Trong bối cảnh căng thẳng quân sự tại Trung Đông gia tăng, một cựu chỉ huy tiểu đoàn phòng không Patriot của Mỹ đã đưa ra cảnh báo về những thách thức ngày càng lớn trong việc đối phó với các đợt tấn công quy mô lớn từ Iran.
Nhận định này được công bố trong tháng 3/2026, khi nhiều cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái diễn ra với tần suất cao, buộc các hệ thống phòng không phải hoạt động liên tục.
Theo phân tích của Đại tá David Shank, người từng chỉ huy lực lượng phòng không và giữ vai trò lãnh đạo tại trường pháo phòng không lục quân Mỹ cho biết, thách thức lớn nhất không nằm ở từng loại vũ khí riêng lẻ mà ở cách Iran tổ chức tấn công theo “loạt bắn bão hòa”.
Các đợt tấn công này kết hợp đồng thời tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và máy bay không người lái cảm tử, khiến hệ thống phòng thủ phải xử lý nhiều mục tiêu cùng lúc.
Trong thực tế chiến trường, các đợt tấn công như vậy đã diễn ra liên tục trong nhiều tuần, với hàng loạt mục tiêu bị nhắm tới trên diện rộng.
Việc Iran sử dụng số lượng lớn phương tiện tấn công giá rẻ, đặc biệt là máy bay không người lái, đã tạo ra áp lực lớn lên các hệ thống đánh chặn vốn có chi phí cao hơn rất nhiều.
Về mặt kỹ thuật, hệ thống tên lửa phòng không Patriot là tổ hợp đánh chặn tầm xa, sử dụng radar mảng pha và tên lửa dẫn đường để tiêu diệt mục tiêu trên không như tên lửa đạn đạo hoặc máy bay.
Tuy nhiên, mỗi lần phóng tên lửa đánh chặn có chi phí rất cao, trong khi đối phương có thể sử dụng các phương tiện tấn công chi phí thấp với số lượng lớn, tạo ra sự mất cân đối về kinh tế trong chiến tranh.
Một yếu tố quan trọng khác là giới hạn về số lượng đạn đánh chặn và tốc độ tái nạp. Khi đối mặt với hàng chục hoặc hàng trăm mục tiêu cùng lúc, hệ thống phòng không có thể bị quá tải, dẫn đến nguy cơ một số mục tiêu lọt qua.
Đây là đặc điểm điển hình của chiến thuật tấn công bão hòa, trong đó số lượng được sử dụng để vượt qua năng lực phòng thủ.
Ngoài ra, việc kết hợp nhiều loại vũ khí khác nhau trong cùng một đợt tấn công cũng làm tăng độ phức tạp.
Tên lửa đạn đạo bay với tốc độ rất cao từ quỹ đạo trên cao, trong khi máy bay không người lái bay thấp, chậm và có thể thay đổi hướng bay linh hoạt.
Điều này buộc hệ thống phòng không phải phân bổ tài nguyên để xử lý các mục tiêu có đặc tính hoàn toàn khác nhau.
Theo Đại tá Shank, một trong những giải pháp quan trọng là xây dựng hệ thống phòng thủ nhiều lớp, kết hợp các loại vũ khí khác nhau để tối ưu hiệu quả.
Các hệ thống tầm xa như Patriot có thể đánh chặn mục tiêu nguy hiểm nhất, trong khi các hệ thống tầm trung và tầm ngắn hoặc vũ khí năng lượng thấp hơn được sử dụng để xử lý mục tiêu chi phí thấp như UAV.
Tuy nhiên, việc triển khai mô hình phòng thủ nhiều lớp đòi hỏi mức độ phối hợp cao giữa các lực lượng và hệ thống cảm biến.
Dữ liệu từ radar, máy bay cảnh báo sớm và các nền tảng trinh sát phải được chia sẻ theo thời gian thực để đảm bảo phản ứng nhanh và chính xác.
Về mặt chiến lược, những diễn biến gần đây cho thấy chiến tranh hiện đại đang chuyển sang mô hình “tiêu hao bất đối xứng”, trong đó bên tấn công sử dụng vũ khí giá rẻ với số lượng lớn để làm cạn kiệt nguồn lực của đối phương.
Điều này đặt ra thách thức lớn đối với các quốc gia sở hữu hệ thống phòng thủ công nghệ cao nhưng chi phí vận hành đắt đỏ.
Giới phân tích nhận định rằng các cuộc tấn công của Iran đã cho thấy rõ hạn chế của các hệ thống phòng không truyền thống khi đối mặt với chiến thuật bão hòa.
Trong tương lai, các giải pháp như vũ khí năng lượng định hướng, hệ thống phòng thủ chi phí thấp hoặc trí tuệ nhân tạo trong quản lý mục tiêu có thể đóng vai trò quan trọng trong việc khắc phục những điểm yếu này.
Trong tương lai, các giải pháp như vũ khí năng lượng định hướng, hệ thống phòng thủ chi phí thấp hoặc trí tuệ nhân tạo trong quản lý mục tiêu có thể đóng vai trò quan trọng trong việc khắc phục những điểm yếu này.
Việt Hùng