Anh Nguyễn Công Khanh vừa gửi câu hỏi đến Bộ Xây dựng, phản ánh một số trung tâm đăng kiểm yêu cầu xe chạy bằng dầu (diesel) tăng ga lên vòng tua cao (tức đạp hết chân ga) khi kiểm tra khí thải và hiệu suất động cơ. Việc này diễn ra khi xe đứng yên, thậm chí lặp lại nhiều lần trong thời gian ngắn.
Đạp hết chân ga không phản ánh điều kiện thực tế?
Theo anh Khanh, thao tác trên tuy được xem là bước “chuẩn hóa” nhưng có thể gây nhiều vấn đề về kỹ thuật. Anh cho rằng động cơ diesel được thiết kế hoạt động hiệu quả nhất khi có tải, tức là khi xe di chuyển. Việc tăng ga đột ngột khi không tải không phản ánh đúng điều kiện vận hành thực tế, từ đó có thể làm sai lệch kết quả kiểm tra.
Ngoài ra, việc “thốc ga” khi xe đứng yên có thể gây áp lực lớn lên động cơ. Áp suất buồng đốt tăng nhanh nhưng không có tải hấp thụ. Hệ thống bôi trơn và làm mát có thể không kịp đáp ứng tức thời, dễ gây sốc cơ học cho piston, trục khuỷu và turbo (bộ tăng áp).
Các phương tiện đang chuẩn bị được kiểm định. Ảnh: V.LONG
Đối với xe có turbo tăng áp, dòng khí xả không ổn định khi tăng ga đột ngột có thể khiến turbo quay nhanh bất thường, ảnh hưởng đến hiệu quả bôi trơn và làm giảm tuổi thọ.
Anh Khanh cũng cho rằng thao tác này có thể làm sai lệch kết quả đo khí thải. Việc tăng ga đột ngột dễ gây cháy không hoàn toàn trong thời gian ngắn, dẫn đến khói đen tăng bất thường, không phản ánh đúng mức phát thải khi xe vận hành thực tế.
Từ đó, anh kiến nghị cơ quan chức năng rà soát quy trình kiểm định, xem xét áp dụng phương pháp đo có tải hoặc mô phỏng tải. Đồng thời, cần ban hành hướng dẫn kỹ thuật rõ ràng, đào tạo lại nhân sự đăng kiểm và công khai tiêu chuẩn để người dân giám sát.
Cục Đăng kiểm: Phương pháp đã áp dụng gần 30 năm
Trả lời vấn đề trên, Cục Đăng kiểm cho biết phương pháp kiểm tra khí thải động cơ diesel theo chu trình gia tốc tự do đã được áp dụng từ năm 1999.
Đây là phương pháp phổ biến trên thế giới, được quy định trong nhiều tiêu chuẩn quốc tế như UNECE R24, Chỉ thị 2014/45/EU của châu Âu, hay tiêu chuẩn GB 3847-2018 của Trung Quốc. Nhiều nước trong khu vực ASEAN cũng đang áp dụng.
Theo Cục Đăng kiểm, phương pháp này được đánh giá là đơn giản, dễ thực hiện và có khả năng mô phỏng gần với chế độ hoạt động thực tế của xe.
Về lo ngại gây hư hỏng động cơ, cơ quan này cho rằng chưa có cơ sở khoa học. Bởi các xe trước khi đưa ra thị trường đều được nhà sản xuất thử nghiệm trong điều kiện khắc nghiệt hơn nhiều so với quá trình kiểm tra khí thải.
Ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ, Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), cho biết trước tình trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội và TP.HCM, Chính phủ rất quan tâm và đã ban hành quy định kiểm tra khí thải ô tô theo tiêu chuẩn mới.
Trên thế giới có nhiều phương pháp kiểm tra khí thải. Một số nước như Mỹ, châu Âu áp dụng hệ thống chẩn đoán điện tử (OBD), cho phép đọc dữ liệu vận hành của xe. Ngoài ra còn có các phương pháp như WLTP (mô phỏng vận hành trên băng thử) hoặc RDE (đo khí thải khi xe chạy ngoài đường thực tế).
Tuy nhiên, các phương pháp này đòi hỏi chi phí lớn và cần hệ thống quản lý đồng bộ. Với điều kiện kinh tế và hạ tầng hiện nay, Việt Nam lựa chọn phương pháp đo độ khói bằng gia tốc tự do. Đây là phương pháp đã được nhiều nước áp dụng và chi phí thấp.
Xe phải đảm bảo vận hành ổn định hàng trăm ngàn km nếu được bảo dưỡng, sửa chữa đúng khuyến cáo.
Cục Đăng kiểm cho biết các trường hợp hư hỏng khi đo khí thải không phải mới xuất hiện gần đây. Nguyên nhân chủ yếu là do xe đã có lỗi tiềm ẩn nhưng không được bảo dưỡng đúng cách.
Một số lỗi thường gặp gồm: Hỏng bộ điều tốc khiến động cơ không kiểm soát được vòng tua; rò rỉ dầu từ khoang động cơ hoặc turbo; lỗi bơm cao áp, kim phun; dây cu-roa bị lão hóa, chùng hoặc đứt.
Các lỗi này có thể gây sự cố bất cứ lúc nào, không chỉ khi đăng kiểm mà cả khi xe lưu thông trên đường.
Theo Cục Đăng kiểm, trước khi đo khí thải, các trung tâm đều phải kiểm tra tình trạng xe, thực hiện đầy đủ các bước chuẩn bị để đảm bảo an toàn và kết quả khách quan.
Cơ quan này cũng khuyến cáo chủ xe cần bảo dưỡng, sửa chữa phương tiện đúng định kỳ trước khi đưa đi kiểm định để hạn chế rủi ro và kéo dài tuổi thọ xe.
Đối với đề xuất kiểm tra khí thải khi có tải, Cục Đăng kiểm cho biết phương pháp này đòi hỏi thiết bị và mặt bằng lớn, chi phí đầu tư cao. Đồng thời cần thời gian xây dựng quy định và nguồn lực triển khai.
Trong thời gian tới, các cơ quan chuyên môn của Bộ Xây dựng sẽ nghiên cứu bổ sung một số phương pháp kiểm tra mới, như đo khí thải trong điều kiện có tải hoặc kiểm tra hệ thống chẩn đoán OBD.
“Mục tiêu là kiểm soát chặt chẽ hơn khí thải phương tiện, hạn chế gian lận và góp phần bảo vệ môi trường, sức khỏe người dân…”- đại diện Cục Đăng kiểm cho hay.
Lần đầu quy định trách nhiệm bảo dưỡng xe
Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục kiểm định, miễn kiểm định lần đầu cho xe cơ giới, xe máy chuyên dùng… Dự thảo này sẽ thay thế Thông tư 47/2024.
Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung quy định về trách nhiệm bảo dưỡng phương tiện của chủ xe. Theo đó, chủ xe phải thực hiện bảo dưỡng, sửa chữa định kỳ theo khuyến cáo của nhà sản xuất.
Cục Đăng kiểm cho rằng quy định này nhằm nâng cao trách nhiệm của chủ xe trong việc duy trì tình trạng kỹ thuật của phương tiện.
Thực tế hiện nay, nhiều chủ xe chưa quan tâm đúng mức đến việc bảo dưỡng. Điều này khiến xe xuống cấp nhanh, khó đạt yêu cầu khi kiểm định (đặc biệt trong điều kiện siết kiểm định khí thải) và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi lưu thông.
VIẾT LONG