Đánh thức vùng đất bãi Hà Nội

3 giờ trướcBài gốc

Mô hình trồng rau chất lượng cao tại vùng đất bãi ven sông của xã Phúc Thịnh.

Nguồn lực lớn còn bỏ ngỏ

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, tổng diện tích đất bãi sông, bãi nổi và khu vực ngoài đê trên địa bàn thành phố vào khoảng 23.551ha, phân bố trên hàng chục xã, phường của Thủ đô với gần 364.000 người dân sinh sống. Đây là quỹ đất đặc thù, hình thành dọc theo nhiều tuyến sông lớn chảy qua thành phố Hà Nội, không chỉ riêng sông Hồng mà còn bao gồm sông Đuống, sông Đáy và các nhánh sông khác. Các khu vực này có đặc điểm chung là nằm trong hành lang thoát lũ, chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật về quản lý đê điều và phòng chống thiên tai.

Trong Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng và sông Đuống, phạm vi nghiên cứu liên quan tới nhiều xã, phường, bao gồm nhiều địa bàn có diện tích đất bãi lớn như các xã, phường: Vĩnh Thanh, Thiên Lộc, Tây Hồ… Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường cho biết, ở từng địa phương, đất bãi đang được khai thác với các mục đích khác nhau. Tại nhiều xã có hàng trăm héc ta đất bãi chủ yếu trồng hoa màu, rau xanh cung cấp cho nội đô. Nhiều xã vùng bãi hình thành vùng sản xuất nông nghiệp ven sông kết hợp làng nghề.

Đáng chú ý, nhiều khu vực đất bãi vẫn đang được khai thác, song hiệu quả thấp, chủ yếu sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ hoặc bỏ trống theo mùa nước. Điều này cho thấy dư địa rất lớn nếu có quy hoạch bài bản và cơ chế khai thác phù hợp.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, việc quản lý đất bãi phải được thực hiện chặt chẽ, đặc biệt là hành lang bảo vệ đê điều, nhằm ngăn chặn tình trạng lấn chiếm và sử dụng sai mục đích. Đây là điều kiện tiên quyết trước khi tính đến các phương án phát triển kinh tế.

Định hình không gian sinh thái và mô hình kinh tế mới

Trong định hướng phát triển, đất bãi không còn là đất nông nghiệp thuần túy mà được tổ chức theo mô hình đa chức năng gắn với không gian xanh và hệ sinh thái tự nhiên. Theo Quy hoạch Thủ đô Hà Nội thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050, khu vực sông và bãi sông được xác định là trục xanh, trục cảnh quan trung tâm, đóng vai trò không gian văn hóa, du lịch và dịch vụ của thành phố.

Trên cơ sở đó, thành phố Hà Nội đã ban hành các cơ chế cho phép khai thác đất bãi theo hướng linh hoạt hơn. Nghị quyết của HĐND thành phố cho phép sử dụng đất bãi để phát triển: Nông nghiệp sinh thái; nông nghiệp kết hợp du lịch, trải nghiệm; giáo dục môi trường và dịch vụ xanh. Việc khai thác phải tuân thủ nguyên tắc: Không làm gia tăng rủi ro thiên tai, bảo vệ hệ sinh thái và chỉ cho phép các công trình tạm thời, không hình thành khu ở lâu dài.

Thực tế cho thấy, một số mô hình bước đầu đã phát huy hiệu quả. Tại các khu vực như: Minh Châu, Phúc Lộc, Ô Diên, Vĩnh Thanh… đất bãi đang được khai thác theo hướng nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm, tạo thêm nguồn thu cho người dân.

Chủ tịch UBND xã Vĩnh Thanh Nguyễn Quang Đặng cho biết, việc tận dụng quỹ đất bãi để phát triển các mô hình trồng cây ăn quả, rau an toàn gắn với tham quan, trải nghiệm giúp nâng cao giá trị sản xuất trên cùng đơn vị diện tích thay vì canh tác truyền thống hiệu quả thấp trước đây.

“Vào lúc cao điểm, nhiều khu vườn đón hàng trăm lượt khách mỗi ngày, không chỉ tiêu thụ nông sản tại chỗ mà còn tạo thêm việc làm cho lao động địa phương trong các khâu dịch vụ, hướng dẫn, vận hành… Thu nhập của người dân nhờ đó được cải thiện rõ rệt, một số hộ đã mạnh dạn đầu tư mở rộng mô hình theo hướng chuyên nghiệp hơn”, ông Nguyễn Quang Đặng chia sẻ.

Ở góc độ chuyên gia, Giáo sư Đặng Hùng Võ cho rằng, Hà Nội đang đi đúng hướng khi chuyển từ tư duy khai thác đất sang khai thác giá trị không gian. Vùng đất bãi nếu được tổ chức hợp lý sẽ trở thành hệ sinh thái kinh tế đa giá trị, nơi hội tụ nông nghiệp, du lịch, văn hóa và dịch vụ sáng tạo.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng nhấn mạnh yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt tỷ lệ xây dựng và chức năng sử dụng đất. Do đặc thù nằm trong vùng thoát lũ, phần lớn diện tích đất bãi phải được giữ làm không gian mở, cây xanh và mặt nước. Việc phát triển nếu thiếu kiểm soát có thể gây hệ lụy lớn về môi trường và an toàn lâu dài. Trước đó, Hà Nội xác định phát triển đất bãi phải dựa trên 3 trụ cột: Bảo đảm an toàn phòng chống lũ, bảo vệ hệ sinh thái và khai thác hiệu quả kinh tế. Đây là định hướng xuyên suốt nhằm bảo đảm sự cân bằng giữa phát triển và bền vững.

Với quy mô hơn 23.000ha, trải rộng trên nhiều tuyến sông và gắn với hàng trăm nghìn dân cư, đất bãi Hà Nội đang đứng trước cơ hội trở thành không gian phát triển chiến lược của Thủ đô. Từ những vùng đất sản xuất manh mún, khu vực này có thể chuyển mình thành vành đai xanh sinh thái, góp phần điều hòa môi trường, nâng cao chất lượng sống và tạo động lực kinh tế mới. Quan trọng hơn, đây là không gian giúp Hà Nội phát triển theo hướng cân bằng giữa đô thị và thiên nhiên. Nếu được quy hoạch bài bản, quản lý chặt chẽ và khai thác đúng hướng, vùng đất bãi sẽ không chỉ là “kho dự trữ đất đai” mà trở thành nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới: Kinh tế phát triển dựa trên giá trị sinh thái và không gian xanh bền vững.

Đỗ Minh

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/danh-thuc-vung-dat-bai-ha-noi-743281.html