Dấu ấn của Bộ trưởng Đào Hồng Lan với những chuyển biến quan trọng của y tế

3 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã trao quyết định quyền Bộ trưởng Bộ Y tế cho bà Đào Hồng Lan ngày 14/7/2022. Ảnh: Như Ý/TPO

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan là nữ Bộ trưởng thứ ba của ngành y, nhưng là trường hợp đầu tiên trong lịch sử 14 Bộ trưởng/quyền Bộ trưởng Bộ Y tế từ năm 1945 đến nay không có chuyên môn bác sĩ hay dược sĩ. Chính vì thế, “ghế” Bộ trưởng của bà “nóng” ngay từ phút đầu nhận nhiệm vụ với sự quan tâm “đặc biệt” của mạng xã hội và báo chí.

Tôi may mắn được bà nhận lời tiếp trong buổi làm việc đầu tiên tại Bộ Y tế của bà với vai trò quyền Bộ trưởng. Câu chuyện với bà khiến tôi thêm trân trọng, vì sự dám đối mặt với thử thách của ngành y lúc đó và bà nhận nhiệm vụ Bộ trưởng Bộ Y tế với tâm thế muốn xốc lại ngành y đang trong cơn khủng hoảng sau "cơn địa chấn".

Bà biết có những bàn tán trên mạng xã hội, kể cả những hoài nghi về vai trò của tân Bộ trưởng khi bà không có chuyên môn y tế. Thú vị là bà nhắc về những ồn ào đó với một nụ cười nhẹ nhõm, có phần hóm hỉnh.

Bà trả lời thỏa đáng mọi câu hỏi tôi đặt ra, vừa chân thành, vừa tự tin. Bà không hề tự ái trước câu hỏi của tôi hỏi rằng không có chuyên môn về y tế, thì bà sẽ làm gì để đưa ngành y phát triển, mà điềm tĩnh và tự tin nói rằng trước mắt bà sẽ sử dụng đội ngũ các giáo sư, chuyên gia đầu ngành làm cố vấn chuyên môn, đồng thời, sẽ tập trung vào công tác cán bộ, xây dựng thể chế để toàn ngành hoạt động hiệu quả.

Gần 4 năm qua, tôi đã lặng lẽ theo dõi Bộ trưởng Bộ Y tế làm việc và thấy rằng, bà đã theo đuổi mục tiêu đặt ra một cách dũng cảm và kiên định.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan tại nghị trường Quốc hội khóa XV. Ảnh: VGP

Tái thiết hệ thống sau khủng hoảng

Có thể nói rằng, chưa một Bộ trưởng Bộ Y tế nào nhận nhiệm vụ với những thử thách lớn như Bộ trưởng Đào Hồng Lan.

Điểm xuất phát nhiệm kỳ của bà là một hệ thống y tế chịu tổn thương nặng nề sau đại dịch COVID-19 chưa từng có tiền lệ; sau những vụ án chấn động dư luận. Tình trạng thiếu thuốc, thiếu vật tư y tế xảy ra ở nhiều bệnh viện (BV) lớn. Cơ chế đấu thầu, mua sắm bị đình trệ do tâm lý e dè, sợ sai. Hàng nghìn bác sĩ xin nghỉ việc. Niềm tin của người dân vào hệ thống y tế công lập bị lung lay.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý tình huống trước mắt, mà còn là tái cấu trúc cả hệ thống. Và điều đáng chú ý là cách tiếp cận của Bộ trưởng Đào Hồng Lan không dừng ở các giải pháp hành chính đơn thuần, mà đi sâu vào bản chất của vấn đề, từ thể chế, con người đến niềm tin xã hội.

Gỡ “nút thắt” thể chế - khâu đột phá mang tính quyết định

Một trong những dấu ấn rõ nét nhất trong nhiệm kỳ của Bộ trưởng Đào Hồng Lan là cải cách thể chế – lĩnh vực vốn được xem là “nút thắt” lớn nhất của ngành y tế khiến các BV, đặc biệt là các BV tuyến cuối như Bạch Mai, Việt Đức, Chợ Rẫy... gặp không ít khó khăn.

Thay vì chỉ đạo theo hướng tình thế, Bộ Y tế dưới sự điều hành của bà đã phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để sửa đổi hàng loạt quy định pháp lý. Các thông tư, nghị định liên quan đến đấu thầu được rà soát, điều chỉnh theo hướng minh bạch hơn, dễ thực thi hơn nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát chặt chẽ tiêu cực.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan nghe Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai Đào Xuân Cơ giới thiệu về ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số của bệnh viện. Ảnh: Trần Minh

Có thể nói, dưới thời Bộ trưởng Đào Hồng Lan, cải cách thể chế không còn là hoạt động hành chính thuần túy, mà trở thành công cụ điều hành chiến lược, trực tiếp giải quyết những vấn đề “nóng” của ngành, như đấu thầu thuốc, cấp phép lưu hành, thanh toán BHYT, tự chủ BV; đồng bộ hóa hệ thống pháp luật giữa khám chữa bệnh, dược và BHYT...

Đây là bước “mở khóa” cho hệ thống, tạo điều kiện để các BV và cơ sở y tế vận hành thông suốt hơn sau một thời gian dài bị “trói buộc” bởi quy định chồng chéo.

Từ thực tế trải nghiệm, PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc BV Bạch Mai, cho biết một trong những vấn đề cấp bách nhất của ngành y trong giai đoạn vừa qua là tình trạng thiếu thuốc, vật tư, trang thiết bị. Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ trưởng, các quy định về đấu thầu đã được làm rõ, sửa đổi kịp thời, cho phép linh hoạt hơn trong một số tình huống cấp bách, đặc thù y tế, đồng thời, tăng cường trách nhiệm đi kèm với bảo vệ cán bộ dám làm, dám chịu trách nhiệm.

Nhờ đó, các BV lớn như Bạch Mai đã từng bước khôi phục đầy đủ hoạt động kỹ thuật cao, đảm bảo quyền lợi người bệnh.

Sự hoàn thiện đồng bộ của nhiều văn bản pháp luật quan trọng như Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023 (sửa đổi), Luật Đấu thầu 2023, hệ thống các nghị định, thông tư hướng dẫn, là những thay đổi có tính nền tảng, giúp các cơ sở y tế yên tâm triển khai chuyên môn mà không bị “trói tay” bởi cơ chế.

Ông Cơ cho biết thêm: “Điểm nghẽn” lớn nhất trước đây là việc triển khai tự chủ toàn diện trong điều kiện hệ thống pháp lý chưa đồng bộ. Nhưng Bộ Y tế đã cùng Chính phủ từng bước điều chỉnh, làm rõ lại phạm vi, lộ trình và điều kiện thực hiện tự chủ, giúp các BV không bị “bỏ rơi”; có cơ sở để vận hành ổn định, tránh đứt gãy dịch vụ và đảm bảo hài hòa giữa nhiệm vụ chính trị và cơ chế thị trường.

“Đây là yếu tố then chốt giúp BV Bạch Mai ổn định lại hệ thống, tiếp tục thực hiện tốt vai trò tuyến cuối” – ông Cơ cho hay.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã tạo nên những đột phá để phát triển ngành y

Giữ người thầy thuốc, giữ trái tim ngành y

Nếu như cơ chế là “xương sống” của hệ thống, thì con người chính là “trái tim”. Và trong nhiệm kỳ của mình, Bộ trưởng Đào Hồng Lan đã nhiều lần nhấn mạnh đến việc bảo vệ, “giữ chân” đội ngũ y tế.

Sau đại dịch, làn sóng nhân viên y tế rời bỏ khu vực công trở thành vấn đề đáng lo ngại. Áp lực công việc lớn, thu nhập chưa tương xứng, cùng với những rủi ro pháp lý khiến nhiều người không còn mặn mà với nghề.

Trước thực trạng này, Bộ Y tế đã tham mưu với Chính phủ nhiều chính sách nhằm cải thiện chế độ đãi ngộ cho nhân viên y tế. Các đề xuất về phụ cấp, tiền lương, cũng như cơ chế đặc thù cho ngành y được đưa ra với tinh thần cầu thị và quyết liệt.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan cũng quan tâm bảo vệ nhân viên y tế. Chỉ vài ngày sau khi các nhân viên y tế ở Nghệ An bị tấn công, không chỉ tặng Bằng khen cho họ, mà với tư cách ĐBQH, bà đã đăng đàn, lên tiếng đề nghị Nghị quyết của Quốc hội đưa thêm nội dung: Hành hung nhân viên y tế trong lúc đang làm nhiệm vụ khám, chữa bệnh, cứu người cũng là hình thức chống người thi hành công vụ.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan còn đặc biệt quan tâm đến việc khôi phục niềm tự hào nghề nghiệp. Trong nhiều phát biểu, bà nhấn mạnh vai trò cao quý của người thầy thuốc, đồng thời kêu gọi xã hội nhìn nhận công bằng, chia sẻ hơn với những hy sinh thầm lặng của họ.

Bộ trưởng Đào Hồng Lan thăm và động viên mẹ của cháu bé bị xe cán qua người ở Nam Định

Những chuyến công tác đến các BV, những cuộc đối thoại trực tiếp với y bác sĩ đã cho thấy một hình ảnh gần gũi, lắng nghe và thấu hiểu. Đó là sự đồng hành, chia sẻ từ người đứng đầu ngành. Cũng từ đó, một thông điệp được lan tỏa rõ ràng: Muốn giữ được hệ thống y tế, trước hết phải giữ được con người của hệ thống ấy.

Những con số biết nói

Hiệu quả của cải cách thể hiện rõ qua các chỉ số phát triển y tế: Tỷ lệ bao phủ BHYT đạt 95,1%, số bác sĩ đạt 15/10.000 dân, đều vượt chỉ tiêu và tỷ lệ hài lòng của người dân với dịch vụ y tế vượt 90% - con số mang ý nghĩa lớn trong bối cảnh niềm tin từng bị thử thách nghiêm trọng sau đại dịch, là minh chứng cho một hệ thống đang phục hồi và phát triển.

Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Vụ BHYT Bộ Y tế, chia sẻ: Trong lĩnh vực khám, chữa bệnh và BHYT, Bộ trưởng thể hiện rõ vai trò kiến tạo và thúc đẩy chính sách. Bà
quan tâm chỉ đạo nâng cao chất lượng dịch vụ, mở rộng phạm vi quyền lợi và đối tượng tham gia BHYT, qua đó cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.

Tỷ lệ bao phủ BHYT tiếp tục được duy trì ở mức cao, trên 95% dân số, khẳng định vai trò là trụ cột của hệ thống an sinh xã hội.

Đặc biệt, Bộ trưởng đã chỉ đạo nghiên cứu, đề xuất các giải pháp giảm dần chi tiền túi của người dân, hướng tới mục tiêu miễn viện phí cơ bản trong phạm vi quyền lợi BHYT theo lộ trình.

Việc tham mưu, đề xuất ban hành và tổ chức triển khai và cụ thể hóa các chủ trương lớn như Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chỉ thị 52 của Ban Bí thư đã thể hiện tầm nhìn dài hạn và quyết tâm chính trị trong việc bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Giám đốc BV Bạch Mai Đào Xuân Cơ cũng cho biết việc từng bước khắc phục tình trạng thiếu thuốc, vật tư y tế, đã giúp người bệnh được điều trị không bị gián đoạn. Bộ Y tế cũng đã hoàn thiện cơ chế để người bệnh tiếp cận dịch vụ kỹ thuật cao ngay tại tuyến điều trị phù hợp.

Đặc biệt, các quy định về chuyển tuyến, thông tuyến được tháo gỡ theo hướng giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi hơn cho người bệnh trong tiếp cận BV tuyến trên khi cần thiết, đồng thời, đảm bảo quyền lợi BHYT một cách minh bạch, công bằng.

Điều này rất có ý nghĩa với BV Bạch Mai khi giúp giảm áp lực hành chính không cần thiết, để tập trung tối đa vào chuyên môn, tiếp nhận và xử trí các ca bệnh nặng, phức tạp.

Nền móng cho y tế hiện đại

Xác định chuyển đổi số là hướng đi tất yếu trong phát triển y tế, Bộ trưởng Đào Hồng Lan với vai trò Trưởng Ban chỉ đạo chuyển đổi số, đã tạo ra một dấu ấn mang tính dài hạn là đặt nền móng kỹ thuật cho một hệ sinh thái y tế số trong tương lai.

Bà Trần Thị Trang chia sẻ: Bộ trưởng thúc đẩy mạnh mẽ cải cách hành chính và chuyển đổi số trong y tế, từ việc hoàn thiện hệ thống pháp luật đến triển khai bệnh án điện tử, kết nối dữ liệu sức khỏe cá nhân. Những nỗ lực này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, giảm thủ tục hành chính và từng bước hiện đại hóa hệ thống y tế.

Ở tầm vĩ mô, các chính sách dài hạn về chuyển đổi số y tế, phát triển công nghiệp dược, tự chủ nguồn vaccine cũng đang được triển khai, cùng với xây dựng các cơ sở dữ liệu lớn về người hành nghề, cơ sở KCB, kê đơn thuốc...

Đây là bước đi có tính nền tảng, bởi trong y tế, chuẩn hóa dữ liệu chính là điều kiện tiên quyết để triển khai bệnh án điện tử, kết nối liên thông hệ thống và ứng dụng trí tuệ nhân tạo.

Tái cấu trúc hệ thống tinh gọn nhưng hiệu quả

Song song với cải cách thể chế, Bộ trưởng Đào Hồng Lan đặc biệt quan tâm đến tái tổ chức bộ máy với việc sắp xếp lại hệ thống đơn vị, giảm đầu mối, tăng tính hiệu lực và trao quyền nhiều hơn cho các cơ sở y tế.

Cũng theo bà Trần Thị Trang, điểm nổi bật ở Bộ trưởng Lan còn là tư duy đổi mới và tầm nhìn chiến lược trong phát triển ngành y tế.

Bà đã xác định rõ định hướng chuyển mạnh từ tư duy “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”, coi y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu là nền tảng lâu dài của hệ thống. Đây là cách tiếp cận phù hợp với xu thế hiện đại, góp phần giảm chi phí điều trị, nâng cao chất lượng sống của người dân và hướng tới phát triển bền vững.

Các chương trình củng cố trạm y tế xã, nâng cao năng lực phòng chống dịch bệnh, tiêm chủng, chăm sóc sức khỏe ban đầu được thúc đẩy mạnh mẽ.

Bước qua các thử thách, năng lực chuyên môn của hệ thống KCB đã được nâng lên rõ rệt. Việt Nam đã làm chủ nhiều kỹ thuật cao như ghép tạng, can thiệp tim mạch, y học hạt nhân, tế bào gốc…

Đáng chú ý, đã có trường hợp BV nước ngoài chuyển bệnh nhân sang Việt Nam điều trị, cho thấy sự thay đổi vị thế của y tế Việt Nam trong khu vực. Đây là bước chuyển từ “tiếp cận công nghệ” sang “làm chủ và cạnh tranh”.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đón cháu bé ra đời đầu tiên năm mới Giáp Thìn tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương

Định hình tương lai

Có lẽ thách thức lớn nhất mà Bộ trưởng Đào Hồng Lan phải đối mặt không nằm ở các con số hay chỉ tiêu, mà là niềm tin của người dân. Sau những biến cố lớn, niềm tin ấy đã bị tổn thương, và việc khôi phục không thể thực hiện trong ngày một ngày hai.

Tuy nhiên, bằng những hành động cụ thể, từng bước, niềm tin ấy đang dần được tái thiết. Người dân bắt đầu cảm nhận rõ hơn sự thay đổi, từ thái độ phục vụ đến khả năng tiếp cận dịch vụ. Những câu chuyện về bệnh nhân được cứu chữa kịp thời, những ca bệnh khó được điều trị thành công tiếp tục thắp lên niềm tin vào đội ngũ y tế trong nước.

Hành trình “xốc lại” y tế rõ ràng chưa thể hoàn tất trong một nhiệm kỳ. Nhưng những gì Bộ trưởng Đào Hồng Lan đã và đang thực hiện cho thấy một hướng đi rõ ràng, một quyết tâm không dễ lay chuyển.

Trong một lĩnh vực đặc biệt như y tế, nơi mỗi quyết định đều gắn với sinh mạng con người, sự thận trọng là cần thiết. Nhưng nếu chỉ dừng ở thận trọng mà thiếu quyết liệt, hệ thống sẽ khó có thể thay đổi. Và ở điểm này, dấu ấn của Bộ trưởng Đào Hồng Lan chính là sự cân bằng giữa hai yếu tố tưởng chừng đối lập đó.

Trong lịch sử ngành y tế, không phải giai đoạn nào cũng tạo ra bước ngoặt. Nhưng giai đoạn 2021–2025, với những biến động chưa từng có, đã buộc hệ thống phải thay đổi và chính trong bối cảnh đó, vai trò điều hành đã trở thành yếu tố quyết định.

Nhìn lại nhiệm kỳ vừa qua của Bộ trưởng Đào Hồng Lan có thể tóm lại bằng ba từ: tái thiết – tháo gỡ – định hình. Bà đã tái thiết hệ thống sau khủng hoảng COVID-19, tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế kéo dài nhiều năm và định hình một mô hình y tế mới, thích ứng với tương lai

Dấu ấn của Bộ trưởng chính là không chỉ để giải quyết khủng hoảng, mà còn để đặt nền móng cho tương lai - một hệ thống y tế Việt Nam hiện đại hơn, chủ động hơn và bền vững hơn trong những thập kỷ tới.

Thanh Hằng

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/dau-an-cua-bo-truong-dao-hong-lan-voi-nhung-chuyen-bien-quan-trong-cua-y-te-post196406.html