Cuộc đua 'gom hàng' khoáng sản trọng yếu trên toàn cầu

2 giờ trướcBài gốc

Đất hiếm tại Liên Vân Cảng, tỉnh Giang Tô, Trung Quốc. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Từ kế hoạch xây dựng kho dự trữ 12 tỷ USD mang do Washington đề xuất, cho tới việc mở rộng các “vùng đệm” dự trữ tại châu Á và Liên minh châu Âu (EU), nhiều chính phủ đang gấp rút đảm bảo quyền tiếp cận các kim loại ngày càng được xem là tối quan trọng đối với an ninh quốc gia và chính sách công nghiệp.

Kênh CNBC (Mỹ) dẫn lời ông Patrick Schroder tại Viện nghiên cứu Chatham House, nhận định: “Làn sóng tích trữ mới hiện thể hiện rõ nhất trong lĩnh vực kim loại và khoáng sản”. Theo ông, các chính phủ đang tìm cách giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng tập trung và kiểm soát xuất khẩu.

Các quan chức Mỹ gần đây đã đề xuất về kho dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá khoảng 12 tỷ USD mang tên “Dự án Vault”. Sáng kiến này nhằm mục đích tăng cường khả năng phục hồi chuỗi cung ứng cho ngành công nghiệp Mỹ qua việc xây dựng kho dự trữ các nguyên tố đất hiếm và các kim loại thiết yếu khác cho điện khí hóa, quốc phòng và sản xuất công nghệ cao.

Tháng 1 vừa qua, Australia tuyên bố sẽ thể chế hóa chiến lược tích trữ khoáng sản do nhà nước bảo trợ bằng việc thành lập kho dự trữ khoáng sản trọng yếu trị giá 800 triệu USD, tập trung vào antimon, galli và các nguyên tố đất hiếm.

EU cũng đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng kho dự trữ chung đối với các nguyên liệu thô thiết yếu trong khuôn khổ chiến lược RESourceEU. Theo hãng thông tấn Reuters (Anh), Italy, Pháp và Đức được dự báo sẽ đóng vai trò dẫn dắt sáng kiến này.

Trong tháng 2 này, Ấn Độ và Brazil đã nhất trí tăng cường hợp tác trong lĩnh vực khoáng sản chiến lược và đất hiếm, trong bối cảnh New Delhi tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào Trung Quốc. Thỏa thuận nhằm củng cố thương mại song phương và xây dựng các chuỗi cung ứng bền vững hơn cho những vật liệu then chốt đối với ngành năng lượng sạch, công nghệ và quốc phòng.

Đầu năm nay, Hàn Quốc đã triển khai chiến lược toàn diện về khoáng sản thiết yếu, được hỗ trợ bởi khoảng 172 triệu USD từ ngân sách nhà nước. Theo chiến lược này, chính phủ Hàn Quốc dự định mở rộng khối lượng dự trữ và cơ sở hạ tầng.

Ông Schroder đánh giá: “Chúng ta đang chứng kiến sự chuyển hướng sang tư duy dân tộc chủ nghĩa về tài nguyên ở nhiều quốc gia. Ở thời điểm này, đó là con dốc trơn trượt và việc dự trữ chiến lược rất dễ biến thành hành vi tích trữ khi các biện pháp trở nên cưỡng ép, thiếu minh bạch và bị vũ khí hóa”.

Mỏ khai thác đất hiếm ở Mountain Pass, California, Mỹ. Ảnh tư liệu: REUTERS/TTXVN

Nhiều nhà phân tích coi sự xoay trục này là thay đổi mang tính cấu trúc trong chính sách hàng hóa cơ bản.

Bà Ewa Manthey tại tập đoàn ING (Hà Lan) nhận định: “Chuỗi cung ứng kim loại rất mong manh”. Bà Manthey còn lưu ý đến tình trạng thiếu đầu tư kéo dài nhiều năm, thời gian cấp phép kéo dài và mức độ tập trung địa lý cao. Theo bà, trong các chu kỳ trước đây, giá cao thường thúc đẩy nguồn cung tăng nhanh hơn, qua đó làm giảm nhu cầu tích trữ chiến lược.

Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, ngay cả khi giá ở mức cao, nguồn cung mới vẫn chậm chạp và đầy bất định, do đó, bản thân lượng tồn kho đang trở thành một phần của chiến lược đảm bảo nguồn cung. Bà Manthey cho rằng xu hướng này mang rõ “yếu tố dân tộc chủ nghĩa”.

Chuyên gia Natalie Scott-Gray tại StoneX cho rằng điều này phản ánh chiến lược lâu nay của Trung Quốc trong việc xây dựng các kho dự trữ kim loại chiến lược, sau đó tung hàng ra thị trường khi nguồn cung khan hiếm hoặc khi cần hạ nhiệt giá trong nước.

Trung Quốc hiện chi phối hoạt động chế biến đất hiếm và nắm giữ phần lớn công suất tinh luyện kim loại công nghiệp trên toàn cầu. Ngay cả khi trữ lượng khoáng sản phân bố ở nhiều quốc gia khác nhau, khâu chế biến vẫn thường tập trung vào một số ít trung tâm với Trung Quốc là cái tên nổi bật.

Cơ quan năng lượng Quốc tế (IEA) nhiều lần cảnh báo rằng tình trạng tập trung quá mức của chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược đang tạo ra các lỗ hổng an ninh nghiêm trọng. IEA đánh giá các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm mà Trung Quốc công bố năm ngoái đã làm gia tăng đáng kể rủi ro đối với an ninh quốc gia và an ninh kinh tế trên phạm vi toàn cầu, kéo theo những hệ lụy tiềm tàng nghiêm trọng đối với các ngành then chốt như năng lượng, ô tô, quốc phòng, hàng không vũ trụ, trí tuệ nhân tạo (AI) và sản xuất bán dẫn.

Trước đây, dự trữ hàng hóa chủ yếu được xem như “tấm đệm khẩn cấp” nhằm ứng phó với những gián đoạn tạm thời hoặc các cú tăng giá đột biến. Tuy nhiên, ông Schroder cho biết các sáng kiến hiện nay mang động cơ rõ ràng hơn: tạo lá chắn trước rủi ro địa chính trị. Điều này phản ánh thay đổi sâu rộng trong cách các quốc gia nhìn nhận an ninh tài nguyên, không còn đơn thuần là quản lý khủng hoảng, mà đã trở thành một phần của chiến lược công nghiệp và an ninh quốc gia.

Bà Anushree Ganeriwala, chuyên gia phân tích toàn cầu tại Economist Intelligence Unit (EIU) - cơ quan nghiên cứu kinh tế thuộc The Economist, lưu ý: “Các chu kỳ tích trữ hàng hóa trước đây chủ yếu xuất phát từ mất cân đối cung cầu truyền thống hoặc các cú sốc khí hậu. Điểm khác biệt hiện nay là chính sách và rủi ro địa chính trị đang trực tiếp định hình kết quả thị trường”. Goldman Sachs nhận định rằng đợt gia tăng nhu cầu gần đây đối với vàng và các kim loại công nghiệp mang tính chất nhu cầu phòng ngừa rủi ro.

Các nhà phân tích dự báo hoạt động tích trữ của chính phủ sẽ tăng tốc, đặc biệt đối với những kim loại phục vụ quá trình chuyển dịch năng lượng và ngành công nghiệp quốc phòng.

Bà Scott-Gray nói: “Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu của xu hướng này. Hiện nay, các chính phủ coi chuỗi cung ứng là một phần của hạ tầng an ninh quốc gia, chứ không đơn thuần là dòng chảy thương mại”.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/cuoc-dua-gom-hang-khoang-san-trong-yeu-tren-toan-cau-20260225172115959.htm