Cuộc chuyển mình xanh của các 'đại bản doanh' sản xuất

5 giờ trướcBài gốc

Từ thí điểm đến chuẩn mực mới

Sau gần một thập kỷ triển khai thí điểm, mô hình khu công nghiệp sinh thái (EIP) tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ. Nếu trước đây, các tiêu chuẩn về tái sử dụng tài nguyên, giảm phát thải hay cộng sinh công nghiệp chỉ là lựa chọn tự nguyện của doanh nghiệp, thì hiện nay chúng đang dần trở thành điều kiện sống còn để duy trì chuỗi đơn hàng quốc tế.

Mô hình khu công nghiệp sinh thái đang trở thành xu hướng phát triển tất yếu nhằm đáp ứng yêu cầu giảm phát thải và tiêu chuẩn ESG của chuỗi cung ứng toàn cầu. Ảnh: BCM

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, TS. Lý Duy Khiêm, Giám đốc Trung tâm điều hành thông minh Becamex cho biết, mô hình khu công nghiệp truyền thống hiện không còn phù hợp với yêu cầu mới của chuỗi cung ứng toàn cầu. Các tập đoàn quốc tế không chỉ quan tâm đến giá thuê đất hay chi phí sản xuất mà đánh giá rất kỹ khả năng sử dụng năng lượng tái tạo, mức phát thải carbon, hạ tầng vận hành dài hạn và tiêu chuẩn ESG.

"Sau các cam kết Net Zero, RE100 hay cơ chế CBAM của châu Âu, phát triển bền vững đã trở thành điều kiện để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, không còn là lựa chọn", TS. Lý Duy Khiêm nhấn mạnh.

Hiện Becamex đang triển khai hợp tác với IFC (thành viên của Nhóm Ngân hàng Thế giới) để nâng cấp mô hình khu công nghiệp sinh thái lên phiên bản 2.0. Mô hình này tập trung vào cộng sinh công nghiệp sâu hơn, trong đó phế phẩm của nhà máy này trở thành nguyên liệu đầu vào cho nhà máy khác; nước thải sau xử lý được tái sử dụng cho sản xuất hoặc tưới cây; nhiệt thải từ quá trình sản xuất được thu hồi để cung cấp năng lượng cho các công đoạn khác.

Các khu công nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh, TP. Đồng Nai đang đẩy mạnh chuyển đổi sang mô hình sinh thái, thông minh và phát thải thấp. Ảnh: BCM

Ông Nguyễn Thế Duy, Phó Chủ tịch HĐQT, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Becamex cho biết, khu công nghiệp sinh thái không chỉ dừng ở việc xử lý nước thải đạt chuẩn hay trồng cây xanh mà là một hệ sinh thái khép kín với khả năng tuần hoàn tài nguyên giữa các doanh nghiệp. Điều này đòi hỏi phải thiết kế từ đầu, bao gồm quy hoạch vị trí các nhà máy theo nguyên tắc cộng sinh, hạ tầng kỹ thuật hỗ trợ trao đổi vật liệu và hệ thống giám sát, đo lường liên tục.

Theo ông Nguyễn Thế Duy, đây cũng là lý do nhiều khu công nghiệp đang chuyển đổi sang mô hình thông minh và sinh thái, tích hợp công nghiệp - đô thị - dịch vụ - công nghệ trong cùng một hệ sinh thái. Các nhà đầu tư công nghệ cao hiện không chỉ tìm quỹ đất sản xuất mà còn tìm kiếm hạ tầng điện ổn định, năng lượng xanh, logistics cùng môi trường sống đủ sức thu hút chuyên gia và lao động chất lượng cao.

Áp lực thị trường buộc toàn ngành thay đổi

Sự chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình khu công nghiệp sinh thái không chỉ đến từ định hướng chính sách mà chủ yếu bắt nguồn từ áp lực thị trường. Cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM) của Liên minh châu Âu đã chính thức có hiệu lực từ tháng 10/2023, yêu cầu các doanh nghiệp xuất khẩu vào EU phải khai báo và trong tương lai sẽ phải trả thuế dựa trên lượng phát thải carbon trong quá trình sản xuất.

Ông Bùi Tá Hoàng Vũ, Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho rằng, trong bối cảnh các thị trường lớn ngày càng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, đặc biệt là khi Liên minh châu Âu triển khai cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM), doanh nghiệp nào không chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải sẽ dần mất lợi thế cạnh tranh. Theo ông Bùi Tá Hoàng Vũ, nếu tăng trưởng công nghiệp chỉ dựa trên gia công, lắp ráp hoặc phụ thuộc vào khu vực FDI thì giá trị gia tăng nội địa sẽ chưa cao, đồng thời khó hình thành năng lực cạnh tranh bền vững cho doanh nghiệp Việt Nam.

Theo Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, Thành phố đang định hướng phát triển công nghiệp theo chiều sâu, lấy đổi mới sáng tạo, công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ và hệ sinh thái sản xuất xanh làm nền tảng. Đồng thời, TP. Hồ Chí Minh ưu tiên thu hút các dự án công nghệ cao, thân thiện môi trường, sử dụng năng lượng hiệu quả và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước; song song với đó là thúc đẩy chuyển đổi các khu công nghiệp theo hướng sinh thái, thông minh và giảm phát thải carbon nhằm nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam.

Các nhà máy công nghệ cao hiện yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường sản xuất, quản trị chất lượng và giảm phát thải carbon nhằm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Ảnh: Báo Đồng Nai

Ông Lữ Chính Minh, Tổng giám đốc Công ty Điện tử Tripod Việt Nam cho biết, các nhà máy PCB hiện đang tập trung phát triển theo các định hướng tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải carbon, sản xuất xanh, thu hồi và tái sử dụng nước thải, quản lý an toàn hóa chất cùng các tiêu chuẩn quản trị ESG, RBA và ISO 14001, ISO 45001 nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao từ khách hàng AI Server và các sản phẩm điện tử cao cấp.

Theo ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng Ban phụ trách Ban Quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai, xu hướng lựa chọn địa điểm đầu tư hiện nay đã thay đổi căn bản so với trước đây. Nếu trước kia doanh nghiệp chủ yếu quan tâm đến chi phí lao động, giá thuê đất hay ưu đãi thuế thì nay nhà đầu tư chú trọng hơn đến chất lượng môi trường đầu tư, khả năng kết nối hạ tầng và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Cũng theo Phó Trưởng Ban phụ trách Ban Quản lý các Khu công nghiệp - Khu kinh tế tỉnh Đồng Nai, các doanh nghiệp hiện đặc biệt quan tâm đến hạ tầng kỹ thuật - logistics đồng bộ, chất lượng nguồn nhân lực, tiêu chuẩn môi trường, định hướng phát triển xanh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng tại khu công nghiệp.

Có thể thấy, khu công nghiệp sinh thái đang chuyển từ mô hình thí điểm sang tiêu chuẩn bắt buộc trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng siết chặt yêu cầu về môi trường và phát triển bền vững. Đây không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế.

Theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2026-2030 sẽ tập trung cung cấp ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất và tiêu dùng bền vững, Thúc đẩy kinh tế tuần hoàn thiện và phát triển công nghiệp xanh. Nhiều địa phương đã bắt đầu chuyển đổi mô hình khu, cụm công nghiệp theo hướng xanh - tuần hoàn - carbon thấp thúc đẩy năng lực cạnh tranh và thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao.

Việt Nam hiện có hơn 400 khu công nghiệp đang hoạt động, trong đó khoảng 30 khu công nghiệp đã và đang phát triển khai các tiêu chí khu công nghiệp sinh thái. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần phải có trình bày rõ ràng và cơ chế hỗ trợ cụ thể để các khu công nghiệp hiện hữu chuyển đổi sang mô hình sinh thái trong thời gian tới.

Kiều Liên

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/cuoc-chuyen-minh-xanh-cua-cac-dai-ban-doanh-san-xuat-458335.html