh-sach-10404058.html