Đánh thức món ăn truyền thuyết của đất Cổ Loa

2 giờ trướcBài gốc

Không chỉ là một món quà quê dân dã, bỏng Chủ còn mang trong mình câu chuyện lịch sử, tín ngưỡng và ký ức của người dân vùng đất kinh đô xưa. Từ những mẻ rang thủ công bên bếp lửa, người Cổ Loa hôm nay vẫn lặng lẽ giữ nghề như giữ một phần hồn cốt quê hương.

Giữ hồn bỏng Chủ qua từng mẻ rang

Người Cổ Loa vẫn truyền tai nhau rằng, bỏng Chủ xuất hiện từ thời An Dương Vương dựng thành, giữ nước. Khi ấy, vua truyền cho dân chế biến một loại lương khô từ nếp cái hoa vàng để quân lính mang theo khi ra trận. Nhờ dễ bảo quản, thơm ngon và chắc dạ, món ăn ấy dần trở thành thức quà riêng của vùng đất kinh đô cũ.

Bà Nguyễn Thị Nhiên đưa khuôn bỏng vào máy ép, công đoạn tạo hình cho những thanh bỏng Chủ truyền thống của đất Cổ Loa. Ảnh:MK

Hơn nửa thế kỷ gắn bó với nghề, bà Nguyễn Thị Nhiên vẫn nhớ như in từng công đoạn mà mẹ truyền lại. Với bà, làm bỏng Chủ không chỉ là kiếm thêm thu nhập mà còn là giữ lấy “hồn vía” của quê hương.

“Gia đình tôi làm bỏng Chủ đến nay được hơn 50 năm rồi. Ngày trước trong làng nhiều nhà làm lắm, giờ thì ít dần đi”, bà Nhiên chia sẻ.

Nguyên liệu làm bỏng Chủ không cầu kỳ nhưng đòi hỏi sự kỹ tính. Thóc nếp cái hoa vàng phải chọn loại hạt đều, mẩy. Đường phên, lạc, vừng, thảo quả cũng phải đúng loại quen dùng từ xưa mới giữ được hương vị đặc trưng.

Sau khi rang nổ, bỏng được trộn đều bằng tay với đường phên, lạc, vừng và gia vị trước khi ép khuôn. Ảnh:MK

Thóc trước khi rang được trải xuống nền đất vài ngày để hút độ ẩm tự nhiên. Khi rang, người làm phải đảo liên tục trên chảo gang lớn, canh lửa đều tay để hạt bỏng bung tròn. Theo bà Nhiên, chỉ cần lửa quá già hoặc đảo không đều là bỏng sẽ không nở đẹp.

Sau khi rang xong, bỏng được sàng sạch vỏ trấu rồi trộn với đường phên, lạc, vừng và thảo quả. Hỗn hợp sau đó được ép vào khuôn gỗ, phủ lớp bột bỏng mịn bên ngoài rồi cắt thành từng thanh nhỏ, gói giấy đỏ.

Trong ký ức của nhiều người dân Cổ Loa, mùi thơm của bỏng Chủ gắn liền với mùa lễ hội đầu xuân. Mỗi dịp tháng Giêng, người dân lại làm bỏng để dâng lên An Dương Vương trước khi tế lễ.

“Ở Cổ Loa, có lễ là có bỏng Chủ. Đây không chỉ là món ăn mà còn là lễ vật dâng Vua”, bà Nhiên nói.

Điều đặc biệt là bỏng Chủ gần như chỉ tồn tại ở Cổ Loa. Theo những người làm nghề lâu năm, nếu thay nếp cái hoa vàng hay đường phên bằng nguyên liệu khác thì hương vị cũng không còn đúng chất của món bỏng truyền thống nữa.

Từ món quà quê đến câu chuyện giữ nghề

Giữa nhiều món ăn hiện đại, bỏng Chủ vẫn giữ sự mộc mạc của một thức quà quê cũ. Nhưng cũng chính vì làm thủ công, phụ thuộc mùa vụ và thu nhập không cao nên nghề ngày càng ít người theo.

Người dân Cổ Loa vẫn giữ cách rang bỏng thủ công trên bếp lửa lớn, công việc đòi hỏi sự đều tay và kinh nghiệm lâu năm. Ảnh:MK

Hiện nay, ở Cổ Loa chỉ còn vài hộ còn giữ nghề thường xuyên. Phần lớn đều là những người lớn tuổi đã gắn bó với bỏng Chủ từ nhiều chục năm nay.

Trong Đề án phát triển công nghiệp văn hóa giai đoạn 2025 – 2030 của xã Đông Anh, bỏng Chủ được xác định là một sản phẩm văn hóa đặc trưng cần bảo tồn và phát huy. Địa phương định hướng gắn món ăn này với du lịch trải nghiệm, giáo dục di sản và các hoạt động lễ hội tại Cổ Loa.

Không chỉ là món ăn dân dã, bỏng Chủ còn là lễ vật dâng An Dương Vương trong các nghi lễ truyền thống của người dân Cổ Loa. anẻ

Theo định hướng của đề án, những hộ làm nghề truyền thống có thể trở thành điểm trải nghiệm cho du khách, nơi mọi người được trực tiếp xem rang bỏng, ép khuôn và nghe kể chuyện về lịch sử Cổ Loa.

Ông Đào Duy Đoàn, trưởng thôn Dõng, cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là giúp lớp trẻ hiểu được giá trị văn hóa phía sau từng thanh bỏng.

“Bỏng Chủ không chỉ là món ăn mà còn là một phần ký ức, một biểu tượng văn hóa của vùng đất gắn với truyền thuyết dựng nước”, ông Đoàn nói.

Không ít du khách trẻ khi đến Cổ Loa cũng tỏ ra thích thú với món quà quê đặc biệt này. Anh Nguyễn Phi Tuấn, du khách đến tham quan khu di tích Cổ Loa được thưởng thức và trải nghiệm Bỏng Chủ, cho biết điều khiến anh ấn tượng nhất là câu chuyện lịch sử gắn với món ăn.

“Khi nghe kể đây từng là món lương khô thời An Dương Vương, tôi thấy bỏng Chủ có nét rất riêng. Nếu kết hợp thêm trải nghiệm làm bỏng hay lễ hội thì sẽ thu hút nhiều người trẻ hơn”, Tuấn chia sẻ.

Bỏng Chủ được gói trong lớp giấy đỏ giản dị, thức quà quen thuộc trong các dịp lễ hội và Tết ở Cổ Loa. Ảnh:

Giữa nhiều thức quà hiện đại, bỏng Chủ vẫn giữ sự mộc mạc của một món quà quê xưa cũ. Chính sự mộc mạc ấy khiến người ta nhớ lâu hơn về Cổ Loa, vùng đất không chỉ có thành cổ, truyền thuyết Mỵ Châu – Trọng Thủy hay dấu tích vua Thục, mà còn có những người lặng lẽ giữ nghề bên bếp lửa đỏ mỗi mùa lễ hội.

Mai Khôi

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/danh-thuc-mon-an-truyen-thuyet-cua-dat-co-loa-975829.html