Đằng sau tỉ lệ chọi lớp 10: Áp lực và những lựa chọn cần được mở rộng

2 giờ trướcBài gốc

Khi con số trở thành áp lực thật

19h tối, sau buổi học thêm, em Phùng Phú Quang, học sinh lớp 9 tại Trường THCS Kim Giang, Khương Đình, Hà Nội, mới về đến nhà. “Có ngày em học đến 23h, hôm sau lại dậy sớm học tiếp. Nhiều lúc mệt nhưng vẫn phải cố”, Quang nói.

Học sinh lớp 9 trong giờ học ôn tập trên lớp, tập trung củng cố kiến thức trước kỳ thi quan trọng. Ảnh: Thanh Tùng

Một ngày của em gần như kín lịch: Học chính khóa, học thêm, tự ôn. Điện thoại hạn chế, thời gian giải trí gần như không có. Khi được hỏi về tỉ lệ chọi 1/3, Quang im lặng vài giây rồi nói: “Em chỉ sợ mình là người không đỗ”.

Với nhiều học sinh như Quang, “đỗ công lập” không còn đơn thuần là một mục tiêu, mà gần như là đích đến bắt buộc. Áp lực ấy khiến việc học dần chuyển từ “tiếp thu kiến thức” sang “chạy đua để vượt qua kỳ thi”.

Theo cô Nguyễn Thị Diệu Hà, giáo viên môn Toán lớp 9A1, Trường THCS Ngọc Lâm, Bồ Đề, áp lực này là có thật: “Với khoảng 124.915 học sinh đăng ký nguyện vọng 1, trong khi chỉ tiêu công lập là 79.533, các em buộc phải tập trung cao độ cho kỳ thi. Tỉ lệ chọi cao khiến học sinh phải học chắc kiến thức, luyện các dạng bài phân hóa và giữ tâm lý ổn định”.

Giáo viên hướng dẫn, hỗ trợ học sinh trong quá trình làm bài, giúp các em hoàn thiện kỹ năng và tự tin hơn. Ảnh: Thanh Tùng.

Áp lực không dừng lại ở học sinh. Chị Vũ Thị Lan Hương, phụ huynh của em Quang chia sẻ: “Gia đình vẫn đặt mục tiêu cho con vào công lập vì học phí phù hợp. Nếu không đỗ, chi phí trường tư là điều phải tính toán rất kỹ”.

Chính yếu tố kinh tế khiến “đỗ công lập” trở thành lựa chọn ưu tiên của nhiều gia đình. Không chỉ là chất lượng, đó còn là sự an tâm về lâu dài.

Tuy nhiên, áp lực này đôi khi vô hình trung chuyển sang con cái. “Mình không ép, nhưng vẫn phải nhắc con cố gắng. Nhìn con học nhiều cũng thương, nhưng không học thì lại lo”, chị Hương nói.

Tỉ lệ chọi cao vì đâu?

Theo số liệu từ ngành giáo dục, năm học 2026–2027, Hà Nội có gần 125.000 học sinh đăng ký dự thi vào lớp 10 công lập, trong khi chỉ tiêu có hạn, khiến mức độ cạnh tranh tăng cao. Cô Ngô Hồng Giang, Hiệu trưởng Trường THCS Ngọc Lâm (Bồ Đề) cho biết, áp lực thi vào lớp 10 vẫn ở mức cao nhưng không có nhiều biến động so với các năm trước. Nguyên nhân cốt lõi vẫn là sự chênh lệch giữa nhu cầu và chỉ tiêu. Năm nay, số lượng học sinh có nguyện vọng vào trường công lập lớn, trong khi chỉ tiêu có hạn. Những học sinh học lực chưa vững thường chịu áp lực tâm lý nhiều hơn...

Trường THCS Ngọc Lâm tổ chức hoạt động truyền động lực, tiếp thêm cảm hứng cho học sinh trước kỳ thi vào lớp 10. Ảnh: Mai Khôi

Tại Trường THCS Ngọc Lâm, đa số học sinh vẫn chọn thi vào công lập, chỉ có 19 em lựa chọn hướng đi khác. Nhà trường đã tăng cường tư vấn hướng nghiệp, giúp học sinh cân nhắc nguyện vọng phù hợp với năng lực và điều kiện gia đình.

Ở góc độ hệ thống, số lượng học sinh lớp 9 tăng cao trong khi quỹ trường lớp chưa kịp mở rộng, khiến áp lực dồn nén. Bên cạnh đó, tâm lý “dồn vào trường top” cũng khiến mức cạnh tranh giữa các trường không đồng đều.

Dù thực tế có nhiều lựa chọn sau THCS, nhưng không phải học sinh nào cũng sẵn sàng đón nhận. Em Trần Thu Trang - học sinh không trúng tuyển công lập năm trước chia sẻ: “Lúc biết điểm, em sốc. Em cảm thấy mình kém hơn bạn bè. Một thời gian em không muốn gặp ai”.

Hiện, Trang đang học tại một trường tư thục trên địa bàn xã Phù Đổng. Sau một năm, em dần ổn định lại: “Giờ em thấy môi trường học cũng phù hợp, thầy cô rất quan tâm chăm sóc. Nhưng nếu lúc đó có ai giải thích rõ hơn, có lẽ em đã đỡ áp lực hơn”.

Phụ huynh của em Trang cũng thừa nhận: “Ban đầu gia đình hụt hẫng. Nhưng sau khi con học ổn định, mình nhận ra không phải cứ công lập mới là tốt nhất”.

Nhiều giáo viên cho rằng, điều quan trọng không phải là “đỗ hay trượt”, mà là học sinh có chọn được con đường phù hợp hay không. Không phải tất cả học sinh đều phù hợp với một lộ trình giống nhau. Nếu phân luồng tốt hơn, áp lực thi cử sẽ giảm đi đáng kể.

Thực tế, hệ thống giáo dục hiện nay đã mở ra nhiều hướng: Trường tư thục, giáo dục nghề nghiệp, trung tâm giáo dục thường xuyên… Tuy nhiên, để những lựa chọn này được nhìn nhận công bằng, vẫn cần thêm thời gian và sự thay đổi trong tư duy xã hội.

Từ con số 1/3,35 đến những buổi học kéo dài đến đêm, từ nỗi lo học phí đến áp lực “phải đỗ”, kỳ thi lớp 10 không còn đơn thuần là một kỳ thi. Đó là nơi giao thoa của nhiều yếu tố: Giáo dục, kinh tế và kỳ vọng xã hội. Điều cần hướng tới không chỉ là giảm tỉ lệ chọi mà là giúp mỗi học sinh hiểu rõ năng lực của mình, được định hướng sớm hơn để mỗi quyết định trở thành cơ hội phát triển phù hợp.

Mai Khôi

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/dang-sau-ti-le-choi-lop-10-ap-luc-va-nhung-lua-chon-can-duoc-mo-rong-748573.html