Cuộc đua tìm kiếm Trái đất 2.0

một giờ trướcBài gốc

Triết gia Plato từng nhận xét thiên văn học “buộc tâm hồn phải tiến về phía trước và dẫn dắt chúng ta từ thế giới này đến thế giới khác”. Chẳng mấy nữa, một chuyến du hành vũ trụ mang tên ông sẽ thực hiện hành trình tìm kiếm các hành tinh giống Trái đất.

Vệ tinh Plato của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) dự kiến được phóng vào đầu năm 2027, được trang bị hàng loạt 26 camera có thông số kỹ thuật cao. Thiết bị sẽ quét hàng nghìn hành tinh ngoài Hệ Mặt trời.

Theo Financial Times, chương trình này là minh chứng cho thấy lĩnh vực vũ trụ đang tiến bộ nhanh chóng tới mức nào. Vệ tinh Plato là một phần nỗ lực lịch sử nhằm khám phá những thế giới xa xôi nằm ngoài Hệ Mặt trời của chúng ta.

“Mục tiêu chính là hiểu được Hệ Mặt trời của chúng ta khác biệt với các hệ khác đến mức nào”, Ana Heras Pastor - nhà khoa học thuộc dự án sứ mệnh Plato - cho biết.

Những bước chân đầu tiên

Plato là một phần “thời kỳ vàng son” của du hành vũ trụ, theo Reid Wiseman - chỉ huy sứ mệnh Artemis II của NASA. Hồi tháng 4, phi hành đoàn Artemis đã bay vòng qua mặt khuất của Mặt Trăng, giống những người tiền nhiệm trong chương trình Apollo đã làm hơn nửa thế kỷ trước.

Khả năng và tham vọng hiện nay vượt xa mọi hình dung vào thời điểm con người lần đầu đặt chân lên Mặt Trăng năm 1969. Những tiến bộ công nghệ về tên lửa, kính viễn vọng, vệ tinh, trí tuệ nhân tạo và robot đồng nghĩa các nhà khoa học có thể khám phá vũ trụ tự do hơn bao giờ hết.

Đồng thời, nguồn tài trợ công và tư cho các chương trình vũ trụ tăng đều đặn, đặc biệt ở Mỹ và Trung Quốc. Cả hai nước đều có kế hoạch đưa người lên Mặt Trăng vào cuối thập niên này.

Nhiều tỷ phú tài trợ cho các dự án không gian, đưa ý tưởng du hành vũ trụ cho những cá nhân giàu có không phải phi hành gia thành hiện thực. Trong khi đó, các nhà khoa học tiếp tục tìm kiếm sự sống ngoài Trái đất, đặc biệt trong các đám mây bao phủ Sao Kim.

Vệ tinh Plato. Ảnh: ESA.

Từ khi phát hiện ra hành tinh ngoài Hệ Mặt trời đầu tiên cho đến khi tàu Artemis II hạ cánh xuống biển vào tháng 4, giới khoa học đã xác định được hơn 6.000 hành tinh khác. Con số này chỉ là một phần nhỏ trong hơn 100 tỷ hành tinh được cho là tồn tại trong dải ngân hà.

Bằng cách nghiên cứu những hành tinh này, giới khoa học kỳ vọng sẽ tìm ra những hiểu biết sâu sắc về hệ thống địa chất và môi trường của Trái đất. Dẫu vậy, khoảng cách đến các hành tinh ngoài Hệ Mặt trời rất xa và không thể tiếp cận bằng tàu vũ trụ chế tạo trong tương lai gần.

Hành tinh ngoài Hệ Mặt trời gần nhất được biết đến cách Trái đất hơn bốn năm ánh sáng. Để so sánh, tàu thăm dò Voyager 1, rời Trái đất gần nửa thế kỷ trước vào năm 1977, chỉ mới đạt đến khoảng cách một ngày ánh sáng.

Một công cụ mới quan trọng trong tìm kiếm hành tinh ngoài Hệ Mặt trời là Kính viễn vọng James Webb. Kính được phóng vào năm 2021, là kết quả hợp tác giữa Mỹ, châu Âu và Canada.

James Webb có thể phát hiện và phân tích bức xạ ánh sáng từ các hệ hành tinh ngoài Hệ Mặt trời bằng kỹ thuật quang phổ. Phương pháp này dựa trên cách mỗi chất hóa học tương tác với ánh sáng. Mỗi nguyên tố hoặc phân tử đều có “dấu hiệu quang phổ” đặc trưng, giống dấu vân tay hoặc mã vạch.

Những quan sát này, cùng với dữ liệu từ các kính thiên văn mặt đất ngày càng hiện đại, cho thấy các hành tinh có sự đa dạng đáng kinh ngạc. Một số hành tinh ngoài Hệ Mặt trời có cấu tạo đá, số khác là khí. Có những hành tinh nóng đến mức sôi kim loại, trong khi những hành tinh khác lạnh tương đương Nam Cực vào thời điểm khắc nghiệt nhất. Chúng có thể quay quanh hai hoặc nhiều ngôi sao cùng lúc, hoặc thậm chí không quay quanh ngôi sao nào. Kích thước thường được so sánh với các hành tinh quen thuộc trong Hệ Mặt trời, với những tên gọi như “siêu Trái đất” hay “tiểu Hải Vương tinh”.

Tuy nhiên, kiến thức của con người về các hành tinh ngoài Hệ Mặt trời vẫn rời rạc và chưa hoàn thiện. Điều này đồng nghĩa giới khoa học tranh cãi gay gắt về những phát hiện mới, đặc biệt là một thế giới được gọi là K2-18b cách Trái đất 124 năm ánh sáng.

Khát vọng tìm kiếm sự sống ngoài Trái đất

Trong Hệ Mặt trời, tham vọng Mặt Trăng mở rộng từ những chuyến du hành sang sinh sống lâu dài. Sau năm 2028, NASA đặt mục tiêu phóng các sứ mệnh có người lái lên Mặt trăng 2 lần/năm để chuẩn bị cơ sở hạ tầng cho một căn cứ trị giá 20 tỷ USD. 9 địa điểm khả thi đều nằm gần cực nam Mặt Trăng. Tuy nhiên, NASA vẫn chưa quyết định tàu của SpaceX hay Blue Origin sẽ thực hiện nhiệm vụ.

Trung Quốc đặt mục tiêu đưa phi hành đoàn lên Mặt Trăng vào năm 2030. Hồi tháng 3, Bắc Kinh công bố phân tích về triển vọng của khu vực Rimae Bode gần xích đạo của Mặt Trăng.

Một số nhà quan sát lo ngại viễn cảnh xung đột về tài nguyên Mặt Trăng nếu việc khai thác các chất quý hiếm mang về Trái đất có lợi nhuận. Ngoài ra, nhiều bên cũng nhắm vào hoạt động có nguồn thu khủng như vận chuyển trên bề mặt Mặt Trăng, viễn thông và xây dựng nơi ở cho du khách. Mặt Trăng cũng có thể là bước đệm cho các sứ mệnh đến Sao Hỏa.

Một nơi chưa ai có ý định đặt chân đến trong thời gian tới là tầng khí quyển trên cao đầy mây và cực kỳ axit của sao Kim. Tuy nhiên, giới nghiên cứu hy vọng sẽ tìm thấy sự sống ở đó. Nhiệt độ tại đây dao động quanh mức 30 độ C, trái ngược với nhiệt độ 460 độ C trên bề mặt hành tinh. Dấu vết của khí phosphine, liên quan đến hoạt động sinh học trên Trái đất, được quan sát vào năm 2020.

Dù robot có tiến bộ tới đâu, chuyên gia cho rằng con người sẽ vẫn là nhân tố không thể thay thế trong các nhiệm vụ ngoài không gian. Ảnh: NASA.

Một địa điểm có khả năng chứa sự sống khác là các đại dương nước lỏng nằm dưới lớp băng của một số mặt trăng quanh sao Mộc. Tàu vũ trụ Juice của ESA và Europa Clipper của NASA sẽ ghé thăm khu vực này vào đầu những năm 2030.

ESA cũng lên kế hoạch sơ bộ cho sứ mệnh L4 hạ cánh xuống mặt trăng Enceladus của sao Thổ vào năm 2052, vào thời điểm nó được Mặt Trời chiếu sáng.

Ngoài ra, sự phát triển của công nghệ đã mở rộng tiềm năng cho du hành vũ trụ, và đặt ra câu hỏi liệu con người có cần ra ngoài bầu khí quyển nữa hay không. Sống trong môi trường trọng lực thấp ảnh hưởng đến thể chất và áp lực tâm lý khi phải tiếp xúc gần trong thời gian dài với các phi hành gia khác. Nhờ công nghệ, những khó khăn này có thể được khắc phục, theo giáo sư khoa học hành tinh Robin Wordsworth tại Đại học Harvard.

Ngay cả khi robot ứng dụng AI vượt trội con người, các sứ mệnh có phi hành gia vẫn sẽ luôn có chỗ đứng. “Trải nghiệm đặt chân đến những nơi chúng ta chưa từng tới và mở rộng giới hạn của con người đồng nghĩa sứ mệnh khám phá không gian của con người sẽ tiếp tục”, ông nói thêm.

Những khám phá về vô số thế giới chưa từng được biết đến không chỉ phản ánh sự tiến bộ công nghệ và cuộc cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc. Thực tế này cho thấy nhân loại đã tiến bộ nhanh chóng ra sao trong hành trình hướng tới các vì sao, đối tượng quan tâm của Plato từ hàng nghìn năm trước.

Như James Windsor - người quản lý hiệu suất và tải trọng của sứ mệnh Plato - chia sẻ: “Chúng tôi đang cố gắng tìm kiếm, lý tưởng nhất, là Trái đất 2.0”.

Trí Ân

Nguồn Znews : https://znews.vn/cuoc-dua-tim-kiem-trai-dat-20-post1648416.html