Đánh thức 'vốn tự nhiên' sông Hồng: Lời giải từ kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh

2 giờ trướcBài gốc

Lời tòa soạn

Hành trình đi tìm lời giải cho khát vọng “đánh thức dòng sông di sản” đã đi qua những góc nhìn đa chiều và sắc sảo. Nếu như ở Bài 1, Tạp chí Kinh tế Môi trường phác họa tầm nhìn vĩ mô về việc dịch chuyển sông Hồng trở thành “trục không gian xanh trung tâm” của quy hoạch Thủ đô; Bài 2, GS Hoàng Xuân Cơ đặt ra yêu cầu lượng hóa bằng công cụ phân tích chi phí - lợi ích (CBA) để bảo vệ an ninh môi trường; thì đến Bài 3, PGS.TS Lưu Đức Hải nhấn mạnh quy hoạch “thuận thiên” với mô hình “Thành phố bọt biển” cần được thiết lập như một ranh giới sinh thái không thể phá vỡ trước áp lực thương mại hóa.

Tuy nhiên, để một “siêu dự án” kéo dài hơn một thập kỷ với nguồn vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng thực sự vận hành và sinh lời bền vững, Hà Nội cần một bệ phóng chiến lược về chính sách vĩ mô. Làm thế nào để hàng vạn người dân trong diện di dời có được sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ? Khối lượng vật liệu khổng lồ từ 18 dự án thành phần sẽ được xử lý ra sao để không “bức tử môi trường”? Và đâu là “chìa khóa” để hàng nghìn héc-ta mặt nước, cây xanh “hút” được các dòng tài chính xanh?

Tiếp nối mạch tư duy đó, trong Bài 4 của tuyến bài “Dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng dưới góc nhìn kinh tế môi trường”, Tạp chí điện tử Kinh tế Môi trường đã cuộc trao đổi với PGS.TS Nguyễn Thế Chinh - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, Viện trưởng Viện Chính sách Kinh tế môi trường. Bằng việc định vị dòng sông và quỹ đất ven bờ là một khối “vốn tự nhiên” khổng lồ, PGS.TS Nguyễn Thế Chinh sẽ giải mã “siêu dự án” này dưới lăng kính của nền kinh tế tuần hoàn và nguyên lý “chuyển đổi công bằng” Pareto.

Đây chính là mảnh ghép định hình thông điệp mạnh mẽ: Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là một dự án hạ tầng đô thị, mà phải là minh chứng cho chiến lược tăng trưởng xanh của Việt Nam trong thế kỷ 21.

Tạp chí điện tử Kinh tế Môi trường trân trọng giới thiệu tới độc giả ý kiến trao đổi của PGS.TS Nguyễn Thế Chinh!

Đánh thức “vốn tự nhiên” sông Hồng: Lời giải từ kinh tế tuần hoàn và tài chính xanh

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh nhấn mạnh việc áp dụng nguyên lý Pareto nhằm đảm bảo “chuyển đổi công bằng” và lồng ghép tư duy kinh tế tuần hoàn ngay từ khâu thiết kế ban đầu.

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh - Phó Chủ tịch Hội Kinh tế môi trường Việt Nam, Viện trưởng Viện Chính sách Kinh tế môi trường.

Áp dụng nguyên lý Pareto trong “chuyển đổi công bằng”

Thưa PGS.TS Nguyễn Thế Chinh, dòng sông Hồng và quỹ đất ven sông là một khối “vốn tự nhiên” khổng lồ nhưng dường như chưa được khai thác xứng tầm. PGS.TS đánh giá thế nào về bước chuyển mình trong tư duy làm chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm đánh thức và gia tăng giá trị khối tài sản tự nhiên này theo hướng bền vững thông qua “siêu dự án” Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Về chính sách của Đảng và Nhà nước đưa ra định hướng cho quy hoạch và sử dụng “siêu dự án” Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, tôi cho rằng rất phù hợp với xu hướng phát triển bền vững của Thủ đô trong nhìn nhận hiện tại và tương lai lâu dài tầm nhìn đến 100 năm. Có thể gọi đây là bước chuyển mình cũng không sai, vì lần đầu tiên chúng ta thực hiện nội dung này nhằm phát huy những lợi thế, hay có thể gọi là phát huy tối đa nguồn vốn tự nhiên dọc 2 bên sông Hồng qua địa bàn Hà Nội dựa trên cơ sở những ưu thế của nguốn vốn này do thiên nhiên mang lại.

Dự án đi kèm với quá trình di dời, tái thiết toàn diện, ảnh hưởng đến sinh kế của số lượng lớn dân cư. Dưới góc nhìn kinh tế môi trường, chúng ta cần giải quyết bài toán “chuyển đổi công bằng” như thế nào để người dân thực sự hưởng lợi và có điều kiện sống bằng hoặc tốt hơn từ nền kinh tế dịch vụ ven sông?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Đề cập tới “chuyển đổi công bằng” chúng ta phải nghĩ tới nguyên lý hiệu quả của Pareto, một nhà toán học, kinh tế học đã đưa ra cách nhìn nhận, đó là khi phát triển một dự án cần phải đạt được yêu cầu các bên liên quan không ai bị nghèo đi, đảm bảo giữ nguyên trạng và ít nhất có một người được giàu lên.

Như vậy, khi chúng ta thực hiện di dời, tái thiết toàn diện dự án hai bên sông Hồng, áp dụng nguyên lý hiệu quả Pareto sẽ không làm mất sinh kế của người dân, thiết kế lại đảm bảo những giá trị kinh tế của họ tối thiểu như cũ và tốt nhất là điều kiện sống của người dân bị di dời tốt hơn chỗ ở cũ tại thời điểm di dời.

Khu vực bãi giữa, bãi bồi ven sông Hồng đoạn qua cầu Long Biên và cầu Chương Dương.

Thiết kế tuần hoàn vật chất - “chìa khóa” khơi thông dòng tài chính xanh

Quá trình xây dựng 18 dự án thành phần sẽ tiêu thụ lượng vật liệu khổng lồ và phát sinh chất thải xây dựng. Đây có phải là cơ hội “vàng” để Hà Nội áp dụng các quy chuẩn bắt buộc về kinh tế tuần hoàn, tạo tiền đề cho các dự án sau này không? Và đâu là những điểm then chốt để lồng ghép hiệu quả cơ chế tuần hoàn vào dự án, qua đó khẳng định thông điệp tăng trưởng xanh của Việt Nam, thưa PGS.TS?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Với 18 dự án thành phần được thực hiện, nhìn nhận từ tiêu thụ vật liệu và chất thải xây dựng tôi rất đồng ý là tính tới tuần hoàn vật chất từ nguyên liệu đầu vào và chất thải đầu ra dựa trên cách tiếp cận kinh tế tuần hoàn. Muốn vậy, trước khi tiến hành dự án phải có thiết kế tuần hoàn vật chất để quá trình triển khai thực hiện theo cách đã thiết kế ban đầu. Đơn giản như chất thải xây dựng phải được phân loại ngay để thu hồi sắt thép, gạch, vật liệu chất thải xây dựng cho san lấp mặt bằng…

Điểm then chốt để thực hiện lồng ghép hiệu quả cơ chế tuần hoàn vào dự án đó là thiết kế ban đầu, công nghệ và tổ chức thực hiện.

Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm định hướng xây dựng hệ thống thu gom, tách nước thải triệt để nhằm làm “sống lại” các dòng sông. Xin PGS.TS phân tích rõ hơn việc gắn kết trục đại lộ với hệ thống bể ngầm chứa nước đa năng và xử lý nước thải sẽ mang lại lợi ích tuần hoàn tài nguyên nước như thế nào cho nền kinh tế Thủ đô?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Theo tôi, ngay từ khâu quy hoạch chi tiết xây dựng dự án tổng thể và dự án thành phần hai bên bờ sông hồng phải tách hệ thống nước thải và nước mưa riêng biệt. Nước thải phải được thu gom đưa về các khu xử lý đạt chuẩn môi trường trước khi thải ra bổ cập nước cho sông Hồng hoặc được sử dụng cho mục đích khác.

Về sự gắn kết với trục đại lộ sông Hồng cần thiết phải có việc thu gom nước thải như đã nêu. Việc thiết kế hệ thống bể chứa nước đa năng cần nghiên cứu kỹ, nên học hỏi kinh nghiệm của Hàn Quốc thiết kế hai bên bờ sông Hàn hoặc kinh nghiệm của các nước đã có dạng quy hoạch tương tự. Nước thải cần được thu gom và đưa về các bể chứa của khu vực xử lý, sau khi đạt chuẩn sẽ tái tuần hoàn. Tuy nhiên, để thực hiện phải có luận chứng kinh tế - kỹ thuật và phải đạt hiệu quả.

Để đạt được mục tiêu hướng tới phát thải ròng bằng 0, PGS.TS có kiến nghị gì về mặt chính sách nhằm biến hàng nghìn héc-ta công viên và không gian xanh dọc sông Hồng trở thành một “bể hấp thụ các-bon” lớn, tạo nguồn thu bù đắp chi phí duy tu, vận hành dự án? Dòng tài chính xanh sẽ phát huy hiệu quả như thế nào tại siêu dự án này, thưa PGS.TS?

PGS.TS Nguyễn Thế Chinh: Thực hiện quy hoạch hai bên bờ sông Hồng sẽ tạo nên một không gian xanh lý tưởng cho Thủ đô. Tuy nhiên, nói đạt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 cần phải có tính toán cụ thể. Đó là sẽ có diện tích rừng, cây xanh bao nhiêu, loại cây gì và khả năng hấp thụ lượng các-bon như thế nào, từ đó biết được lượng bù đắp hấp thụ các-bon của cây xanh trong không gian quy hoạch hai bên bờ sông Hồng bao nhiêu % để góp phần vào phát thải ròng bằng 0 ở Thủ đô.

Việc tạo nguồn thu bù đắp chi phí duy tu, vận hành dự án từ “bể hấp thụ các-bon” có được chỉ khi đã vận hành thị trường các-bon tự nguyện, tầm nhìn quy hoạch 100 năm có khả năng kỳ vọng.

Để có được dòng tài chính xanh cho dự án, các dự án thành phần trong quy hoạch hai bên sông Hồng phải chứng minh được đó là các dự án xanh, theo các tiêu chí xanh của các định chế tài chính quy định cho vay vốn.

Xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Thế Chinh về cuộc trao đổi này!

Phúc An

Nguồn Kinh tế Môi trường : https://kinhtemoitruong.vn/danh-thuc-von-tu-nhien-song-hong-loi-giai-tu-kinh-te-tuan-hoan-va-tai-chinh-xanh-113508.html