Đại học Quốc gia Hà Nội phải là hạt nhân làm chủ công nghệ lõi

2 giờ trướcBài gốc

Phải trở thành trụ cột học thuật hàng đầu

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) cần tiên phong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng, tham gia giải quyết những bài toán lớn và làm chủ các công nghệ nền tảng mới như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và dữ liệu lớn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại sự kiện, sáng 16/5.

Ông nhấn mạnh Đảng đã nhiều lần cảnh báo tụt hậu là nguy cơ bao trùm, đe dọa vận mệnh và tương lai dân tộc. Tụt hậu về trình độ phát triển bắt nguồn từ sự tụt hậu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và nguồn lực tri thức trong sản xuất, dịch vụ lẫn quản trị quốc gia. Trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, tụt hậu đồng nghĩa với lỡ bước, suy yếu và đánh mất cơ hội vươn lên.

Để thúc đẩy đất nước tự lực, tự cường, vươn lên nhóm quốc gia phát triển dựa trên nền tảng tri thức, Đảng đã ban hành nhiều quyết sách chiến lược như Nghị quyết 57 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.

Với yêu cầu đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị ĐHQGHN vươn lên mạnh mẽ để trở thành trụ cột học thuật hàng đầu, trung tâm sáng tạo lớn, lực lượng tiên phong của giáo dục đại học Việt Nam, đồng thời là gương mặt đại diện uy tín của trí tuệ Việt trên trường quốc tế. Trường cần phát triển theo mô hình đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực và có năng lực dẫn dắt quốc gia.

"Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành "túi khôn" của Nhà nước, nơi hiến kế chiến lược cho khoa học công nghệ và phát triển; là địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mô hình kinh doanh mới; là nơi xã hội tìm thấy niềm tin vào sức mạnh của tri thức, khoa học và giáo dục Việt Nam", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh.

Ông cũng mong muốn ĐHQGHN là nơi đào tạo đội ngũ thế hệ mới với phẩm chất "những người đổi mới về giáo dục, khoa học, công nghệ", đóng vai trò chủ đạo trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; trở thành trung tâm kết nối trí tuệ, thu hút "ngoại giao học thuật" và lan tỏa sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Đồng ý với các mục tiêu phát triển của trường, song lãnh đạo Đảng, Nhà nước đề nghị một số ngành mũi nhọn của ĐHQGHN phải vươn lên nhóm 100 đại học hàng đầu thế giới. Để đạt mục tiêu này, trường cần xây dựng triết lý giáo dục hiện đại, mô hình quản trị tiên tiến và môi trường học thuật khai phóng; khẩn trương hoàn thiện Khu đô thị Đại học Hòa Lạc, phát triển hạ tầng khoa học hiện đại nhằm thu hút, trọng dụng nhân tài trong và ngoài nước.

Trường cũng cần chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu, đề xuất Bộ Chính trị, Chính phủ ban hành các cơ chế, chính sách đột phá. Trọng tâm là tháo gỡ điểm nghẽn về thể chế, quản trị, tài chính, nhân lực, tự chủ đại học, tự do học thuật, cũng như đầu tư cho khoa học cơ bản và công nghệ chiến lược.

Nên chuyển từ quản trị hành chính sang quản trị theo sứ mệnh?

Bình luận về thông điệp trên, PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQGHN) nhìn nhận, cụm từ "túi khôn" đã đặt ĐHQGHN vào vị thế rất cao, đúng với bản chất và sứ mạng của một đại học quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trao phần thưởng cao quý - Huân chương Lao động hạng Nhất cho ban lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội tại lễ kỷ niệm ngày 16/5.

"Một đại học lớn không chỉ là nơi đào tạo cử nhân, thạc sĩ hay tiến sĩ. Đại học quốc gia còn phải sản sinh tri thức mới, cung cấp luận cứ khoa học cho các quyết sách lớn, dự báo xu thế phát triển và phản biện chính sách trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và trách nhiệm học thuật", ông Nam nói.

Ông cho rằng trong bối cảnh AI, bán dẫn, chuyển đổi số và biến đổi xã hội diễn ra mạnh mẽ, giáo dục đại học không thể chỉ dừng ở truyền đạt kiến thức mà phải trở thành nơi kiến tạo tri thức mới và giải quyết các vấn đề phát triển.

Để thực hiện mục tiêu này, ĐHQGHN cần thay đổi từ mô hình quản trị hành chính sang quản trị theo sứ mệnh, kết quả và tác động xã hội. Mỗi đơn vị, nhóm nghiên cứu phải được giao mục tiêu cụ thể. Chỉ tiêu không dừng lại ở quy mô đào tạo, mà phải gồm công bố khoa học chất lượng cao, sản phẩm công nghệ, chuyển giao tri thức hay đào tạo nhân tài.

Trường cũng cần hình thành các trung tâm nghiên cứu xuất sắc liên ngành trong các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học; đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế để thu hút chuyên gia, nhà khoa học và người Việt Nam ở nước ngoài.

"Không thể có đại học nghiên cứu mạnh nếu nghiên cứu tách rời doanh nghiệp và nhu cầu quốc gia", ông nhấn mạnh.

GS.TSKH Nguyễn Đình Đức, nguyên Trưởng Ban Đào tạo ĐHQGHN, nguyên Chủ tịch Hội đồng trường Đại học Công nghệ, cho rằng trong 120 năm phát triển, nhà trường đã tạo dấu ấn với nhiều đổi mới quan trọng của giáo dục đại học như đào tạo tài năng, đào tạo chất lượng cao, quản lý theo tín chỉ, phát triển mô hình đại học nghiên cứu đa ngành và xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh.

Theo ông, nhà trường cũng là một trong những đơn vị tiên phong thực hiện tự chủ đại học, từ tự chủ học thuật đến nghiên cứu khoa học, tổ chức bộ máy và tài chính.

"Những năm gần đây, tự chủ đại học như luồng gió mới, đã làm thay đổi mạnh mẽ nhiều đơn vị của ĐHQG", GS Nguyễn Đình Đức nói.

Để hiện thực hóa kỳ vọng lớn mà Tổng Bí thư giao phó, ông cho rằng cần ưu tiên bốn yếu tố cốt lõi: tự chủ đại học, đổi mới quản trị, chiến lược phát triển dài hạn và xây dựng đội ngũ khoa học mạnh.

Theo đó, ĐHQGHN cần tiếp tục giữ vững nền tảng khoa học cơ bản, ưu tiên đào tạo tài năng ở các lĩnh vực công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học; đồng thời đầu tư mạnh cho đào tạo tiến sĩ, công bố quốc tế, sáng chế và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao vị thế học thuật.

"Cần xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất. Đây là nền tảng để nâng cao tiềm lực khoa học - công nghệ và cải thiện thứ hạng đại học", ông nhấn mạnh.

Cần cơ chế vượt trội, chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu

Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục thẳng thắn chỉ ra rào cản lớn nhất hiện nay là cơ chế vận hành chưa theo kịp yêu cầu của một đại học nghiên cứu đẳng cấp quốc tế. Các cơ chế về tài chính, nhân sự, đầu tư, sở hữu trí tuệ hay thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn còn nặng tính hành chính. Những cơ chế này phù hợp với quản lý an toàn, nhưng chưa đủ để tạo đột phá.

"Muốn cạnh tranh quốc tế, ĐHQGHN cần cơ chế vượt trội hơn hiện nay. Trước hết là tài chính cho nghiên cứu dài hạn, sau đó là cơ chế thu hút nhân tài và tháo gỡ điểm nghẽn trong chuyển giao tri thức. Nếu không tháo gỡ được, mục tiêu vào top 100 châu Á hay top 300 thế giới sẽ khó trở thành nội lực thực chất", ông Nam phân tích.

Mặt khác, nguy cơ tụt hậu hiện nay thực chất là tụt hậu về tri thức, công nghệ và năng lực làm chủ tương lai. Sứ mệnh làm chủ công nghệ lõi, công nghệ nguồn vì thế đã trở thành nhiệm vụ chiến lược của quốc gia. Một đất nước chỉ nhập khẩu công nghệ sẽ luôn đi sau. Việt Nam phải có những nhóm nghiên cứu đủ mạnh để hiểu, cải tiến, làm chủ và từng bước tạo ra công nghệ của chính mình.

Trong các lĩnh vực như AI, bán dẫn, công nghệ sinh học, vật liệu mới hay dữ liệu lớn, ĐHQGHN cần đóng vai trò hạt nhân tập hợp trí tuệ. Không nhất thiết mọi thứ đều bắt đầu từ số 0, nhưng phải có năng lực tiếp nhận, giải mã, phát triển để tạo ra sản phẩm mang dấu ấn Việt Nam.

Để nghiên cứu không chỉ dừng ở báo cáo hay nghiệm thu đề tài, ông Nam cho rằng cách tổ chức nghiên cứu phải bắt đầu từ bài toán thật của Nhà nước, doanh nghiệp, bệnh viện, địa phương và từ thực tiễn đời sống.

Hiện ba cơ chế được xem là quan trọng nhất gồm: Đặt hàng lớn từ Nhà nước và doanh nghiệp; Chia sẻ lợi ích từ sở hữu trí tuệ, sáng chế và chuyển giao công nghệ; Bảo vệ nhà khoa học khi thử nghiệm cái mới.

"Đổi mới sáng tạo luôn có rủi ro. Nếu không phân biệt được thất bại trong nghiên cứu với sai phạm quản lý, nhà khoa học sẽ không dám đi xa. Ngoài ra, để đưa một số ngành mũi nhọn vào top 100 toàn cầu thì không thể đạt được bằng cách đầu tư dàn trải", ông Nam nhấn mạnh.

Phượng Nguyễn

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/dai-hoc-quoc-gia-ha-noi-phai-la-hat-nhan-lam-chu-cong-nghe-loi-192260519154818567.htm