Đàm phán hạt nhân Iran vào giai đoạn then chốt

7 giờ trướcBài gốc

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố đã có “tiến triển tốt” trong các cuộc đàm phán và các nhà trung gian Oman dự đoán các cuộc đàm phán sẽ được nối lại ở cấp độ kỹ thuật vào tuần tới tại Vienna. Tuy nhiên, hiện chưa có bằng chứng nào cho thấy hai bên đã xích lại gần nhau hơn về các vấn đề cơ bản liên quan đến quyền làm giàu uranium của Iran và tương lai của lượng uranium được làm giàu cao của nước này. Ông Araghchi mô tả các cuộc đàm phán là “một trong những vòng đàm phán căng thẳng và kéo dài nhất của chúng tôi”. Ông xác nhận rằng các cuộc tiếp xúc tiếp theo sẽ diễn ra trong vòng chưa đầy 1 tuần.

Phái đoàn Iran tham dự cuộc đàm phán tại Geneva, ngày 25/2. Ảnh: Bộ Ngoại giao Iran/EPA.

Các cuộc đàm phán tại Geneva được tổ chức trong 2 phiên, với các báo cáo cho rằng nhóm của Mỹ do đặc phái viên của Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Trung Đông Steve Witkoff dẫn đầu thất vọng với các đề xuất do Iran đưa ra. Phiên đàm phán thứ hai diễn ra ngắn ngủi dường như là điềm báo xấu, các nhà quan sát cho biết. Các quan chức Iran đã bác bỏ các báo cáo trên truyền thông Mỹ cho rằng Tehran sẽ bị yêu cầu chấm dứt việc làm giàu uranium và cho phép kho dự trữ uranium được làm giàu cao của mình rời khỏi Iran. Các nhà trung gian hòa giải Oman đã bác bỏ ý kiến cho rằng đàm phán đổ vỡ, khẳng định rằng các ý tưởng mới và sáng tạo đang được trao đổi với sự cởi mở chưa từng có trong vòng tham vấn gián tiếp thứ ba mang tính quyết định.

Mỹ đang yêu cầu Iran đảm bảo vĩnh viễn về việc làm giàu uranium và các cơ chế thanh tra nhằm thuyết phục Washington rằng Tehran sẽ không bao giờ có thể chế tạo vũ khí hạt nhân. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết việc Iran từ chối thảo luận về chương trình tên lửa đạn đạo của mình là một vấn đề.

Trọng tâm của các cuộc đàm phán là liệu Mỹ có cố gắng ngăn chặn Tehran thực hiện hầu hết các hoạt động làm giàu uranium hay không. Quyền làm giàu uranium trong nước từ lâu đã được coi là biểu tượng chủ quyền quốc gia của Iran, và đã được Mỹ thừa nhận trong thỏa thuận hạt nhân năm 2015.

Một số tranh chấp về việc làm giàu có thể được trì hoãn kể từ khi ông Trump tuyên bố rằng 3 cơ sở hạt nhân chính của Iran tại Fordow, Natanz và Isfahan đã bị bom của Mỹ phá hủy vào tháng 6/2025, khiến việc làm giàu uranium với số lượng lớn trong tương lai gần trở nên bất khả thi về mặt kỹ thuật. Tehran đã từ chối cho phép Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) kiểm tra mức độ thiệt hại tại các địa điểm này kể từ cuộc tấn công của Mỹ.

Yêu cầu của Mỹ về việc tháo dỡ vĩnh viễn 3 cơ sở hạt nhân này sẽ mâu thuẫn với đề xuất của Iran rằng việc làm giàu uranium ở mức độ thấp nên được cho phép dưới sự giám sát của Liên hợp quốc, có thể sau 3-5 năm. Trước đây, Mỹ không phản đối kế hoạch như vậy.

Một bế tắc khác nằm ở số phận kho dự trữ uranium được làm giàu đến độ tinh khiết 60% - gần đạt cấp độ vũ khí hạt nhân - của Iran. IAEA cho biết Tehran vẫn chưa xác định được vị trí của kho dự trữ 400 kg - đủ để chế tạo 5-6 quả bom có sức mạnh tương đương với quả bom đã phá hủy Nagasaki năm 1945. IAEA cũng ước tính vào tháng 5/2025 rằng Iran có 8.000 kg uranium được làm giàu đến 20% hoặc thấp hơn.

Kho dự trữ uranium được làm giàu cao này có thể được pha loãng ở Iran, như Tehran đề xuất, hoặc xuất khẩu sang Nga hoặc Mỹ. Sẽ là một nhượng bộ lớn của Iran nếu toàn bộ kho dự trữ 8.000 kg được gửi đến Mỹ, ngay cả khi điều đó dẫn đến việc dỡ bỏ nhiều lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ và Liên hợp quốc. Một quan chức Iran tại Geneva khẳng định: “Các nguyên tắc về việc không làm giàu uranium vĩnh viễn, tháo dỡ các cơ sở hạt nhân và chuyển giao kho dự trữ uranium cho Mỹ hoàn toàn bị bác bỏ”.

Tàu sân bay lớp Nimitz USS Abraham Lincoln di chuyển trên Biển Arab, tháng 2/2026.

Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi đã trở thành tâm điểm trong các cuộc đàm phán vì cần có sự chứng thực của ông để thuyết phục Washington rằng các đảm bảo của Iran về việc làm giàu uranium ở mức độ thấp trong tương lai có thể được xác minh về mặt kỹ thuật.

Tehran cũng khẳng định sẽ không đàm phán về các vấn đề phi hạt nhân. Iran đã loại trừ việc đưa chương trình tên lửa đạn đạo hoặc sự hỗ trợ của nước này cho các “nhóm kháng chiến” trên khắp Trung Đông vào các cuộc thảo luận. Nước này mô tả các tên lửa đạn đạo của mình, một số có tầm bắn lên tới 2.000 km, là hoàn toàn mang tính phòng thủ.

Ngoại trưởng Mỹ Rubio cho biết chương trình tên lửa đạn đạo sẽ phải được đề cập đến vào một thời điểm nào đó, thừa nhận rằng chủ đề này có thể không nằm trong chương trình nghị sự trước mắt, nhưng không thể bị loại bỏ khỏi các cuộc đàm phán sau này.

Các cuộc đàm phán đang diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump tăng cường chưa từng có các nguồn lực của Mỹ trong khu vực, bao gồm 2 nhóm tác chiến tàu sân bay, máy bay tấn công, thiết bị tiếp nhiên liệu máy bay và tàu ngầm được trang bị tên lửa Tomahawk.

Hiện tại, ông Trump đã có đủ lực lượng quân sự để tấn công Iran, hoặc như một phần của cuộc tấn công quy mô lớn nhằm ép buộc “thay đổi chế độ”, hoặc để thực hiện một cuộc tấn công có mục tiêu hơn nhằm buộc Tehran phải nhượng bộ và đàm phán dễ dàng hơn. Các thời hạn đàm phán mang tính cưỡng chế của ông Trump luôn linh hoạt, nhưng các chỉ huy quân sự của ông sẽ không muốn duy trì sự kiểm soát đối với một lực lượng lớn và tốn kém như vậy lâu hơn nữa.

Ông Trump đang chịu áp lực trong nước phải chứng tỏ rằng ông không đưa Mỹ vào ngõ cụt đàm phán, với việc đảng Dân chủ yêu cầu bỏ phiếu tại Quốc hội về điều mà họ mô tả là cuộc chiến mà ông lựa chọn. Một cuộc thăm dò của hãng tin Associated Press tuần này cho thấy 56% người Mỹ không tin tưởng ông Trump sẽ đưa ra quyết định đúng đắn khi sử dụng lực lượng quân sự bên ngoài nước Mỹ.

An Châu (Tổng hợp)

Nguồn ANTG : https://antg.cand.com.vn/su-kien-binh-luan-antg/dam-phan-hat-nhan-iran-vao-giai-doan-then-chot-i798171/