Cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Nhật: Tìm điểm cân bằng giữa cam kết đồng minh và lợi ích quốc gia

3 giờ trướcBài gốc

Mềm dẻo, tránh đối đầu

Trước tình thế phải thật tỉnh táo để không khiến Nhật Bản bị cuốn vào một cuộc chiến tranh trong khi không làm mất lòng đồng minh quan trọng, Thủ tướng Takaichi đã thể hiện sự khôn khéo để đạt được những mục tiêu chiến lược.

Tổng thống Donald Trump tiếp Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi tại Phòng Bầu dục. Ảnh: Yonhap

Tại cuộc gặp thượng đỉnh diễn ra ở Phòng Bầu dục ngày hôm đó, bà Takaichi là người đề cập tới vấn đề eo biển Hormuz trước tiên. Bà tuyên bố: “Nhật Bản luôn lên án việc phong tỏa eo biển Hormuz”, đồng thời nói thêm: “Tôi cũng đã đưa ra các đề xuất nhằm ổn định thị trường năng lượng toàn cầu”. Việc bà Takaichi chủ động chỉ trích việc Iran phong tỏa Hormuz được cho là một chiến lược nhằm làm giảm bớt áp lực tiềm tàng từ phía ông Trump ngay từ đầu cuộc họp và làm rõ lập trường của Nhật Bản.

Về việc điều động binh sĩ tham gia chiến tranh, bà đã giải thích rõ ràng với Tổng thống Trump những gì Nhật Bản có thể và không thể làm trong khuôn khổ pháp luật của mình. Trên thực tế, việc điều động Lực lượng Phòng vệ theo Hiến pháp hòa bình hiện nay của Nhật Bản là điều không thể. Phạm vi pháp lý chỉ dừng ở việc điều động tàu chiến cho mục đích “khảo sát và nghiên cứu” dưới thời chính quyền Shinzo Abe năm 2020. Tuy nhiên, trước đó bà Takaichi đã tuyên bố: “Điều kiện là chiến tranh phải chấm dứt”.

Trong mối quan hệ với Tổng thống Donald Trump, bà Takaichi dường như học theo người cố vấn của mình - cố Thủ tướng Shinzo Abe, người từng xây dựng mối quan hệ thân thiết với nhà lãnh đạo Mỹ bằng cách khai thác sở thích cá nhân và nhu cầu được ngợi khen của ông. Bà thậm chí mang theo cùng một phiên dịch viên từng phục vụ ông Abe - người mà ông Trump tỏ ra đặc biệt ưa thích.

Bà cũng không tiếc lời ca ngợi: “Tôi tin chắc chỉ có ông, Donald, mới có thể mang lại hòa bình cho thế giới”; và trong một biểu hiện kiềm chế đáng kinh ngạc, bà đã nhẹ nhàng né tránh câu đùa gây tranh cãi của ông Trump về sự kiện Nhật Bản tấn công Trân Châu Cảng để tập trung làm nổi bật lợi ích chung trong thương mại và quốc phòng.

Bà cũng thể hiện tài ngoại giao cá nhân tinh tế, khiến Tổng thống Donald Trump bất ngờ với lời chúc sinh nhật chân thành dành cho con trai ông, Barron trong buổi tiệc tối cùng ngày. Phát biểu trực tiếp với Tổng thống, bà Takaichi nói: “Ngày mai là sinh nhật con trai ông, Barron Trump. Tôi biết cậu ấy đã trưởng thành rất nhiều, trở thành một quý ông cao lớn, điển trai. Nhìn vào ông, Donald, tôi hiểu rõ điều đó đến từ đâu… Xin hãy gửi lời chúc mừng sinh nhật chân thành của tôi tới cậu ấy”.

Cả khán phòng bùng nổ với những lời chúc và tràng pháo tay trước cử chỉ tinh tế của nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản, người thể hiện sự thấu hiểu mối quan hệ gắn bó giữa hai nhà lãnh đạo, cũng như ưu tiên hàng đầu của Mỹ trong việc củng cố quan hệ đồng minh.

Trước tất cả sự khôn khéo này, Tổng thống Donald Trump đã rời khỏi cuộc hội đàm với những lời có cánh: Thủ tướng Takaichi là một “người phụ nữ rất được yêu mến và quyền lực”, đồng thời ca ngợi Nhật Bản: “Họ thực sự đang nỗ lực hết mình”. Sự tương phản này đặc biệt rõ nét khi so với việc ông Trump gần đây chỉ trích các đồng minh châu Âu vì từ chối hỗ trợ quân sự để hộ tống tàu qua eo biển Hormuz.

Theo chuyên gia Sheila A. Smith, bà Takaichi “đã hiểu rõ thời điểm và xử lý rất tốt”. Bà cho rằng kết quả này là một chiến thắng cho Nhật Bản, đặc biệt nếu so với nguy cơ căng thẳng chỉ vài ngày trước đó.

Chính phủ của bà Takaichi đã “thở phào nhẹ nhõm”, khi cho rằng bà đã tránh được kịch bản tồi tệ nhất, sau khi bước vào hội nghị trong trạng thái không chắc chắn về những gì ông Trump có thể phát biểu.

Trong khi đó, màn thể hiện của bà cũng nhận được “cơn mưa lời khen” không chỉ từ các nghị sĩ thuộc đảng cầm quyền mà còn từ một số chính trị gia đối lập. Lãnh đạo Đảng Dân chủ vì Nhân dân Yuichiro Tamaki nhận định đây là một cuộc gặp “tích cực và được quản lý tốt”, song lưu ý rằng sau khi ông Trump ca ngợi Nhật Bản “đã đứng lên đảm nhận trách nhiệm”, Tokyo cần tự xác định mình có thể làm gì.

Tương tự, lãnh đạo Liên minh Cải cách Trung dung Junya Ogawa bày tỏ sự đánh giá cao đối với bầu không khí thân thiện giữa hai nhà lãnh đạo cũng như việc bà Takaichi giải thích rõ những ràng buộc pháp lý của Nhật Bản.

“Ngoại giao đầu tư” để tránh bị cuốn vào chiến tranh

Bà hiểu rằng, khi cuộc chiến tiếp diễn, Tổng thống Trump có thể một lần nữa đặt đồng minh trước áp lực. Ông Trump thậm chí đã gợi ý Nhật Bản gửi tàu rà phá bom mìn tới Hormuz. Nhưng thay vì chỉ từ chối bà khéo léo đề xuất thay thế nghĩa vụ quân sự bằng một “gói đề xuất” béo bở khác.

Năm ngoái, Nhật Bản đã cam kết đầu tư 550 tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy việc giảm thuế quan từ chính quyền Trump. Và trong cuộc gặp vừa qua, bà tiếp tục đưa ra lời hứa đầu tư quy mô lớn vào Mỹ. Điều này bao gồm việc cùng phát triển các mỏ dầu để dự trữ dầu thô sản xuất từ Alaska tại Nhật Bản và đầu tư 73 tỷ USD vào Mỹ để xây dựng các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) thế hệ mới và các nhà máy điện khí tự nhiên tại Alabama và Tennessee, cùng các cơ sở khí tự nhiên tại Texas và Pennsylvania, qua đó góp phần làm giảm giá năng lượng. Đây cũng vốn là những bang chiến địa mà Tổng thống Trump cần sự ủng hộ trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới trong bối cảnh giá năng lượng tăng vọt cũng là mối quan tâm hàng đầu của cử tri trên toàn nước Mỹ.

Sau cuộc gặp với người đứng đầu Nhà Trắng, bà Takaichi cho biết Nhật Bản sẵn sàng mở rộng nhập khẩu dầu thô từ Mỹ, thậm chí xem xét xây dựng kho dự trữ tại Nhật.

Về quốc phòng, Tokyo cam kết tăng cường sản xuất tên lửa đánh chặn SM-3 - hệ thống đang được sử dụng rộng rãi để đối phó với các mối đe dọa từ tên lửa và UAV. Động thái này được xem là đóng góp thiết thực cho các nỗ lực an ninh chung.

Trong bữa tiệc tối, bà khẳng định: “Nước Nhật đã trở lại”, như một lời trấn an, đúng hơn là xoa dịu đối với Tổng thống Donald Trump.

Bà Mira Rapp-Hooper, cựu quan chức Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, đánh giá rằng Nhật Bản đang "làm nhiều hơn cho an ninh của chính mình và cho Mỹ, đồng thời thể hiện vai trò mang tính xây dựng tại Trung Đông".

Thuế quan và an ninh - câu hỏi còn bỏ ngỏ

Song song với đó, Nhật Bản vẫn đang tìm kiếm cam kết từ chính quyền Trump về việc duy trì mức thuế quan đã được thống nhất năm ngoái, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ vô hiệu hóa các mức thuế theo IEEPA, buộc chính quyền phải áp dụng mức thuế mới theo Điều 122. Tuy nhiên, vấn đề này không được đề cập trong các phiên họp công khai cũng như các tài liệu sau hội nghị.

Bên cạnh đó, hội nghị thượng đỉnh vẫn để lại nhiều câu hỏi lớn về cam kết của Mỹ đối với Đông Á, đặc biệt trong bối cảnh Washington đang điều chuyển nguồn lực để tiến hành chiến tranh tại Trung Đông. Tờ Asahi Shimbun nhấn mạnh rằng, bất chấp bầu không khí thân thiện, các vấn đề về chia sẻ gánh nặng trong liên minh vẫn đang ở phía trước. Nhật Bản chuẩn bị cập nhật các tài liệu an ninh quốc gia cốt lõi, trong khi hai chính phủ sắp bước vào đàm phán về một thỏa thuận mới liên quan đến mức đóng góp của Tokyo cho việc duy trì lực lượng Mỹ đồn trú tại Nhật Bản.

Chuyến thăm của bà Takaichi cho thấy nghệ thuật ngoại giao cá nhân vẫn có thể phát huy hiệu quả, ngay cả trong môi trường khó lường như dưới thời Tổng thống Donald Trump. Đối với Tokyo, việc duy trì quan hệ chặt chẽ với Washington trong khi vẫn bảo vệ thành công các giới hạn hiến pháp là một bài toán khó. Tuy nhiên, cách tiếp cận của bà Takaichi cho thấy Nhật Bản đang tìm được điểm cân bằng, ít nhất là trong giai đoạn hiện tại.

Tuy nhiên, những vấn đề cốt lõi - từ chiến tranh Trung Đông, an ninh năng lượng đến áp lực quân sự - vẫn còn đó. Nói cách khác, bà đã giành được một thắng lợi chiến thuật ngắn hạn, nhưng thách thức chiến lược dài hạn vẫn còn ở phía trước.

Quốc Đạt

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/cuoc-gap-thuong-dinh-my-nhat-tim-diem-can-bang-giua-cam-ket-dong-minh-va-loi-ich-quoc-gia-10410778.html