Dấu ấn chim Hạc trong kiến trúc của xứ Thanh

4 giờ trướcBài gốc

Từ biểu tượng linh thiêng đến khát vọng trường tồn của vùng đất “địa linh nhân kiệt”

Có rất nhiều duyên cớ để TP Thanh Hóa (cũ), nay là phường Hạc Thành và hình tượng chim Hạc cứ mãi quấn quýt, bện chặt vào nhau không rời. Trong bàng bạc sắc màu tâm linh, chuyện kể rằng: Vua Gia Long vẫn luôn canh cánh trong lòng chuyện tìm một nơi chốn phù hợp để đặt trấn lỵ của trấn Thanh Hoa. Bỗng một đêm, trong giấc ngủ chập chờn, vua thấy thần Bạch Hạc tiến đến trước mặt, tỏ rõ tâm ý muốn giúp vua định đất đặt trấn lỵ. Theo chỉ dẫn của thần Bạch Hạc, một vùng đất sơn thủy hữu tình hiện hữu trước mắt nhà vua: “Núi sông như đặt bày trên đồng xôi bãi mật. Phía Đông có dãy Linh Trường và dãy Trường Lệ làm án. Tả có long sơn, long thủy, hữu có hổ phục, hổ chầu”. Địa thế của vùng đất này là điều mà nhà vua đã tìm kiếm bấy lâu nay. Nhà vua vui mừng khôn xiết, một lời đã định: “Ta sẽ dựng thành ở chính nơi này. Tòa thành đó sẽ gọi là thành chim Hạc”.

Loài linh điểu giang cánh bay trên trống đồng. (Ảnh qua kienthuc.net.vn).

Sắc màu tâm linh ấy như càng tô điểm thêm cho sự kiện năm Giáp Tý (1804), từ “Lỵ sở” ở làng Dương Xá, vua Gia Long đã dời trấn thành Thanh Hoa về làng Thọ Hạc, lấy tên là Hạc Thành. Thành có thiết kế hình lục lăng, chu vi đạt 630 trượng với hào sâu bao quanh chân thành, có hành cung dành riêng cho nhà vua mỗi khi đi thị sát, có dinh thự cho ba vị quan đầu tỉnh: Tổng đốc, Án sát, Tuần phủ lại có cả trại giam dành cho kẻ phạm tội. Ngoài thành có các chợ, các phố dần hình thành làm nên quang cảnh phố hội rộn ràng bán mua. Chợ có chợ Vườn Hoa lớn nhất tỉnh; những phường nghề thủ công tập hợp lại dựng nên các phố Hàng Thao (làm nón quai thao), Hàng Đồng (buôn bán đồ đồng), Hàng Than, Hàng Thêu, Lò Chum... Sự kiện năm 1804 đã đặt dấu mốc quan trọng, mở ra lịch sử hình thành và phát triển của TP Thanh Hóa xuyên suốt 220 năm.

Những kiến trúc của xứ Thanh mang đậm dấu ấn cánh chim Hạc

Trong dòng chảy lịch sử hàng nghìn năm, vùng đất Thanh Hóa không chỉ lưu giữ hệ thống di sản văn hóa đồ sộ mà còn tạo dựng nên những công trình kiến trúc mang đậm bản sắc riêng. Giữa lớp trầm tích văn hóa ấy, hình tượng chim hạc xuất hiện như một biểu tượng xuyên suốt, hiện diện trên mái đình, đầu đao, bia đá, linh vật trang trí và cả trong tên gọi của những vùng đất cổ.

Hình tượng chim hạc xuất hiện nhiều ở các đình, đền, chùa cổ. Tại đình làng Đông Sơn, đình Phú Khê, đình Gia Miêu hay nhiều công trình kiến trúc thời Hậu Lê, Nguyễn, chim hạc thường được chạm khắc ở đầu đao, bờ nóc hoặc các mảng chạm gỗ nội thất.

Khu di tích quốc gia đặc biệt Lam Kinh là nơi lưu giữ đậm nét nghệ thuật kiến trúc thời Hậu Lê. Tại đây, hình tượng chim hạc xuất hiện trên bia đá, bậc thềm, đồ thờ tự và các mảng trang trí cung điện cổ. Nhiều ban thờ ở Lam Kinh vẫn còn lưu giữ đôi hạc chầu, thể hiện sự tôn nghiêm và linh thiêng của vùng đất phát tích vương triều Hậu Lê.

Công trình kiến trúc nghệ thuật tại nút giao thông Đại lộ Lê Lợi với Đại lộ Hùng Vương được xây dựng dựa trên ý tưởng “Hồng hạc hướng thanh thiên” nhằm tạo điểm nhấn kiến trúc cho không gian đô thị phường Hạc Thành. Lấy ý tưởng từ hình ảnh đàn chim Lạc - sự tích thành Hạc, công trình thể hiện sự giao hòa giữa quá khứ, hiện tại, tương lai. Hình ảnh 4 cặp chim Lạc cách điệu có xu hướng chụm lại và vươn cao, đẹp đẽ, thanh thoát, thể hiện khát vọng vươn cao của thành phố trẻ. Cùng với hình tượng quả cầu tỏa sáng, tạo nên một tổng thể công trình khúc triết, thanh thoát, toát lên tinh thần đoàn kết, hội tụ và thăng hoa.

Trong đời sống hôm nay, hình tượng chim hạc tiếp tục hiện diện trong các công trình quảng trường, công viên, biểu trưng mỹ thuật đô thị và các sản phẩm văn hóa du lịch của Thanh Hóa. Nhiều công trình hiện đại sử dụng đường nét cách điệu từ chim hạc nhằm kết nối giữa truyền thống và hơi thở đương đại.

Gần đây nhất, cầu dây văng vượt đường sắt Bắc - Nam tại phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa được khánh thành, là công trình giao thông trọng điểm, mang tính biểu tượng mới nằm trên trục Đại lộ Đông - Tây. Với tổng mức đầu tư hơn 647 tỷ đồng, cầu có chiều dài gần 800m, được thiết kế theo kết cấu dây văng Extradosed hiện đại với 6 làn xe rộng thoáng. Điểm nhấn đặc sắc nhất của công trình chính là kiến trúc hệ thống trụ tháp và dây văng được cách điệu theo hình ảnh đôi cánh chim Hạc đang sải cánh bay lên. Hình tượng này không chỉ tạo nên vẻ đẹp thanh thoát, hiện đại cho đô thị mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, gắn liền với tên gọi Hạc Thành lịch sử và khát vọng vươn mình mạnh mẽ của vùng đất xứ Thanh.

Ẩn sau mỗi cánh hạc là khát vọng vươn cao, tinh thần bền bỉ và ý chí vượt khó của con người xứ Thanh qua bao thế hệ. Từ những mái đình cổ kính đến diện mạo đô thị hôm nay, chim hạc vẫn đang lặng lẽ kể câu chuyện về một vùng đất giàu chiều sâu lịch sử, văn hóa và luôn khát khao cất cánh vươn lên.

NDS

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/thanh-hoa-xua-va-nay-dau-an-chim-hac-trong-kien-truc-cua-xu-thanh-43329.htm