Dân số già, Đông Á đặt cược vào quân sự công nghệ cao

2 giờ trướcBài gốc

Nhật - Trung - Hàn đang thi nhau hiện đại hóa quân đội trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng. Ảnh: Reuters.

Nhật Bản - Trung Quốc - Hàn Quốc đang đối mặt cùng một bài toán nhân khẩu học. Tỷ lệ sinh ở 3 nước đều thấp hơn mức sinh thay thế, trong khi tuổi thọ trung bình tiếp tục tăng.

Tại Nhật Bản, gần 1/3 dân số từ 65 tuổi trở lên - cao nhất trên toàn cầu.

Năm 2024, Hàn Quốc ghi nhận tỷ lệ sinh thấp nhất thế giới ở mức 0,74, khiến cựu Tổng thống Yoon Suk Yeol phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp về nhân khẩu học quốc gia.

Trung Quốc ghi nhận lần giảm dân số đầu tiên vào năm 2022. Quá trình chuyển từ xã hội già hóa sang xã hội già - nơi 14% dân số từ 65 tuổi trở lên - chỉ mất 36 năm.

Theo Channel NewsAsia, bất chấp thách thức về nhân khẩu học, chi tiêu quốc phòng tại những quốc gia này đang tăng lên, và dự kiến tiếp tục tăng.

Dân số đi xuống nhưng chi tiêu quân sự đi lên

Thoạt nhìn, nhiều người cho rằng các xã hội già hóa sẽ có thái độ ôn hòa hơn. Theo lý thuyết nhân khẩu học truyền thống, các xã hội ít dân số trẻ - cùng với chi phí phúc lợi và lương hưu lớn hơn - có xu hướng ít sẵn sàng đối đầu quân sự.

“Nhìn chung, dân số gia tăng kéo theo hành vi bành trướng của các quốc gia. Do đó, nếu dân số giảm, hoàn toàn hợp lý khi giả định (điều này) sẽ dẫn tới chính sách đối ngoại bớt hung hăng hơn”, Jaehan Park - phó giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Rajaratnam - cho biết.

Tuy nhiên, nhà phân tích quốc phòng Ridzwan Rahmat nhận định dự báo này không thành hiện thực trong khu vực. Thay vào đó, các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đang "tăng cường tuyên truyền về hành động quân sự, hiện đại hóa các nhánh quân đội và trên hết là tăng ngân sách quốc phòng".

Binh sĩ Mỹ - Hàn tập trận chung gần khu phi quân sự liên Triều ở Yeoncheon hồi tháng 3/2025. Ảnh: Reuters.

Nhật Bản đặt mục tiêu nâng chi tiêu quốc phòng lên 2% GDP, từ bỏ mức trần không chính thức lâu nay ở mức khoảng 1% GDP. Ngân sách quốc phòng cho năm tài chính từ tháng 4 tới đạt mức kỷ lục 58 tỷ USD trong bối cảnh căng thẳng leo thang với Trung Quốc.

Những thay đổi này diễn ra khi Nhật Bản thiếu hụt nhân lực trong nước ngày càng trầm trọng. Trong nhiều năm qua, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF) liên tục không đạt mục tiêu tuyển quân.

SDF có tổng quân số khoảng 247.000 người. Trong năm tài chính 2023, hơn 6.200 quân nhân đã xuất ngũ - con số cao nhất trong 15 năm. Do Hiến pháp theo chủ nghĩa hòa bình cấm chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc, chính phủ đã tăng lương và cải thiện phúc lợi để thu hút và giữ chân binh lính, đồng thời tìm đến công nghệ như một giải pháp.

Theo Bộ quốc phòng Hàn Quốc, quân đội nước này giảm khoảng 20% trong 6 năm qua, xuống còn khoảng 450.000 binh sĩ. Dự kiến ngân sách quốc phòng năm 2026 của Seoul sẽ đạt mức kỷ lục 45 tỷ USD khi nước này dự kiến ra mắt các loại vũ khí công nghệ cao và tăng lương cho quân đội.

Ngân sách quốc phòng của Trung Quốc đã tăng vọt lên 255 tỷ USD vào năm 2025, gấp hơn hai lần so với năm 2013. Trong khi Trung Quốc từ lâu tận dụng lợi thế dân số khổng lồ để xây dựng sức mạnh quân sự, Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc (PLA) hiện chuyển hướng sang năng lực công nghệ cao, tìm cách củng cố các lợi thế chiến lược ngay cả khi lợi thế dân số đang vơi dần.

Mối đe dọa mới nảy sinh

Giới phân tích cho rằng ngân sách quốc phòng tăng cao xuất phát từ mong muốn tự động hóa và hiện đại hóa quân đội bù đắp cho thiếu hụt nhân lực.

“Các quốc gia đang tận dụng cơ hội đặc biệt này tự động hóa càng nhiều quy trình càng tốt. Với công nghệ, với tự động hóa, với trí tuệ nhân tạo, họ muốn nắm bắt một số lợi thế trước đối thủ cho đến thời điểm suy giảm dân số hoặc thách thức nhân khẩu học quá lớn tới mức không thể giải quyết”, ông Ridzwan nói.

“20 năm trước, hiện đại hóa quân sự thường tập trung vào khối lượng trang thiết bị được sản xuất, như bao nhiêu xe tăng hay tàu chiến. Ngày nay, chúng ta tập trung nhiều hơn vào tự động hóa, khi nền tảng này có thể thu thập được bao nhiêu dữ liệu, có thể xử lý bao nhiêu dữ liệu trên chiến trường và làm thế nào để tối ưu dữ liệu phù hợp với mục tiêu an ninh”, ông nói thêm.

Chuyên gia nhận định Trung Quốc đang dẫn đầu quá trình hiện đại hóa quân đội trong 3 nước Đông Á. Ảnh: Reuters.

Ông cho biết trong số các quốc gia Đông Á, Trung Quốc đang dẫn đầu sự chuyển đổi này. Ưu thế công nghệ được thể hiện rõ trong lễ duyệt binh hồi tháng 9/2025, nơi PLA công bố hàng loạt hệ thống vũ khí tiên tiến như thiết bị không người lái, tên lửa siêu thanh, hệ thống gây nhiễu điện tử,...

Chuyên gia cho biết sự thay đổi về nhân khẩu học có thể tái định hình cán cân quyền lực trong khu vực. Kei Koga - phó giáo sư tại Trường Khoa học Xã hội thuộc Đại học Công nghệ Nanyang - nói Nhật Bản đối mặt với một trong những triển vọng dài hạn khó khăn nhất, với nền kinh tế thu hẹp, dân số già hóa nhanh chóng và môi trường an ninh ngày càng thách thức.

Song “nếu đầu tư nhiều vào trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ quốc phòng, họ hoàn toàn có thể trở thành cường quốc kinh tế và quân sự", ông Koga nói.

Về phía Hàn Quốc, ông Koga lưu ý Seoul đang chịu áp lực từ nhiều phía: Triều Tiên, Trung Quốc và cạnh tranh Mỹ - Trung. Trong số các kịch bản nếu ảnh hưởng của Nhật Bản suy yếu, vị chuyên gia nói Hàn Quốc nhiều khả năng lựa chọn phương án phòng ngừa rủi ro không phụ thuộc quá nhiều vào cường quốc nào, trong khi tìm cách cải thiện quan hệ với Tokyo.

Mặc dù tự động hóa và máy móc thông minh có thể khắc phục tình trạng thiếu hụt nhân lực, rủi ro mới cũng nảy sinh. Một số nhà phân tích cảnh báo nghịch lý thay, tự động hóa làm tăng khả năng xung đột.

“Nếu thay thế sức người trên chiến trường bằng trí tuệ nhân tạo, robot và các hệ thống tự động hóa thì trớ trêu thay, chính vì không còn tổn thất về nhân mạng, các nhà lãnh đạo càng sẵn lòng dấn thân vào hiểm nguy, nhất là khi họ tin mình kiểm soát được ngưỡng leo thang của xung đột”, phó giáo sư Chong Ja Ian từ Đại học Quốc gia Singapore nhận định.

“Khi AI và tự động hóa làm thay đổi hoàn toàn định nghĩa về rủi ro, ngay cả khi dân số đang trên đà giảm, các quốc gia vẫn có thể trỗi dậy với khát vọng bành trướng liều lĩnh hơn bao giờ hết”, ông Chong kết luận.

Trí Ân

Nguồn Znews : https://znews.vn/dan-so-gia-dong-a-dat-cuoc-vao-quan-su-cong-nghe-cao-post1618558.html