Đại học được đặt vào trung tâm sức mạnh tri thức quốc gia

2 giờ trướcBài gốc

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tham quan triển lãm thành tựu khoa học công nghệ của ĐHQG Hà Nội. Ảnh: VNU.

Nơi hội tụ trí tuệ

Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại lễ kỷ niệm 120 năm truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội đặt giáo dục đại học vào vị trí là nơi hội tụ trí tuệ quốc gia, giải quyết các bài toán lớn của đất nước bằng công nghệ.

Trong nhiều năm, chúng ta thường nói về đại học bằng những khái niệm quen thuộc như đào tạo, nghiên cứu, chuẩn đầu ra hay xếp hạng. Nhưng thông điệp lần này cho thấy một cách tiếp cận khác: đại học phải trở thành “trung tâm sáng tạo”, là nơi hình thành luận cứ khoa học cho các quyết sách phát triển quốc gia. Đó không còn là tư duy của một nền giáo dục chỉ phục vụ thi cử, mà là tư duy của một quốc gia muốn cạnh tranh bằng tri thức.

Một trong những nội dung đáng chú ý trong bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước là yêu cầu đại học phải “dám đi trước, dám thử nghiệm và mở đường cho những mô hình mới”. Đây không chỉ là kỳ vọng dành cho một trường đại học, mà phản ánh yêu cầu đổi mới của cả hệ thống giáo dục đại học Việt Nam trong thời đại cạnh tranh bằng công nghệ và sáng tạo.

Vì vậy, tinh thần “mở đường” được nhấn mạnh lần này không chỉ là yêu cầu đổi mới quản trị hay phương pháp đào tạo, mà sâu xa hơn là thay đổi tư duy đại học trong thời đại mới.

Trong kỷ nguyên AI và chuyển đổi số, điều xã hội cần không chỉ là người học giỏi ghi nhớ kiến thức, mà là những con người có năng lực phản biện, tư duy sáng tạo, khả năng thích ứng và dám đưa ra ý tưởng mới. Đó cũng chính là giá trị cốt lõi của giáo dục đại học hiện đại.

Khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc hình thành hệ sinh thái đào tạo – nghiên cứu – đổi mới sáng tạo gắn với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, điều đó cho thấy giáo dục đang được đặt trong mối liên kết trực tiếp với khoa học công nghệ, năng lực cạnh tranh và tương lai kinh tế đất nước. Đại học không còn đứng ngoài tiến trình phát triển, mà phải trở thành một mắt xích của đổi mới sáng tạo quốc gia.

Thực tiễn nhiều năm qua, khoảng cách giữa giảng đường và thị trường lao động vẫn là vấn đề được nhắc tới khá nhiều. Có giai đoạn sinh viên học theo chương trình nặng lý thuyết, trong khi doanh nghiệp lại cần kỹ năng thực hành và khả năng thích ứng. Không ít công trình nghiên cứu sau nghiệm thu vẫn nằm trên giấy, thiếu khả năng ứng dụng vào thực tiễn.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam bước vào cuộc cạnh tranh mới về trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghiệp bán dẫn, chuyển đổi xanh, kinh tế số... Trong cuộc cạnh tranh ấy, lợi thế về lao động giá rẻ hay tài nguyên sẽ dần thu hẹp. Năng lực phát triển quốc gia cuối cùng vẫn phụ thuộc vào chất lượng con người và trình độ tri thức.

Phòng lab nghiên cứu của Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội). Ảnh: VNU.

Đại học trước cơ hội chuyển mình

Dấu mốc 120 năm không chỉ mang ý nghĩa lịch sử của một cơ sở giáo dục, mà còn gợi nhắc hành trình chuyển mình của giáo dục đại học Việt Nam qua nhiều giai đoạn phát triển đất nước. Nếu trước đây đại học chủ yếu làm nhiệm vụ đào tạo cán bộ, thì hôm nay vai trò ấy đã mở rộng hơn rất nhiều: đại học phải trở thành một phần trực tiếp của năng lực cạnh tranh quốc gia thông qua nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đó cũng là sự thay đổi lớn về tư duy phát triển giáo dục. Để đáp ứng yêu cầu mới, các trường đại học cần đổi mới mạnh mẽ hơn từ mô hình quản trị, phương pháp đào tạo đến cơ chế nghiên cứu và xây dựng văn hóa học thuật. Bởi suy cho cùng, một trường đại học mạnh không được đo bằng quy mô cơ sở vật chất, mà bằng khả năng tạo ra tri thức mới và đóng góp thật sự cho xã hội.

Đổi mới giáo dục đại học phải nằm ở tư duy hành động rõ ràng, từ lộ trình phát triển, cơ chế quản trị theo hiệu quả, đầu tư hạ tầng khoa học đến thu hút nhân tài và mở rộng kết nối quốc tế. Điều đó cho thấy tinh thần đổi mới không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu, mà phải đi vào từng giảng đường, từng bài giảng và từng công trình nghiên cứu mỗi ngày.

Suy cho cùng, giá trị lớn nhất mà bài phát biểu gợi mở không nằm ở mục tiêu xếp hạng hay quy mô phát triển, mà ở cách nhìn về vai trò của tri thức đối với tương lai quốc gia. Một đất nước có thể thiếu nhiều nguồn lực, nhưng nếu đánh mất niềm tin vào giáo dục và sức mạnh con người, sẽ khó tạo ra động lực phát triển bền vững.

Vì thế, điều giáo dục đại học Việt Nam cần hướng tới không chỉ là đào tạo nhân lực, mà còn là xây dựng một nền đại học đủ bản lĩnh để nuôi dưỡng tinh thần khai phóng, giữ gìn phẩm giá trí thức và góp phần đưa đất nước phát triển bằng sức mạnh của tri thức và sáng tạo.

Thạc sĩ Từ Hữu Công (Trường Đại học Bình Dương)

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/dai-hoc-duoc-dat-vao-trung-tam-suc-manh-tri-thuc-quoc-gia-post778041.html