Dấu ấn đường ống xăng dầu Trường Sơn bên dòng Sê Băng Hiêng

3 giờ trướcBài gốc

Cù Bai - vùng đất lịch sử

Nằm bên dòng Sê Băng Hiêng hiền hòa, bản Cù Bai lưng tựa vào dãy Trường Sơn hùng vĩ, mặt trở ra sông. Từ sông hướng về núi có một cánh đồng lúa nước trải dài. Chỉ cần lội qua sông Sê Băng Hiêng, đi non tầm “quăng rạ” sẽ chạm mốc giới 584. Bên kia mốc giới là các bản làng của nước bạn Lào anh em.

Bản Cù Bai bây giờ thuộc xã Hướng Lập, địa bàn sinh sống hơn 110 hộ đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) Bru - Vân Kiều. Trong những năm chiến tranh chống Mỹ, đường Hồ Chí Minh vào đến Cù Bai thì xuôi theo dòng Sê Băng Hiêng qua đất Lào. Cù Bai được xem như điểm trung chuyển vũ khí, lương thực, khí tài; nơi tập kết của bộ đội chủ lực miền Bắc vượt đường Trường Sơn vào Nam, vì thế luôn bị máy bay Mỹ đánh phá hủy diệt bất kể đêm ngày.

Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên kiểm tra hệ thống đường ống xăng dầu đường Trường Sơn tháng 5/1970 - Ảnh tư liệu: T.L chụp lại

Anh Lê Thanh Tùng, cán bộ Trung tâm Khuyến nông Quảng Trị, người hay “mượn” lối đi ở Cù Bai sang Lào trong thời gian làm chuyên gia tăng cường giúp bạn phát triển kinh tế - xã hội tại cụm bản Chiêng Túp, huyện Sê Pôn, tỉnh Sa-vẳn-na-khẹt trở thành hướng dẫn viên cho chúng tôi trong dịp trở lại Cù Bai lần này.

Trên cánh đồng Cù Bai, anh Lê Thanh Tùng dẫn chúng tôi tiếp cận một hệ thống đường ống bằng sắt vắt dọc theo bản, chạy song song với dòng Sê Băng Hiêng. “Đây chính là dấu tích hệ thống đường ống xăng dầu trên đường Trường Sơn. Đã 51 năm tính từ ngày đất nước thống nhất, người Bru - Vân Kiều bản Cù Bai vẫn cẩn trọng giữ gìn, trân quý như tài sản chung của bản. Hơn một cây số đường ống cùng nhiều hố ga, van đóng mở hầu như được bảo quản vẹn nguyên, chỉ có thời gian làm bào mòn, hoen gỉ đi ít nhiều thôi”, anh Tùng cho biết.

Bên dòng sông Sê Băng Hiêng, chúng tôi gặp một bà mế Bru - Vân Kiều ngoài 80 tuổi chống gậy chuẩn bị lội sông “xuất cảnh” sang đất Lào thăm thân. Mế khoe con cháu mình sang Lào lấy chồng, lấy vợ, dịp Tết cổ truyền là phải sang thăm. Mế nói không nhớ chính xác tuổi mình nhưng khi bước vào cái tuổi đi sim, chọc sàn hò hẹn gái trai thì đã thấy cái đường ống thẳng tắp kia ngay trước bản rồi. “Bộ đội Cụ Hồ làm nên đó... rồi thì bom đạn Mỹ phá tan hoang bản làng. Người dân Cù Bai di cư ra phía Bắc tránh bom đạn, chỉ còn thanh niên trai tráng trong bản tình nguyện ở lại cùng bộ đội bảo vệ đường ống. Bây giờ dân bản cũng đang bảo vệ, vì đó là tài sản lớn của bản. Giữ gìn để giáo dục cho con cháu sau này”, bà mế Bru - Vân Kiều chia sẻ.

Huyền thoại trong huyền thoại

Trong cuốn hồi ký “Trọn một con đường” (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, năm 2022), Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên, Tư lệnh Bộ đội Trường Sơn viết: "Nếu đường Trường Sơn là huyền thoại, thì tuyến đường ống xăng dầu chính là huyền thoại trong huyền thoại đó".

Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên viết: Cuối năm Mậu Thân 1968, tình trạng đói gạo, khát xăng trên toàn tuyến đường Trường Sơn ngày càng trầm trọng do chưa giải tỏa được ách tắc giao thông từ sông Lam vào khu vực cửa khẩu đường 12A và đường 20 Quyết Thắng. Trong hoàn cảnh đó, “Chiến dịch đưa xăng vượt đỉnh lầy” đã được triển khai trên tuyến 559.

Binh trạm 12 có sáng kiến “cõng” xăng bằng ba lô nilon... Một tiểu đoàn gần 500 con người cõng từng ba lô xăng vượt đèo La Trọng, đường 12A như đàn kiến khổng lồ tha mồi về tổ. Những ba lô xăng được Binh trạm 12 chuyển đến dự trữ tại khu vực đèo Mụ Giạ khoảng 50 tấn. Từ đây, xăng vận chuyển tới Nậm Ngo, Xiêng Phan, vào Pác Pha Năng, chuyển qua sông Sê Băng Phai tới Tha Pa Chôn và tập kết ở Lùm Bùm. Một giọt xăng vào chiến trường trộn lẫn, thấm đẫm mồ hôi, nước mắt và máu của bao người. Một tấn xăng qua trọng điểm phải đổi tới hàng chục sinh mạng. Không thắng lợi nào mà không trả giá.

Dấu tích nguyên vẹn của hệ thống đường ống xăng dầu đường Trường Sơn tại bản Cù Bai - Ảnh: T.L

Tại tuyển tập “Đường Hồ Chí Minh - Đường Trường Sơn” (Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, năm 2022), Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên kể rằng: Trên hệ thống đường Trường Sơn có hai công trình độc đáo, góp phần hiện đại hóa, nâng cao hiệu quả tuyến chi viện chiến lược, đó là đường ống xăng dầu và đường dây thông tin tải ba.

Để đáp ứng yêu cầu vận tải cơ giới quy mô lớn và bảo đảm cho chiến trường về nhu cầu xăng dầu, Quân ủy Trung ương quyết định xây dựng hệ thống đường ống dẫn xăng dầu vượt Trường Sơn vào chiến trường. Từ cuối năm 1969, Bộ đội xăng dầu vừa phát triển lực lượng, vừa xây dựng tuyến ống, hệ thống ống dẫn đến đâu, sử dụng đến đó. Cho đến năm 1972, bộ đội xăng dầu Trường Sơn hình thành 4 trung đoàn xây lắp, vận hành, bảo vệ, sửa chữa. Đến cuối năm 1974, dòng máu xăng dầu đã chảy vào đất Tây Nguyên. Qua đầu năm 1975, đường ống nối dài, vươn tới Lộc Ninh, Đồng Xoài với 5 bể chứa trữ lượng lớn. Trên toàn trình hệ thống xăng dầu đường Trường Sơn đều có các cột cấp xăng dầu, bảo đảm quy mô vận tải cơ giới lớn với 316 trạm bơm đẩy, 101 kho sức chứa trên 300 nghìn m3.

“Gần 6.000 ngày đêm, bộ đội Trường Sơn đối mặt với 733.000 trận oanh kích bằng đủ các loại máy bay của giặc Mỹ. Kẻ thù trút xuống Trường Sơn hơn 4 triệu tấn bom đạn và rải thảm hàng chục vạn lít chất độc da cam/dioxin. Bộ đội Trường Sơn đã bắn rơi 2.454 máy bay Mỹ các loại; tiêu diệt và bắt sống 17.740 tên địch; giải phóng một vùng đất rộng lớn ở Nam Lào”- Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên kể trong tuyển tập “Đường Hồ Chí Minh - Đường Trường Sơn”.

Trung tướng Đồng Sĩ Nguyên hồi tưởng: Trong 16 năm can trường xây dựng đường Hồ Chí Minh, bộ đội Trường Sơn đã tạo nên một hệ thống đường giao thông chiến lược với 5 trục dọc và 21 trục ngang với tổng chiều dài trên 17.000km; vận chuyển gần 2 triệu tấn vũ khí, đạn dược, lương thực chi viện cho các hướng chiến trường. Từ năm 1973 - 1975 đã cơ giới hóa 40 vạn quân và tổ chức hành quân cho 25 đoàn binh khí kỹ thuật vào chiến trường; cơ động bằng xe cơ giới 10 lượt sư đoàn của 3 quân đoàn chủ lực tham gia chiến dịch; mở 3.000km đường giao liên, tổ chức cho hơn 2 triệu lượt người vào ra chiến trường an toàn; chuyển hàng vạn thương binh từ chiến trường ra hậu phương và đưa hàng ngàn thiếu nhi miền Nam ra Bắc học tập; xây dựng 1.350km đường thông tin tải ba và hàng vạn km dây thông tin các loại, bảo đảm thông tin thông suốt đến các hướng chiến trường; mở 1.400 km đường ống xăng dầu, 600 km đường sông... Bộ đội Trường Sơn đã huy động 6 sư đoàn phối thuộc tham gia chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Ngô Thanh Long

Nguồn Quảng Trị : https://baoquangtri.vn/chinh-tri/202602/dau-an-duong-ong-xang-dau-truong-son-ben-dong-se-bang-hieng-3814a13/