Đất làng Giáp Mau xưa

5 giờ trướcBài gốc

Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh đền thờ Dương Tam Kha trên đất làng Thành Đạt được tôn tạo khang trang.

Làng Thành Đạt nằm trong không gian của vùng đất có người Việt cổ sinh sống. Theo sách Lịch sử Đảng bộ và phong trào cách mạng xã Thiệu Long: “Trong quá trình thiên di từ triền núi xuống đồng bằng, một bộ phận cư dân đã dừng chân, tụ cư ở vùng ven núi - ven sông này. Năm 1997, các nhà khảo cổ học đã phát hiện tại núi Nuông (hay còn gọi là núi Tiên Nông) những vết tích của con người thời đại đồ đá cũ có quan hệ gần gũi với cư dân núi Đọ, núi Quan Yên...”.

Sông (người dân địa phương thường gọi là mau) Mậu Khê uốn lượn ấp ôm lấy làng Thành Đạt. Từ bên ngoài nhìn vào, Thành Đạt như bán đảo nhỏ, đồng ruộng bao quanh bát ngát, bình yên và đẹp tựa bức tranh. Buổi ban đầu, làng có tên Lỗ Mau Khu, về sau đổi thành Giáp Mau. Những người họ Dương đã có công khai phá đất đai, lập nên làng. Tương truyền, hơn một nghìn năm về trước, Bình vương Dương Tam Kha - con trai của Tiết độ sứ Dương Đình Nghệ đã về đây, lập nên Lỗ Mau Khu.

Thế kỷ thứ X, Dương Đình Nghệ người đất Dương Xá là một hào trưởng có thế lực ở vùng Châu Ái (Thanh Hóa ngày nay). Với tài năng và thế lực, Dương Đình Nghệ nhận được sự ủng hộ của nhiều thuộc tướng và người có uy tín trong vùng. Với thế và lực ngày càng mạnh, Dương Đình Nghệ đã kéo quân đánh chiếm thành Đại La (Hà Nội), xưng Tiết độ sứ. Sự nghiệp đang trên đà phát triển thì Dương Đình Nghệ bị kẻ dưới trướng ám hại nhằm chiếm quyền. Lúc này, con trai, con rể của ông là Dương Tam Kha và Ngô Quyền đã cùng nhau hợp lực để diệt trừ kẻ phản bội.

Năm 938, các chiến thuyền của quân Nam Hán tiến vào nước ta qua cửa sông Bạch Đằng. Với sự dũng lược và mưu trí, Ngô Quyền đã cho cắm cọc dưới lòng sông, nhử địch tiến vào, đợi khi thủy triều rút thì phản công khiến chiến thuyền của giặc bị cọc đâm thủng. Cả đoàn chiến thuyền hùng mạnh của nhà Nam Hán bị tiêu diệt. Đánh tan quân Nam Hán, Ngô Quyền xưng Vương. Tuy nhiên, ít năm sau đó ông qua đời. Lúc này người em vợ là Dương Tam Kha đã xưng Vương, lấy hiệu là Bình Vương. Dương Tam Kha lên ngôi được 6 năm thì hai người con trai của Ngô Quyền đã cùng nhau hợp sức để giành lại quyền lực từ cậu. Mất quyền lực, Bình vương Dương Tam Kha bị giáng xuống làm Trương Dương công. Từ đây, Dương Tam Kha bắt đầu công cuộc đi khai phá những vùng đất mới.

Vì muốn tránh khỏi sự truy lùng của các thế lực và gây dựng lại lực lượng, Dương Tam Kha đã dẫn theo người nhà về lại Châu Ái (Thanh Hóa ngày nay). Bấy giờ, vùng đất bên sông Mậu Khê tuy còn hoang rậm song dưới nhãn quan của vị tướng họ Dương thì đây lại là nơi đắc địa để ẩn mình và xây dựng căn cứ. Lỗ Mau Khu trở thành nơi đóng quân, xây dựng lực lượng của Dương Tam Kha.

Tại Lỗ Mau Khu, Dương Tam Kha đã tổ chức khai hoang, đắp đập, trồng trọt lấy lương thực để nuôi quân. Và ngày nay, trên đất làng Giáp Mau, những địa danh còn được dân gian nhắc nhớ. Như Đồng Kho - nơi để kho lương; Đồng Bến - nơi neo đậu thuyền bè thủy quân... “Một vành đai quân sự đã được Bình vương Dương Tam Kha xây dựng trên đất Lỗ Mau Khu từ ngày đó. Từ đây, theo đường bộ, đường thủy để tỏa đi các hướng đều khá thuận tiện. Chưa kể, từ Lỗ Mau Khu xuống làng Dương Xá (quê gốc của Dương Tam Kha) cũng dễ dàng. Khu vành đai quân sự trên đất làng Giáp Mau về sau đã được Dương Tam Kha giao cho các con tiếp quản, đặt nền móng cho sự phát triển của đất làng Giáp Mau từ đây” - ông Dương Văn Sâm, bí thư chi bộ, trưởng thôn Thành Đạt, cho biết.

Cũng theo ông Dương Văn Sâm: “Buổi ban đầu lập làng, người họ Dương đã theo tiền nhân Dương Tam Kha về Lỗ Mau Khu. Cho đến nay, trải qua hơn nghìn năm, số hộ họ Dương sinh sống trên đất Giáp Mau xưa, làng Thành Đạt ngày nay vẫn chiếm đại đa số. Bên cạnh đó, có một số ít hộ người họ Thiều, Đặng, Phạm. Người họ Dương ở làng Thành Đạt đều xem mình có chung gốc tổ, bởi vậy có một “luật bất thành văn”, con trai họ Dương không lấy con gái họ Dương, dù có trải qua bao nhiêu đời đi nữa thì người họ Dương ở làng vẫn gìn giữ truyền thống này”.

Giáp Mau xưa, làng Thành Đạt ngày nay được bao quanh bởi đồng ruộng tốt tươi.

Với địa thế như một bán đảo, bao quanh là sông, đồng ruộng, xưa kia khi hệ thống mương tiêu chưa hoàn thiện, việc canh tác nông nghiệp của người dân làng Giáp Mau cũng không tránh khỏi khó khăn. Nhưng rồi, bằng sức người cần lao, những thế hệ người dân nơi đây đã chung sức để dựng xây, phát triển xóm làng, để cho cuộc sống từng ngày thêm no đủ.

Và cùng với nỗ lực mưu sinh, người dân Giáp Mau còn không ngừng vun đắp cho đời sống văn hóa, tinh thần thêm phong phú. Những công trình kiến trúc vừa là nơi sinh hoạt văn hóa - điểm tựa tâm linh, hội họp gắn kết cộng đồng được dựng nên từ những tâm huyết của những thế hệ. Là chùa làng thờ Phật tọa lạc trên thế đất cao thoáng. Ở giữa làng là ngôi đình ba gian bề thế, rồi nghè thờ, giếng làng xanh mát... Trong làng, vào dịp lễ tết, người dân lại tổ chức các trò chơi, trò diễn dân gian, như trò đánh cờ người, đấu vật, giã bánh, rước kiệu... Tuy nhiên, trải qua thời gian với những thay đổi, nhiều di tích, công trình kiến trúc cổ xưa trên đất làng Giáp Mau đến nay không còn, những mỹ tục theo đó cũng dần mai một.

Theo lưu truyền dân gian và lời kể của các bậc cao niên trong làng, xa xưa, nhằm tưởng nhớ công ơn của tiền nhân Dương Tam Kha, sau khi ông qua đời, người dân Giáp Mau đã lập đền thờ phụng. Tuy nhiên, trải qua chiến tranh bom đạn và nhiều nguyên do, cũng như “số phận” nhiều công trình kiến trúc khác trong làng, đền thờ Dương Tam Kha không còn. Đầu những năm 2010, đền thờ Dương Tam Kha được tôn tạo khang trang bằng nguồn xã hội hóa. Và với những giá trị văn hóa, lịch sử được lưu giữ, đền thờ Dương Tam Kha đã được xếp hạng Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Đền thờ Dương Tam Kha không chỉ là chốn tìm về của con cháu dòng họ Dương trên khắp mọi miền Tổ quốc. Nơi đây còn là điểm nhấn tham quan, tìm hiểu của du khách khi về với đất và người Giáp Mau xưa, làng Thành Đạt hôm nay n

(Bài viết có tham khảo, sử dụng nội dung trong sách Lịch sử Đảng bộ và phong trào cách mạng xã Thiệu Long, NXB Văn hóa - Thông tin, 2012; và một số tài liệu lưu giữ tại dòng họ Dương làng Thành Đạt).

Bài và ảnh: Khánh Lộc

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/dat-lang-giap-mau-xua-41825.htm