Đạo luật chiến tranh 60 ngày và cuộc chiến Iran

4 giờ trướcBài gốc

Ngày 1-5 vừa qua đánh dấu ngày thứ 60 của Chiến dịch Epic Fury (Cơn Thịnh nộ Dữ dội) của Mỹ tại Iran - một mốc mang ý nghĩa biểu tượng, xác định thời điểm mà một tổng thống tiến hành chiến dịch quân sự phải nhận được sự phê chuẩn của quốc hội hoặc phải thu hẹp hoạt động đó theo Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh.

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth nói với các nhà lập pháp tại một phiên điều trần ở Thượng viện rằng lệnh ngừng bắn hiện tại giữa Mỹ và Iran đã thực chất tạm dừng đồng hồ tính thời hạn này.

Cách diễn giải này đang tạo nên tranh luận gay gắt giữa chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump và các nghị sĩ đảng Dân chủ.

Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh và phản ứng của chính quyền Mỹ

Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh, được thông qua năm 1973, đặt ra các giới hạn về thời gian mà một tổng thống Mỹ có thể tiến hành chiến tranh khi không có sự phê chuẩn của quốc hội.

Theo luật, tổng thống phải thông báo cho quốc hội trong vòng 48 giờ kể từ khi triển khai lực lượng Mỹ vào tình trạng giao tranh. Từ thời điểm đó, đồng hồ 60 ngày bắt đầu tính. Dù Mỹ và Israel phát động cuộc chiến hiện tại nhằm vào Iran từ ngày 28-2, chính quyền ông Trump thông báo cho quốc hội vào ngày 2-3, nên thời hạn 60 ngày sẽ hết vào ngày 1-5.

Trong vòng 60 ngày này, tổng thống phải xin quốc hội phê chuẩn - thông qua một nghị quyết chung do Hạ viện và Thượng viện thông qua - hoặc chấm dứt sự tham gia quân sự của Mỹ. Luật cũng cho phép gia hạn tối đa thêm 30 ngày, nhưng chỉ nhằm bảo đảm việc rút quân an toàn, không phải để kéo dài các hoạt động chiến đấu vô thời hạn.

Quốc hội cũng có thể quyết định chấm dứt một chiến dịch quân sự không được phép vào bất kỳ thời điểm nào trước mốc 60 ngày bằng một nghị quyết không cần chữ ký của tổng thống. Để bảo đảm tổng thống không thể kéo giãn khái niệm về sự chấp thuận của quốc hội, đạo luật quy định rằng cả các hiệp ước hiện có lẫn các khoản phân bổ ngân sách mới đều không thể thay thế cho việc cấp phép bằng luật đối với một hành động quân sự.

Trong phiên điều trần trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ hôm 30-4, ông Hegseth lập luận rằng “đồng hồ 60 ngày sẽ tạm dừng hoặc dừng lại” trong thời gian ngừng giao tranh.

Mỹ và Iran phần lớn đã chấm dứt các cuộc tấn công trực tiếp kể từ ngày 8-4 khi các cuộc đàm phán ngừng bắn bắt đầu, dù những cuộc đàm phán này sau đó rơi vào bế tắc.

Kể từ đó, Tehran tiếp tục kiểm soát hiệu quả eo biển Hormuz, trong khi Washington duy trì phong tỏa hải quân đối với các cảng và tàu của Iran trong khu vực này.

Các quan chức khác trong chính quyền Mỹ cũng lặp lại quan điểm của Bộ trưởng Hegseth, cho rằng việc không còn giao tranh trực tiếp từ đầu tháng 4 đồng nghĩa với việc tình trạng thù địch đã thực chất chấm dứt theo Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh, và vì vậy thời hạn 60 ngày có thể không còn áp dụng.

Ngày 1-5, Tổng thống Trump đã gửi thư tới Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson và quyền Chủ tịch Thượng viện Chuck Grassley lý luận về “đồng hồ 60 ngày” trong cuộc chiến với Iran, theo hãng tin Reuters.

“Ngày 7-4-2026, tôi đã ra lệnh ngừng bắn trong hai tuần. Lệnh ngừng bắn sau đó đã được gia hạn. Kể từ ngày 7-4-2026, không có bất kỳ cuộc giao tranh nào giữa Mỹ và Iran. Các hành động thù địch bắt đầu từ ngày 28-2-2026 đã chấm dứt” - ông Trump viết, nhắc lệnh ngừng bắn mà ông cho biết đã gia hạn vô thời hạn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: WHITE HOUSE

Chuyện gì tiếp theo?

Ông Bruce Fein, chuyên gia về luật hiến pháp và luật quốc tế của Mỹ, đồng thời từng là Phó trợ lý Bộ trưởng Tư pháp Mỹ, nhận định rằng “không hề có bất kỳ chỗ nào” quy định rằng thời hạn 60 ngày để xin quốc hội phê chuẩn hành động quân sự “sẽ dừng lại nếu có lệnh ngừng bắn”.

Trao đổi với Al Jazeera, ông Fein cảnh báo rằng cách diễn giải như vậy “biến đạo luật này thành hổ giấy”. “Cần phải đặt câu hỏi: tại sao Tổng thống Trump không đề nghị quốc hội tuyên chiến? Ông có đa số tại cả Hạ viện và Thượng viện. Bởi vì ông biết mình sẽ thua trong cuộc bỏ phiếu” - ông nói.

Dẫu vậy, giới quan sát cho rằng đạo luật sẽ khó tác động các quyết định của chính quyền Mỹ đối với cuộc chiến ở Iran.

Theo tờ The New York Times, các chính quyền thuộc cả hai đảng từ lâu đều lập luận rằng Hiến pháp trao quyền rộng rãi cho tổng thống với tư cách tổng tư lệnh, đồng nghĩa với việc những giới hạn mà Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh đặt ra là vi hiến.

Năm 2011, Tổng thống Barack Obama đã tiếp tục chiến dịch quân sự tại Libya vượt quá mốc 60 ngày, với lập luận rằng đạo luật này không áp dụng vì “các hoạt động của Mỹ không bao gồm giao tranh kéo dài hoặc các cuộc đấu hỏa lực trực tiếp với lực lượng thù địch, cũng không có sự tham gia của bộ binh Mỹ”.

Dù lập luận này khi đó vấp phải phản ứng từ cả hai đảng, một số nghị sĩ cho rằng chính quyền ông Trump có thể đưa ra lý lẽ tương tự đối với Iran. Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump cũng từng phản đối đạo luật này vào năm 2019 khi ông phủ quyết một nghị quyết lưỡng đảng đã được cả hai viện thông qua nhằm chấm dứt sự tham gia quân sự của Mỹ trong cuộc nội chiến tại Yemen do Saudi Arabia dẫn đầu. Khi đó, ông cho rằng biện pháp này là một “nỗ lực không cần thiết và nguy hiểm nhằm làm suy yếu thẩm quyền hiến định của tôi”.

Dù vậy, việc phớt lờ thời hạn có thể gây ra vấn đề chính trị cho đảng Cộng hòa - lực lượng cho đến nay vẫn trao cho chính quyền quyền linh hoạt rộng rãi để tiến hành chiến tranh mà không cần sự tham gia của quốc hội, kể cả giám sát chính thức.

“Rất nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã từng tuyên bố mốc 60 ngày là có ý nghĩa pháp lý. Vì vậy, tôi cho rằng sẽ khó hơn để các nghị sĩ Cộng hòa tiếp tục làm ngơ khi chúng ta đã vượt quá mốc 60 ngày” - Thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy nói.

Đến nay, Văn phòng Cố vấn Pháp lý thuộc Bộ Tư pháp Mỹ đã công bố nhiều ý kiến pháp lý nhằm giải thích và bảo vệ quyền phát động chiến tranh của tổng thống. Tháng 12-2025, cơ quan này soạn một bản ghi nhớ nhằm biện minh về mặt pháp lý cho kế hoạch bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Ngày 21-4, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng đưa ra lập luận bảo vệ các hành động đang diễn ra của Mỹ tại Iran.

Theo giới quan sát, trong bối cảnh hiện tại của Đạo luật Quyền hạn Chiến tranh, chừng nào quốc hội chưa đạt được sự đồng thuận đủ lớn từ cả hai đảng, thì các tổng thống vẫn sẽ tự quyết định việc có đưa đất nước tham chiến hay không và vào thời điểm nào.

Iran lên tiếng về kế hoạch của Mỹ nhằm dẫn tàu qua eo biển Hormuz

Ngày 4-5, ông Ebrahim Azizi - người đứng đầu ủy ban an ninh quốc gia của quốc hội Iran - cảnh báo rằng bất kỳ sự can thiệp nào của Mỹ tại eo biển Hormuz sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn.

“Eo biển Hormuz và Vịnh Ba Tư không thể bị điều hành bởi những phát ngôn ảo tưởng của Trump!” - ông Azizi viết trên mạng xã hội X.

Phát ngôn của ông Azizi được đưa ra sau khi Tổng thống Trump cho biết Mỹ sẽ bắt đầu hộ tống tàu thuyền đang mắc kẹt đi qua eo biển Hormuz từ ngày 4-5.

THẢO VY

Nguồn PLO : https://plo.vn/dao-luat-chien-tranh-60-ngay-va-cuoc-chien-iran-post906914.html