'Đánh thức' tiềm năng, giá trị làng nghề

3 giờ trướcBài gốc

Gia đình ông Vi Văn Kỳ, ở thôn Bản Đồn (xã Tân Kỳ), mời du khách thưởng thức đặc sản cơm lam của làng nghề.

“Giữ hồn” làng nghề giữa nhịp sống mới

Từ bao đời nay, mỗi dịp lễ, Tết, người dân ở thôn Bản Đồn (xã Tân Kỳ) lại quây quần bên bếp lửa, gìn giữ những món bánh truyền thống như: Bánh chưng, bánh giầy, bánh gio, bánh củ chuối… Đây không chỉ là sản vật ẩm thực theo mùa mà còn là nét văn hóa, sự tri ân với đất trời, tổ tiên.

Gắn bó với nghề từ nhỏ, gia đình ông Vi Văn Kỳ, thôn Bản Đồn, bắt đầu từ những gánh cơm lam mộc mạc những năm 1980. Đến năm 1995, nghề được phát triển theo hướng bài bản, hình thành các điểm bán dọc Quốc lộ 3 qua địa bàn thôn, dần lan rộng khi mang lại hiệu quả kinh tế, thu hút nhiều hộ tham gia, mở rộng sản phẩm, tạo việc làm và nâng cao thu nhập.

Điều đặc biệt hơn khiến ông Kỳ thêm tin tưởng vào triển vọng nghề truyền thống là cuối tháng 3-2026, xã Tân Kỳ được Sở Nông nghiệp và Môi trường công nhận Làng nghề cơm lam, bánh củ chuối, bánh gio Hòa Mục.

Hiện nay, làng nghề có 42/198 hộ tham gia sản xuất, doanh thu đạt trên 5,2 tỷ đồng/năm, thu nhập bình quân đạt 3,4-3,5 triệu đồng/người/tháng. Đồng thời, làng nghề đã có phương án bảo vệ môi trường được phê duyệt, bảo đảm các yêu cầu theo quy định.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên thăm làng nghề sản xuất chè ở xã Phú Lạc.

Cùng thời điểm này, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã công nhận thêm 8 làng nghề trong toàn tỉnh nhằm ghi nhận, tôn vinh giá trị truyền thống và kết quả lao động của cộng đồng, qua đó khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn. Hoạt động này góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn làng nghề gắn với bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.

Vui mừng khi địa phương được công nhận cùng lúc 2 làng nghề sản xuất chè, nâng tổng số làng nghề trong xã lên 11, ông Trần Đức Quý, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Thịnh, cho biết: Việc công nhận làng nghề mới tiếp tục tạo động lực mở rộng diện tích chè ở địa phương, nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập cho người làm chè.

Cùng với đó, xã định hướng nâng tầm sản phẩm chè theo tiêu chuẩn OCOP 3-4 sao, từng bước mở rộng thị trường, hướng tới xuất khẩu.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh có gần 280 làng nghề được công nhận, chủ yếu là làng nghề chè, tạo việc làm thường xuyên cho hàng nghìn lao động địa phương. Tuy nhiên, trước áp lực cạnh tranh, việc xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường vẫn là thách thức, đòi hỏi những hướng đi mới, trong đó kinh tế sáng tạo được kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy phát triển.

Người dân làng nghề chè truyền thống xóm Lầy 5 (phường Phúc Thuận) chủ động đưa máy móc vào khâu chế biến, đóng gói sản phẩm chè.

Khai mở những tiềm năng, thế mạnh

Trong hành trình khơi dậy và phát huy tiềm năng, giá trị của các làng nghề truyền thống, chương trình OCOP đang trở thành động lực quan trọng giúp nâng tầm sản phẩm địa phương.

Đến nay, Thái Nguyên có hơn 600 sản phẩm OCOP đạt từ 3-5 sao, trong đó có 13 sản phẩm đạt 5 sao cấp quốc gia. Trong đó, 3 sản phẩm vừa được công nhận, gồm: Ngọc Xuân Trà Hương Vân, Tam Phúc Trà Hương Vân của Hợp tác xã (HTX) Hương Vân Trà và Thanh Hải Trà - Trà Tôm Nõn Thượng hạng của HTX chè La Bằng.

Năm 2026, chương trình tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng nâng cao chất lượng, với nhiều sản phẩm chè được nâng hạng, cùng các hoạt động xúc tiến thương mại, hội chợ và phát triển bán hàng số.

Chế biến tương tại Làng nghề tương nếp Úc Kỳ (xã Phú Bình).

Khi làng nghề ngày càng phát triển và hội nhập mạnh mẽ trong kỷ nguyên số, người dân đã chủ động ứng dụng công nghệ, tích cực quảng bá, giới thiệu sản phẩm trên các nền tảng trực tuyến, qua đó đưa hàng hóa tiếp cận những thị trường rộng lớn hơn.

Các làng nghề trên địa bàn tỉnh đang có sự chuyển dịch theo hướng nâng cao giá trị sản phẩm gắn với chương trình OCOP, đồng thời mở rộng cơ hội xuất khẩu.

Không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn nghề truyền thống, nhiều địa phương còn khai thác hiệu quả giá trị văn hóa bản địa để phát triển thành sản phẩm du lịch đặc trưng, qua đó gia tăng sức hút và giá trị kinh tế.

Trong bức tranh chung đó, các làng nghề tại Tân Cương được ví như “thủ phủ xanh” của chè Thái Nguyên, cung cấp sản phẩm chất lượng cao và từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường trong nước và quốc tế. Đặc biệt, làng nghề xã Côn Minh đã ghi dấu ấn khi đưa sản phẩm miến dong truyền thống đạt chuẩn OCOP 5 sao từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

Làng nghề miến dong ở xã Côn Minh nổi tiếng với sản phẩm miến dong thái tay.

Có mặt tại xã Côn Minh để trải nghiệm tại những nếp nhà sàn cùng người dân tráng miến thủ công, thăm các mô hình sản xuất quy mô với sản phẩm miến dong xuất khẩu của HTX Tài Hoan, chúng tôi cảm nhận rõ sự kết hợp giữa giá trị truyền thống và phương thức sản xuất hiện đại.

Nhờ phát triển nghề làm miến dong, HTX miến dong Tài Hoan đã liên kết, bao tiêu cho trên 500 hộ dân trồng dong riềng, tạo việc làm ổn định cho khoảng 25-40 lao động địa phương, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 30% năm 2020 xuống còn hơn 12% năm 2025.

Ông Nguyễn Ngọc Cương, Bí thư Đảng ủy xã Côn Minh, cho biết: Sản xuất miến dong là nghề truyền thống của người dân địa phương, vì vậy xã xác định phát triển vùng nguyên liệu dong riềng gắn với làng nghề là trụ cột trong phát triển kinh tế. Trong giai đoạn đến năm 2030, địa phương đặt mục tiêu tiếp tục mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao giá trị hàng hóa

Với chất lượng và giá trị thẩm mỹ cao, sản phẩm của các làng nghề mộc mỹ nghệ trên địa bàn tỉnh đã khẳng định được uy tín, thương hiệu, bảo đảm đầu ra ổn định.

Ông Nguyễn Mỹ Hải, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Thời gian tới, tỉnh sẽ tiếp tục chú trọng phát triển làng nghề như một hướng đi quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông thôn. Qua đó, phát huy truyền thống sản xuất lâu đời của người dân, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật, từng bước chuyển giao công nghệ vào sản xuất.

Các làng nghề được khuyến khích đa dạng hóa sản phẩm, cải tiến mẫu mã, bao bì nhằm nâng cao giá trị hàng hóa và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Việc phát triển làng nghề góp phần tập hợp các hộ sản xuất, kinh doanh theo hướng liên kết bền vững, tạo điều kiện để các nghệ nhân tiếp tục gìn giữ, truyền dạy kinh nghiệm, kỹ thuật cho thế hệ sau, qua đó bảo tồn và phát huy giá trị nghề truyền thống.

Mục tiêu đến năm 2030, Thái Nguyên sẽ công nhận thêm ít nhất 15 làng nghề, trong đó có 5 làng nghề gắn với phát triển du lịch. Chuyển đổi số giữ vai trò quan trọng trong toàn bộ quá trình này, từ truy xuất nguồn gốc, quản lý sản xuất đến quảng bá, tiêu thụ sản phẩm...

Các làng nghề chè trên địa bàn tỉnh góp phần quan trọng trong việc xây dựng thương hiệu “Chè Thái” nổi tiếng, đồng thời thu hút đông đảo du khách đến tham quan, trải nghiệm.

Thái Nguyên đang đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm OCOP và sản phẩm làng nghề. Thông qua các hội chợ, festival nông sản gắn với du lịch, hàng trăm gian hàng trong và ngoài tỉnh đã tham gia, tạo không gian kết nối cung, cầu.

Cùng với đó, tỉnh thúc đẩy chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại, đưa sản phẩm lên các nền tảng thương mại điện tử, kết hợp livestream bán hàng và tổ chức các tour trải nghiệm tại làng nghề. Nhờ đó, nhiều sản phẩm không chỉ mở rộng thị trường trong nước mà còn từng bước tiếp cận thị trường quốc tế, góp phần khẳng định thương hiệu nông sản Thái Nguyên trong giai đoạn hội nhập.

Hải Yến

Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/kinh-te/202604/danh-thuc-tiem-nanggia-tri-lang-nghe-46b33fb/