Cuộc chuyển dịch công nghệ của ngành điện miền Bắc

6 giờ trướcBài gốc

Nhưng phía sau bức tranh quen thuộc ấy, ngành điện miền Bắc đang bước vào một cuộc chuyển mình sâu rộng, khi công nghệ số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) dần trở thành nền tảng mới cho công tác quản lý vận hành. Lần đầu tiên, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) công bố một cách hệ thống các giải pháp thiết bị bay không người lái (UAV), robot tự hành và AI do chính đội ngũ kỹ sư nội bộ nghiên cứu, phát triển-những giải pháp mang tính nền tảng đối với một doanh nghiệp hạ tầng quy mô lớn.

Áp lực vận hành hệ thống điện lớn bậc nhất cả nước

EVNNPC hiện quản lý gần 94.131km đường dây trung, cao áp và hơn 370 trạm biến áp 110kV, trải dài trên 17 tỉnh, thành phố miền Bắc-khu vực có địa hình đa dạng, phức tạp bậc nhất cả nước, từ đồng bằng ven biển, trung du đến vùng núi cao, biên giới.

Khối lượng tài sản kỹ thuật lớn, phân tán rộng đặt ra bài toán không nhỏ cho công tác quản lý vận hành. Theo tính toán của các chuyên gia năng lượng, chỉ riêng hoạt động kiểm tra định kỳ đường dây và thiết bị, nếu thực hiện hoàn toàn theo phương thức truyền thống, sẽ tiêu tốn hàng triệu giờ công lao động mỗi năm, chưa kể rủi ro về an toàn và chi phí gián tiếp do cắt điện.

Ứng dụng UAV gắn vòi phun lửa xử lý các mối nguy đe dọa sự cố đường dây, nâng cao an toàn và hiệu quả vận hành lưới điện. Ảnh: MINH ĐỨC

Theo ông Nguyễn Danh Đức, Trưởng ban Kỹ thuật EVNNPC, với mật độ lưới điện và quy mô khách hàng như hiện nay, nếu không thay đổi cách làm, chi phí vận hành sẽ tăng rất nhanh, trong khi yêu cầu về độ tin cậy ngày càng cao. Trong bối cảnh đó, công nghệ không còn là câu chuyện thử nghiệm mà trở thành đòn bẩy để duy trì hiệu quả kinh tế của toàn hệ thống.

UAV, robot và AI - điểm tựa công nghệ

Với đặc thù là doanh nghiệp phân phối điện quy mô lớn, EVNNPC không thể nâng cao năng suất lao động chỉ bằng cách tăng nhân lực. Chỉ có dựa vào công nghệ và tự động hóa, trong giai đoạn 2021-2025, năng suất lao động bình quân của EVNNPC mới có thể tăng khoảng 8-9% mỗi năm. Công nghệ cũng góp phần cải thiện rõ rệt an toàn lao động thông qua các hệ thống giám sát bằng AI, camera thông minh và thiết bị hỗ trợ hiện đại.

Thiết bị bay không người lái (UAV) là một trong những giải pháp được EVNNPC đầu tư sớm và bài bản. Đến cuối năm 2025, EVNNPC đã đưa vào sử dụng hơn 400 UAV chuyên dụng, phục vụ công tác kiểm tra đường dây, trạm biến áp và khảo sát hiện trường. Điểm khác biệt nằm ở việc UAV không chỉ thực hiện chức năng chụp ảnh, ghi hình mà còn được tích hợp các thuật toán AI để tự động nhận diện khiếm khuyết như phát nhiệt bất thường, dây dẫn võng quá giới hạn hay hành vi xâm phạm hành lang an toàn lưới điện. Nhờ đó, công tác kiểm tra trở nên nhanh hơn, chính xác hơn và an toàn hơn.

Theo số liệu từ Ban Kỹ thuật EVNNPC, việc ứng dụng UAV giúp giảm khoảng 45% nhân lực kiểm tra đường dây, đồng thời rút ngắn 50-60% thời gian kiểm tra tại các tuyến địa hình phức tạp. Quan trọng hơn, hàng chục nghìn lượt công nhân không còn phải trực tiếp tiếp cận những vị trí nguy hiểm. Thực tế triển khai cho thấy hiệu quả rõ rệt, ông Trương Trịnh Công, Tổ phó Tổ Kế hoạch kỹ thuật, Đội Quản lý điện lực khu vực Văn Giang (Công ty Điện lực Hưng Yên), cho biết trước đây việc kiểm tra các tuyến đường dây kéo dài qua khu dân cư, ruộng vườn mất rất nhiều thời gian và nhân lực; trong khi hiện nay, chỉ cần vài chục phút bay là có đầy đủ dữ liệu hình ảnh, nhiệt và tọa độ. Dưới góc độ kinh tế, lợi ích lớn nhất không chỉ là tiết kiệm nhân lực mà còn là giảm rủi ro sự cố và chi phí khắc phục hậu quả.

Cùng với UAV, EVNNPC đang từng bước hoàn thiện mô hình trạm biến áp không người trực, trong đó robot tự hành đảm nhiệm vai trò giám sát 24/7. Mỗi năm, EVNNPC phải thực hiện hơn 120.000 lượt kiểm tra định kỳ tại các trạm biến áp. Việc bố trí nhân lực thường trực tại tất cả trạm không chỉ tốn kém mà còn khó bảo đảm tính liên tục và độ chính xác của dữ liệu. Chính vì vậy, robot tự hành được thiết kế để di chuyển theo lộ trình định sẵn trong trạm, thu thập dữ liệu nhiệt độ, âm thanh và rung động của thiết bị, sau đó truyền về trung tâm để phân tích. Qua thử nghiệm, giải pháp này giúp giảm khoảng 30% chi phí vận hành trạm, đồng thời nâng cao độ tin cậy của dữ liệu kỹ thuật-yếu tố then chốt cho công tác bảo trì dự báo. Theo ông Nguyễn Duy Huy, Chuyên viên chính Kỹ thuật lưới điện, Ban Kỹ thuật EVNNPC, robot không thay thế con người mà giúp con người tập trung vào những công việc có giá trị cao hơn, thay vì các thao tác kiểm tra lặp lại.

Một trong những thay đổi quan trọng nhất trong quản trị vận hành của EVNNPC là chuyển từ tư duy xử lý sự cố sang phòng ngừa rủi ro. Trí tuệ nhân tạo được ứng dụng để phân tích dữ liệu lớn thu thập từ UAV, robot, cảm biến và hệ thống SCADA. Thay vì chỉ ghi nhận sự cố đã xảy ra, hệ thống có khả năng phân tích xu hướng xuống cấp của thiết bị, cảnh báo sớm nguy cơ sự cố, đồng thời đề xuất phương án xử lý tối ưu về thời gian và chi phí. Kết quả đánh giá tại một số đơn vị thí điểm cho thấy, việc ứng dụng AI giúp giảm khoảng 18-22% số sự cố lưới điện trung áp, đồng thời rút ngắn đáng kể thời gian xử lý khi sự cố xảy ra. Điều này không chỉ làm giảm tổn thất kỹ thuật mà còn hạn chế chi phí kinh tế-xã hội phát sinh.

Hiện EVNNPC phục vụ hơn 11,5 triệu khách hàng với sản lượng điện phân phối khoảng 95 tỷ kWh mỗi năm. Chỉ cần cải thiện hiệu suất vận hành ở mức nhỏ cũng mang lại giá trị kinh tế rất lớn. Thực tiễn triển khai cho thấy, công nghệ đang trở thành nền tảng quan trọng giúp EVNNPC vận hành hệ thống điện an toàn, hiệu quả và bền vững hơn trong dài hạn.

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/kinh-te/cac-van-de/cuoc-chuyen-dich-cong-nghe-cua-nganh-dien-mien-bac-1021786