Dạo trên đồng lớn

3 giờ trướcBài gốc

Không hình dung lần đầu tiên trong đời chạm đất Campuchia của tôi lại như này. Không phải chuyến thăm mảnh đất từng nhuốm bao máu và nước mắt, trong đó có máu xương của những người lính tình nguyện Việt Nam đã hy sinh để cứu cả một dân tộc thoát nạn diệt chủng. Mà là đi thăm những đồng ruộng khổng lồ, nơi màu xanh đã vượt lên tràn trề hy vọng…

Xe qua cửa khẩu Hoa Lư huyện Lộc Ninh tỉnh Bình Phước cũ (nay là tỉnh Đồng Nai), hướng về Khu liên hợp Snuol thuộc tỉnh Kratie của Campuchia. Đường dẫn vào Khu liên hợp Snuol dài mấy chục cây số đường đất, bụi đỏ bốc cao, lướt qua những vạt cỏ khô cháy, cánh rừng khộp khô ráp sẫm màu, xen lẫn những vạt cao su cằn cỗi của dân. Nhiều lúc như thấy ở góc Phi châu nào đó trên màn ảnh. Từng đoàn xe tải chở sắn khô đưa về Việt Nam.

Dẫn đoàn chúng tôi là ông Trần Bảo Sơn, Phó Tổng giám đốc Trường Hải kiêm Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Nông nghiệp Trường Hải (THACO AGRI). Lúc nãy trên xe, cầm micro như một hướng dẫn viên, ông bảo vào đến gần Khu liên hợp sẽ thấy màu xanh. Và quả nhiên, hai bên đường bắt đầu ngút mắt những cánh đồng chuối, và những đàn bò.

Xử lý đóng gói chuối thành phẩm tại khu liên hợp Snuol. Ảnh Trần Tuấn

Trong tổng số 85.000 hecta mà THACO AGRI đang đầu tư sản xuất nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi) tại vùng tam giác kinh tế Việt Nam - Lào - Campuchia mấy năm qua, thì riêng 2 Khu liên hợp tại Campuchia là Snuol (tỉnh Kratie) và Koun Mom (tỉnh Ratanakiri) cách nhau gần 250 km đã chiếm diện tích hơn 40.000 hecta, chủ yếu là trồng chuối và chăn nuôi bò sinh sản nhập từ Úc. Với tổng số lao động hơn 22.000 người, trong đó hơn 90% là người Campuchia.

Không rõ hơn 8 năm về trước tại “cứ địa” Chu Lai Trường Hải ở Quảng Nam (nay là Đà Nẵng), ông “vua ô tô” Trần Bá Dương khi công bố với cánh báo chí về quyết định đầu tư vào nông nghiệp, cũng là để “cứu” bầu Đức (ông Đoàn Nguyên Đức) khi các dự án nông nghiệp của Hoàng Anh Gia Lai đang đứng “bên bờ vực” tại Lào, Campuchia, thì ông đã tính xong bài toán đưa công nghiệp lớn vào nông nghiệp lớn hay chưa? Theo đúng bài bản đang diễn ra tại các Khu liên hợp khổng lồ ở 3 nước Đông Dương lúc này, là thực hiện chiến lược đầu tư sản xuất nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi) tích hợp/tuần hoàn, hữu cơ quy mô lớn trên nền tảng công nghiệp và số hóa.

Hệ thống ròng rọc đôi vận chuyển nguyên vẹn từng buồng chuối từ nông trường về xưởng sản xuất tại khu liên hợp Snuol

Còn buổi sáng ngồi café trò chuyện với chúng tôi tại Pleiku (Gia Lai) sau chuyến đi, ông Trần Bá Dương tiết lộ, đó là “đất đai ở đây phải cải tạo lại hết, làm lại từ đầu, chiến lược đầu tư cũng tự làm mới, hoàn toàn mới”. Cái khó là đầu tư ban đầu có đủ tiền, đủ ý chí đủ nghị lực và đủ tự tin hay không. Rồi ông cười lớn, kể rằng có ông bạn ở Đồng Nai cứ can “ông Dương ơi không làm được đâu. Tôi là mê lắm, thử bỏ tiền làm 50 hecta mà không được cái gì hết trơn”. Làm nông nghiệp khó lắm, nhưng tại sao nước ngoài làm được? Ông nông dân Việt Nam mình ngày nào làm được thì khoe, ngày nào không làm được thì uống rượu ngủ tới đâu thì tới. May rủi, được mất, kệ. Nên cần phải chuẩn hóa, tối ưu hóa bằng tư duy nền tảng (Platform) trong quản trị dựa vào công nghiệp và kỹ thuật. Kỹ thuật này phải trên một nền tảng đủ khả năng khử hết mọi rủi ro.

Và rồi ông Trần Bá Dương tự mình làm tổng công trình sư “vẽ” ra mô hình, quy trình và cả triết lý vận hành của hệ sinh thái các Khu liên hợp, của từng cánh đồng khổng lồ cho đến từng hạng mục nhỏ nhất, như nơi nào nuôi chim yến, nơi nào nuôi bò sinh sản bên trên, nuôi cá sấu bên dưới,... Đầu tiên là bộ khung cán bộ quản lý điều hành từ các Khu liên hợp cho đến từng xí nghiệp, nhà máy trồng trọt, chăn nuôi ở đây đều là những kỹ sư cơ khí, kỹ sư tự động hóa được chọn đưa sang từ “lò” sản xuất ô tô, cơ khí Chu Lai.

Công cuộc công nghiệp hóa tư liệu sản xuất là đất đai được ông Trần Bá Dương thực hiện một cách quyết liệt đến lạnh lùng: Đó là phải làm bằng phẳng toàn bộ diện tích ruộng đồng, với bất cứ giá nào! Tưởng tượng vài chục ngàn hecta đất địa hình lồi lõm toàn đồi bãi, thung sâu, lại vốn là loại đất cằn nổi tiếng khu vực Đông Bắc của xứ Chùa Tháp, cần đến cả ngàn tấn mìn phá đá, hàng vạn chuyến xe cạp, xe ben, xe ủi để san phẳng, với hàng triệu ngày công,… Công phu hơn, trước khi san ủi còn cẩn thận xúc cất lớp đất màu và đất bùn lầy dày chừng 80 phân bên trên, khi san lấp xong thì phủ lại lớp đất màu ấy để tạo màu mỡ cho cây trồng.

San lấp mặt bằng tại khu liên hợp Snuol

Thử làm một phép tính: Cứ mỗi hecta đất chi phí ban đầu khoảng 700 triệu đồng, gồm 340 triệu đồng trả cho bầu Đức, cộng với khoảng 350 triệu tiền cải tạo, san lấp, đầu tư hạ tầng. Với đất nuôi bò (cả chi phí nhà xưởng, thiết bị máy móc) lên tới cả tỷ đồng/1 hecta. Tính ra chi phí đầu tư đất đai, hạ tầng của ông Dương cho “cuộc chơi” này đã ngót 3 tỷ đô la rồi! Ông bảo, giữa hai lựa chọn: một là kiểm soát chi phí ở mức rẻ nhất và chấp nhận năng suất ở mức nào đó, hai là làm cho tới luôn, đạt được năng suất chất lượng cao nhất, thì ông chọn cách thứ hai.

Khi cánh đồng đã bằng phẳng như mặt bàn giọt nước nằm trên cũng không lăn đi đâu được, cũng là lúc được chia ra từng ô vuông vức để canh tác chuối, mỗi ô khoảng 250-300 hecta, kèm theo hệ thống xí nghiệp chế biến, đóng gói, mạng lưới giao thông, điện, tưới tiêu,… Ruộng đồng bằng phẳng triệt tiêu nơi khu trú ẩn nấp của các loại dịch bệnh và côn trùng gây hại, cũng nhằm tối ưu hóa cơ giới vào sản xuất. Trên đồng, công nhân hầu như chỉ tham gia công đoạn thu hoạch, đó là cẩn thận cắt buồng chuối móc lên ròng rọc ngay bên cạnh cho chuối chạy thẳng vào xưởng chế biến cách đó hàng cây số. Để trái chuối giữ nguyên được cả lớp phấn mịn bên ngoài vỏ. Còn lại từ làm đất, trồng chuối, bón phân, nhổ cỏ, tưới nước, thu hoạch vận chuyển thân chuối, lá chuối,… đều do máy làm.

Kỹ sư cơ khí Trịnh Tuấn Kiên, Phó Tổng Giám đốc THACO AGRI phụ trách Khu liên hợp Koun Mom quản lý gần 25.000 hecta với 7 xí nghiệp gồm mười mấy ngàn lao động, kể rằng cơ ngơi hôm nay hình thành mà không cần đến một đơn vị tư vấn nông nghiệp nào, ngoài một số ít chuyên gia chuyên trồng chuối người Philippines. “Tất cả là do Chủ tịch Dương nghĩ ra. Hàng tuần hàng tháng Chủ tịch đi ô tô từ Việt Nam sang thăm đồng. Ở đây không có chỗ nào không có dấu chân ông Dương”, Kiên kể.

Nên mới có những con số đáng kinh ngạc. Như chiều dài của hệ thống ròng rọc chuyển chuối tại hai Khu liên hợp Snuol và Koun Mom ở Campuchia đã lên tới… 1.000 km! Và nữa, 520 km đường dây điện đã được xây dựng, 510 km nền đường giao thông, 43 km đê bao, 42 hồ tưới, 11 hồ điều tiết, 8 đập trữ nước, 39 km kênh dẫn nước, 49 km đường ống dẫn nước, 1.344 km mương thoát nước, 512 km hào thoát nước,…

Ông Trần Bá Dương bảo từng trái chuối đã được số hóa, buồng chuối được dán mã QR, ngồi một chỗ có thể biết buồng đó thuộc đội nào, nông trường nào, thậm chí từ cây chuối nào để giám sát chất lượng mỗi ngày. Rồi ông tự làm phép tính: Với mật độ trồng hiện tại là 2.600 cây/1 hecta, tỷ lệ buồng chuối chất lượng tốt đạt 97%, mỗi năm trồng 1,5 vụ, nhân với trọng lượng buồng chuối sẽ đạt khoảng 55 tấn chuối mỗi hecta. Bình quân rẻ nhất là lãi 3.500 đồng/kg, tính ra mỗi hecta chuối hiện đang lãi 200 triệu đồng! THACO AGRI quyết tâm đi theo thị trường ổn định, ký trước hợp đồng đảm bảo sản lượng, chất lượng. Năm 2026 này các đối tác quốc tế đã ký hợp đồng mua 410.000 tấn chuối.

Miên man dạo trên những đồng chuối có quy mô lớn nhất thế giới, hơn cả nhiều quốc gia chuối, những xí nghiệp nuôi bò sinh sản giống nhập về từ Úc số lượng hơn 150.000 con, tôi bỗng hỏi Tổng Giám đốc Trần Bảo Sơn là “nơi này có rơm không?”. Ông đáp ngay, rằng bên này gạo Miên rất rẻ, nên mình không cần trồng lúa. Nói về lúa, thì chúng tôi đang triển khai một dự án trồng lúa ở Hưng Yên…

Hỏi vậy, là do tôi cứ lẩn quẩn trong đầu với những gì đọc được từ cuốn “Cuộc cách mạng một cọng rơm” của Masanobu Fukuoka triết gia nông nghiệp lừng danh người Nhật từ nửa đầu thế kỷ 20. Về thứ phép màu “vô vi” chẳng - làm - gì - cả trong trồng trọt của ông. Tất nhiên sau hàng trăm năm, mọi thứ nay đã rất khác kể cả nông nghiệp, và giữa thời toàn cầu hóa này một cọng rơm càng thêm khó khăn để có thể làm nên một cuộc cách mạng.

Để nghĩ về cái vòng tích hợp/tuần hoàn, hữu cơ quy mô lớn trên nền tảng công nghiệp và số hóa tại máy Khu liên hợp chục ngàn hecta này có chút nào tương thích với trang trại trồng quýt trên núi thời xưa của Fukuoka?

Như chi tiết mỗi thân cây chuối nơi đây được cuốn băng ngăn kiến cõng loài rệp sáp lên phá buồng, nên không cần phun thuốc. Về sự tính toán nếu chỉ trồng cỏ nuôi bò không có lợi bằng cách trồng xen 3 loại cây ăn quả với các trại bò, bò ăn cỏ và các thức ăn từ cây trồng, rồi phân bò nuôi cây trái, cây trái lại nuôi bò. Con số hơn 450.000 tấn phân bò ủ hoai dự kiến thu về trong năm 2026 này đủ nói lên nhiều điều. Các hồ tưới cây được thả nuôi cá nước ngọt, tận dụng phân cá để tăng chất màu. Chuối sau khi thu hoạch quả, toàn bộ thân và lá chuối cũng đều được sử dụng băm làm thức ăn nuôi bò. Riêng bẹ chuối được sơ chế, đưa về Chu Lai chế biến ra sợi sau đó trộn với nilon cho ra loại vải có tỷ lệ sợi từ thực vật trên 20% vốn được các thương hiệu thời trang châu Âu ưa chuộng. Nước ép từ thân chuối làm tăng chất lượng phân bón ủ hoai.

Tỉnh Ratanakiri có khoảng 200 ngàn dân, thì 5% đang làm tại Khu liên hợp Koun Mom của THACO AGRI. Khi dự án hoàn thành, công nhân sẽ chiếm 11-12% dân số toàn tỉnh. Người lao động được dạy chữ, đào tạo nghề, được ở miễn phí trong 15.000 căn nhà kiên cố, khang trang, được bao ăn ngày 3 bữa, được sinh hoạt thể thao, văn hóa văn nghệ, chăm sóc y tế, con cái được học hành… Theo quy hoạch, sẽ xây dựng khu đô thị cho công nhân ở ven đường, có nhà trẻ, trường học, hằng ngày bố mẹ vào Khu liên hợp để làm việc.

Dọc đường quan sát thấy bên cạnh mỗi trại bò (1.000 con/trại) có một ngôi nhà 4 tầng nuôi yến, bên trên đặt tháp cấp nước, dưới cùng là văn phòng. Tại sao lại nuôi bò chung với chim yến, là câu chuyện ít ai biết. Tổng Giám đốc Trần Bảo Sơn lý giải, nơi ở của chim yến thực ra không phải ngoài biển, mà là các nơi có hang động và thức ăn. Thức ăn quen thuộc của chim yến nơi đây chính là những con phù du bay lên từ các trại bò. Chim yến bỗng trở thành “nhân viên vệ sinh chuồng trại” độc đáo, ngoài việc sản sinh ra giá trị của riêng mình. Bên cạnh trại bò còn các ao nuôi cá sấu, những phụ phẩm từ bò sinh sản trở thành thức ăn cho chúng.

Hệ sinh thái tuần hoàn nơi đây còn là những rặng dài cây thầu đâu (xoan) Ấn Độ và cây long não mà tinh dầu có thể chiết xuất chống dịch cho bò. Là những hàng cây gỗ tếch, cao su lập thành hàng rào bên đường chắn gió bão cho chuối, cành và lá làm mùn cưa cho đất, gỗ dùng để đóng thùng đựng trái cây.

Ra về, tôi bỏ vào túi áo một nắm tơ chuối mềm mịn. Những sợi tơ chuối mong manh ấm sực lòng tay. Không phải rơm, nhưng vẫn mang hương vị tinh thần của một cuộc cách mạng nông nghiệp, đang từng ngày diễn ra nơi đây…

Ký sự Trần Tuấn

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/dao-tren-dong-lon-post1838302.tpo