Đại dương khổng lồ từng bao phủ nửa sao Hỏa?

3 giờ trướcBài gốc

Theo một nghiên cứu mới, đại dương cổ đại này trên sao Hỏa có diện tích tương đương với Bắc Băng Dương ngày nay và những hình ảnh độ phân giải cao vừa được công bố đang hé lộ các bằng chứng thuyết phục nhất từ trước đến nay cho giả thuyết này.

Sao Hỏa có thể đã từng có một đại dương nước lỏng trải dài khắp bán cầu bắc. Ảnh: NASA

Nghiên cứu cho thấy, cách đây hơn 3,3 tỷ năm, nước lỏng không chỉ tồn tại rải rác trên sao Hỏa mà còn hình thành nên một hệ thống đại dương – sông ngòi quy mô hành tinh, đủ để định hình đường bờ biển rõ ràng giống như trên Trái Đất.

Những dấu vết bờ biển từ không gian

Các camera trên nhiều tàu quỹ đạo sao Hỏa đã ghi lại tàn tích phủ bụi của những cấu trúc giống như châu thổ sông cổ đại. Những phát hiện này được mô tả chi tiết trong một nghiên cứu công bố ngày 7/1 trên tạp chí khoa học NPJ Space Exploration.

Nhóm nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học Bern (Thụy Sĩ) dẫn đầu đã tập trung phân tích khu vực Valles Marineris – hệ thống hẻm núi lớn nhất trên sao Hỏa, dài gấp khoảng năm lần Grand Canyon của Trái Đất.

Tại khu vực nổi tiếng này, các nhà khoa học phát hiện nhiều “cấu trúc gần hệ thống hẻm núi có hình dạng tương tự các châu thổ sông trên Trái Đất”, theo thông cáo của Đại học Bern.

“Những cấu trúc này đại diện cho nơi một con sông đổ ra đại dương”, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh. “Nghiên cứu mới vì thế cung cấp bằng chứng rõ ràng về một đường bờ biển và hệ quả tất yếu là sự tồn tại của một đại dương cổ đại trên sao Hỏa”.

Ngày nay, sao Hỏa gần như không có nước lỏng trên bề mặt. Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ qua, giới khoa học đã liên tục tìm thấy những dấu hiệu cho thấy hành tinh này từng rất giàu nước.

Các xe tự hành sao Hỏa từng phát hiện những “viên đá blueberry” – các hạt cầu nhỏ có thể chứa khoáng vật oxit sắt hình thành trong môi trường nước. Năm 2025, tàu Curiosity của NASA ghi lại hình ảnh các gợn sóng giống lòng sông cổ đại, gợi ý dòng nước từng chảy mạnh và ổn định. Một số sứ mệnh quỹ đạo khác cũng chỉ ra khả năng tồn tại những kho nước khổng lồ bị chôn vùi sâu dưới bề mặt.

Nghiên cứu mới tập trung vào địa mạo học sao Hỏa, lĩnh vực nghiên cứu bề mặt hành tinh và các quá trình hình thành địa hình. Nhóm đã sử dụng dữ liệu từ nhiều tàu vũ trụ, bao gồm ExoMars Trace Gas Orbiter, Mars Express và Mars Reconnaissance Orbiter – con tàu vừa công bố bức ảnh thứ 100.000 của mình về sao Hỏa.

“Những hình ảnh vệ tinh độ phân giải cao độc đáo của sao Hỏa đã cho phép chúng tôi nghiên cứu cảnh quan hành tinh này một cách cực kỳ chi tiết thông qua việc khảo sát và lập bản đồ”, Ignatius Argadestya, tác giả chính của nghiên cứu và là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Viện Khoa học Địa chất và Viện Vật lý của Đại học Bern, cho biết.

Valles Marineris (ở giữa) là hẻm núi dài nhất trong Hệ Mặt Trời và chứa nhiều dấu hiệu của nước cổ đại. Một phần của hẻm núi có thể là đường bờ biển nơi một đại dương rộng lớn và các con sông gặp nhau. Ảnh: NASA/JPL/USGS

“Khi đo đạc và lập bản đồ các hình ảnh sao Hỏa, tôi có thể nhận ra những dãy núi và thung lũng rất giống với cảnh quan miền núi trên Trái Đất”, Argadestya nói. “Tuy nhiên, điều khiến tôi ấn tượng nhất chính là các châu thổ mà tôi phát hiện ở rìa của một trong những dãy núi đó”.

Nhóm nghiên cứu xác định các cấu trúc này là “châu thổ hình quạt”, loại châu thổ hình thành khi cát, sỏi và trầm tích tích tụ trong vùng nước tĩnh. Trên Trái Đất, những châu thổ kiểu này thường xuất hiện tại nơi các con sông đổ ra biển. Theo nhóm nghiên cứu, các trầm tích trong hình ảnh sao Hỏa có hình dạng và cấu trúc rất giống với các châu thổ hình quạt đang hoạt động trên hành tinh chúng ta.

Bằng chứng thuyết phục

Tất cả các “trầm tích” được phát hiện đều nằm ở độ cao tương đối đồng đều, khoảng từ 3.650 đến 3.750 mét so với mốc tham chiếu của sao Hỏa và được xác định hình thành vào khoảng 3,37 tỷ năm trước.

Việc các cấu trúc này xuất hiện ở cùng một cao độ, lại nằm trong vùng trũng phía Bắc sao Hỏa và quanh khu vực Valles Marineris, khiến các nhà khoa học tin rằng chúng đánh dấu ranh giới của một đường bờ biển cổ đại.

Theo nhóm nghiên cứu, đại dương từng tồn tại tại đây rất có thể đã bao phủ toàn bộ bán cầu Bắc của sao Hỏa. Khi kết hợp với các nghiên cứu trước đó, họ cho rằng đại dương cổ đại này có diện tích ít nhất tương đương Bắc Băng Dương ngày nay trên Trái Đất.

“Chúng tôi không phải là những người đầu tiên đưa ra giả thuyết về sự tồn tại và quy mô của đại dương này”, Giáo sư địa chất Fritz Schlunegger của Đại học Bern, đồng tác giả nghiên cứu, cho biết. “Tuy nhiên, các tuyên bố trước đây dựa trên dữ liệu kém chính xác hơn và một phần dựa vào những lập luận gián tiếp”.

“Ngược lại, việc tái dựng mực nước biển của chúng tôi dựa trên bằng chứng rõ ràng về một đường bờ biển, nhờ vào việc sử dụng các hình ảnh độ phân giải cao”, ông nhấn mạnh.

Phát hiện này không chỉ củng cố mạnh mẽ giả thuyết sao Hỏa từng là một hành tinh giàu nước, mà còn mở ra những câu hỏi lớn hơn về khả năng tồn tại sự sống trong quá khứ xa xôi của hành tinh Đỏ, nơi có thể từng sở hữu đại dương, sông ngòi và môi trường ổn định kéo dài hàng triệu năm, rất giống với Trái Đất thời sơ khai.

(Theo LiveScience, Space)

Hải Phong

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/dai-duong-khong-lo-tung-bao-phu-nua-sao-hoa-2487645.html