Đằng sau việc Pakistan nỗ lực làm trung gian giữa Mỹ-Iran

4 giờ trướcBài gốc

Ngày 24-3, Bộ Ngoại giao Pakistan cho biết nước này sẵn sàng đăng cai các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định hoãn kế hoạch tấn công các cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày, tạo ra khoảng trống ngoại giao để các bên tìm kiếm đối thoại.

“Nếu các bên mong muốn, Islamabad luôn sẵn sàng đăng cai các cuộc đàm phán. Chúng tôi luôn ủng hộ đối thoại và ngoại giao để thúc đẩy hòa bình và ổn định trong khu vực” - người phát ngôn Bộ Ngoại giao Pakistan Tahir Andrabi nói với kênh Al Jazeera.

Vài giờ sau, Thủ tướng Pakistan - ông Shehbaz Sharif cũng viết trên mạng xã hội X rằng Pakistan "sẵn sàng và vinh dự được làm chủ nhà để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán có ý nghĩa và mang tính quyết định nhằm giải quyết toàn diện cuộc xung đột đang diễn ra" giữa Mỹ và Iran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) gặp Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tại Nhà Trắng hồi tháng 9-2025. Ảnh: WHITE HOUSE

Nỗ lực hậu trường

Nhiều hãng truyền thông Mỹ và Israel đã đưa tin rằng Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ đang đóng vai trò trung gian giữa Washington và Tehran, hy vọng làm trung gian hòa giải để chấm dứt cuộc chiến đã dẫn đến cuộc khủng hoảng năng lượng lớn nhất trong lịch sử hiện đại. Một số báo cáo cho rằng Islamabad có thể trở thành thành phố đăng cai các cuộc đàm phán vào cuối tuần này.

Theo hãng tin Axios, hai hình thức khả thi đang được thảo luận cho một cuộc gặp tại Islamabad. Một hình thức bao gồm Ngoại trưởng Iran - ông Abbas Araghchi, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể của Trump - ông Jared Kushner. Hình thức thứ hai dự kiến Phó Tổng thống Mỹ JD Vance sẽ gặp Chủ tịch Quốc hội Iran - ông Mohammad Bagher Ghalibaf, người đã bác bỏ tuyên bố của ông Trump về các cuộc đàm phán như một nỗ lực "thoát khỏi vũng lầy mà Mỹ và Israel đang mắc kẹt".

Một nguồn tin ngoại giao nói với đài NBC News rằng Pakistan đang đàm phán với cả Mỹ và Iran và “sẵn sàng đóng vai trò tích cực” trong các cuộc thảo luận nhằm chấm dứt cuộc chiến, vốn đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và hàng triệu người phải di dời khi bước sang tuần thứ tư. Một quan chức vùng Vịnh cho biết Pakistan đã chuyển các thông điệp giữa hai nước trong hai ngày qua.

Trên thực tế các hoạt động ngoại giao đã diễn ra liên tục trong tuần qua. Tư lệnh quân đội Pakistan - Thống soái Asim Munir đã điện đàm với Tổng thống Trump vào ngày 22-3. Thủ tướng Shehbaz Sharif đã gọi điện cho Tổng thống Iran - ông Masoud Pezeshkian một ngày sau đó. Tiếp theo đó, ngoại trưởng Pakistan đã có các cuộc điện đàm riêng với người đồng cấp Iran và Thổ Nhĩ Kỳ.

Ông Esmail Baghaei - người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran - cho biết rằng Iran đã nhận được các thông điệp trong những ngày gần đây từ “một số quốc gia thân thiện truyền đạt yêu cầu của Mỹ về việc đàm phán để chấm dứt chiến sự”, đồng thời nói rằng Iran đã đưa ra những phản hồi phù hợp.

Lý do Pakistan nỗ lực làm trung gian hòa giải

Một trong những động lực chính khiến Pakistan chủ động can dự là lo ngại xung đột kéo dài có thể lan rộng và tác động trực tiếp đến an ninh quốc gia. Vào tháng 9-2025, Pakistan và Saudi Arabia đã ký một hiệp ước quốc phòng quy định rằng một cuộc tấn công nhằm vào một bên sẽ được xem là nhằm vào cả hai, làm gia tăng nguy cơ Pakistan bị cuốn vào nếu tình hình leo thang.

“Nếu tình hình xấu đi hơn nữa, Pakistan có thể được yêu cầu hỗ trợ quốc phòng cho vương quốc [Saudi Arabia]. Khả năng đó khiến việc hòa giải sớm càng trở nên quan trọng hơn” - chuyên gia Zahid Shahab tại ĐH Deakin (Úc) nói với tờ Nikkei Asia.

Ngoài ra, tỉnh Balochistan, khu vực giáp biên giới Iran vốn bất ổn, cũng khiến Islamabad đặc biệt nhạy cảm với các biến động khu vực. "Pakistan tìm kiếm sự ổn định trong khu vực lân cận, vì biết rằng các cuộc chiến khu vực kéo dài có thể lôi kéo các khu vực bất ổn, dễ xảy ra xung đột của Pakistan vào phạm vi ảnh hưởng" - ông Qamar Cheema, Giám đốc điều hành của Viện Sanober (Pakistan) nói với Nikkei Asia.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (trái) và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian. Ảnh: @ABPNews/X

Vị thế thuận lợi của Pakistan

Vai trò của Pakistan trong ngoại giao hiện tại dựa trên một loạt các mối quan hệ được xây dựng qua thời gian. Vào tháng 6 năm ngoái, Thống soái Munir có chuyến thăm chưa có tiền lệ tới Nhà Trắng, đánh dấu lần đầu tiên một tổng thống Mỹ tiếp đón một tướng lĩnh quân đội Pakistan không phải là tổng thống. Trong chuyến thăm, ông Trump đã công khai nói rằng Pakistan “hiểu rất rõ về Iran, hơn hầu hết các nước khác”.

Trước cuộc chiến 12 ngày giữa Israel và Iran năm ngoái, Thống soái Munir cũng đã đến Iran cùng với Thủ tướng Sharif, gặp gỡ các quan chức cấp cao của Iran.

Kể từ khi chiến sự bắt đầu vào tháng 2 giữa Mỹ, Israel và Iran, Islamabad đã duy trì các hoạt động tiếp xúc của nước này. Ngày 3-3, Ngoại trưởng Dar phát biểu với quốc hội Pakistan rằng Islamabad “sẵn sàng tạo điều kiện cho cuộc đối thoại giữa Washington và Tehran tại Islamabad”.

Lợi thế của Pakistan nằm ở sự kết hợp hiếm có của các mối quan hệ. Đây là quốc gia Hồi giáo duy nhất có vũ khí hạt nhân và không có căn cứ quân sự của Mỹ trên lãnh thổ của họ.

Pakistan duy trì mối quan hệ lâu dài với Saudi Arabia, bắt đầu từ năm 1947, được củng cố bởi một hiệp ước phòng thủ chiến lược được ký kết vào tháng 9-2025. Đồng thời, Pakistan có chung đường biên giới dài 900 km với Iran và là nơi sinh sống của cộng đồng người Hồi giáo Shia lớn thứ hai thế giới.

Về năng lực trung gian, Pakistan đóng vai trò là bên tạo điều kiện thuận lợi hơn là bên trung gian giải quyết xung đột. Islamabad đã đóng vai trò quan trọng trong các cuộc đàm phán Doha giữa Mỹ và Taliban từ năm 2018 đến năm 2020, cuối cùng dẫn đến việc quân đội Mỹ rút khỏi Afghanistan vào năm 2021. Vào những năm 1970, Pakistan cũng đóng vai trò tương tự trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho sự xích lại gần nhau giữa Mỹ và Trung Quốc.

Lãnh đạo tối cao mới của Iran - ông Mojtaba Khamenei gần đây đã nhắc đến Pakistan trong một thông điệp nhân dịp năm mới Nowruz của người Ba Tư, nói rằng ông có “tình cảm đặc biệt” đối với người dân nước này.

Ông Khalid Masood - cựu nhà ngoại giao Pakistan - cho biết những mối quan hệ chồng chéo này mang lại uy tín cho Islamabad. “Tầm quan trọng của Pakistan cũng xuất phát từ vị thế là một quốc gia Hồi giáo lớn với uy tín đáng kể. Nước này có quan hệ với vùng Vịnh, với Saudi Arabia và với Iran. Mọi người đều sẵn sàng để Pakistan đóng vai trò trung gian hòa giải. Iran đã công khai ca ngợi chúng tôi, và theo nghĩa đó, Pakistan có vị thế tốt để đóng góp tích cực” - ông Masood cho hay.

Cựu nhà ngoại giao Pakistan - ông Salman Bashir cho biết việc hòa giải cũng phục vụ lợi ích của chính Pakistan. “Quan hệ của Pakistan với chính quyền ông Trump rất tốt, và chúng tôi cũng đã nói chuyện với Iran. Điều đó sẽ rất có lợi cho chúng tôi, bởi vì chúng tôi có thể bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột này” - ông Bashir nhận định.

Mặc dù ông Trita Parsi - phó Chủ tịch điều hành của Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trách nhiệm (Mỹ) - đồng ý rằng Pakistan đang ở vị thế thuận lợi, nhưng cảnh báo rằng thời điểm vẫn là yếu tố then chốt.

“Pakistan có vị thế thuận lợi để giúp thúc đẩy ngoại giao, nhưng cuối cùng, xung đột cần phải chín muồi để có thể hòa giải. Hiện tại dường như chưa phải lúc đó, nhưng điều quan trọng là phải bắt đầu các hoạt động ngoại giao trước khi thời điểm chín muồi đến” - ông Parsi lưu ý.

THẾ VINH

Nguồn PLO : https://plo.vn/video/dang-sau-viec-pakistan-no-luc-lam-trung-gian-giua-my-iran-post901019.html