Giai đoạn chuyển mùa: "Đặc sản" dông lốc và mưa đá
Theo ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia, các mô hình tính toán đang cho thấy một kịch bản đáng lo ngại về sự chuyển dịch trạng thái khí quyển quy mô lớn.
Sau một thời gian ngắn ở trạng thái trung tính, các chỉ số đại dương và khí quyển đang đồng loạt phát đi tín hiệu về sự trở lại của El Nino. Các mô hình dự báo quốc tế và trong nước đều thống nhất xác suất xuất hiện hiện tượng này lên tới 80 - 90% bắt đầu từ giữa năm 2026.
Đáng chú ý, có khoảng 20 - 25% khả năng hiện tượng này sẽ đạt cường độ rất mạnh vào cuối năm, tạo ra một đợt El Nino kỷ lục kéo dài xuyên suốt sang năm 2027.
Những năm gần đây, tần suất mưa đá xảy ra ngày càng dày đặc.
Khi El Nino thống trị, quy luật khí hậu tại Việt Nam thường bị đảo lộn một cách cực đoan. Nắng nóng sẽ trở nên gay gắt và đến sớm hơn so với trung bình nhiều năm.
Tuy nhiên, một nghịch lý đáng sợ của El Nino là dù tổng lượng mưa và số lượng bão có thể ít hơn, nhưng tính chất của từng cơn bão lại trở nên dị thường và khốc liệt hơn. Sự thiếu hụt mưa trên diện rộng cũng đặt ra bài toán hóc búa về an ninh nguồn nước và hạn mặn cho các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên.
Dù dự báo tổng thể là khô hạn, nhưng giai đoạn chuyển mùa năm nay lại đang chứng kiến những cơn "thịnh nộ" đột xuất của thiên nhiên dưới dạng mưa lớn cục bộ và mưa đá.
Dựa trên dữ liệu quan trắc mới nhất, ông Hưởng đưa ra cảnh báo cụ thể cho các khu vực trọng điểm trong tháng 5/2026:
Tại phía Nam (từ ngày 5/5 đến 7/5): Khu vực Nam Trung Bộ và Nam Bộ bắt đầu xuất hiện những đợt mưa dông diện rộng vào tầm chiều tối. Đây là hệ quả của việc đứt gãy đới gió và sự hội tụ ẩm mạnh mẽ sau những ngày nắng nóng kéo dài.
Tại miền Bắc (từ ngày 8/5 đến 9/5): Một đợt không khí lạnh yếu sẽ tràn xuống từ phía Bắc. Sự xung đột gay gắt giữa khối khí lạnh này và nền nhiệt oi nóng tích tụ nhiều ngày tại miền Bắc sẽ tạo ra môi trường lý tưởng cho các ổ dông mạnh phát triển. Người dân cần đặc biệt đề phòng nguy cơ xảy ra tố, lốc và mưa đá vào thời điểm cuối tuần này.
Giải mã hiện tượng mưa đá: "Tử thần" từ những đám mây đối lưu
Mưa đá không còn là hiện tượng xa lạ, nhưng trong những năm gần đây, kích thước hạt đá và tần suất xuất hiện đang có xu hướng gia tăng, gây thiệt hại lớn về kinh tế và tính mạng.
Mưa đá hình thành trong các đám mây tích vũ (mây dông) phát triển rất cao. Trong điều kiện nhiệt độ bề mặt đất tăng cao do biến đổi khí hậu, dòng không khí nóng bốc lên mạnh mẽ hơn, đưa các giọt nước lên vùng cực lạnh của khí quyển.
Tại đây, chúng kết tinh thành đá. Các hạt đá này bị nhào lộn nhiều lần trong mây, bồi tụ thêm các lớp băng mới trước khi trọng lực thắng được sức nâng của gió và rơi xuống đất.
Để giảm thiểu rủi ro, ông Nguyễn Văn Hưởng nhấn mạnh các dấu hiệu "vàng" mà người dân có thể quan sát bằng mắt thường:
Bầu trời biến sắc: Mây dông phát triển nhanh, bầu trời chuyển sang màu đen kịt hoặc xanh đen sẫm, đôi khi xuất hiện những vệt sáng lờ mờ màu hồng tối.
Sự thay đổi nhiệt - áp: Không khí đang oi nóng bỗng nhiên chuyển lạnh đột ngột kèm theo áp suất giảm mạnh khiến con người cảm thấy ngột ngạt trước khi mưa đổ xuống.
Âm thanh và gió: Tiếng sấm sét vang rền kèm theo tiếng động lạ như tiếng tàu hỏa đang đến gần. Gió giật mạnh, thổi tung các vật dụng trên đường là tín hiệu cuối cùng trước khi các hạt đá rơi xuống.
Trong bối cảnh thiên tai ngày càng khó dự đoán, việc trang bị kỹ năng ứng phó là yêu cầu cấp thiết đối với mỗi cá nhân.
Đối với người đang di chuyển ngoài trời, tuyệt đối không trú dưới gốc cây, cột điện hoặc các biển quảng cáo lớn vì đây là những mục tiêu dễ bị sét đánh hoặc đổ sập do gió giật.
Nếu đang ở nơi trống trải, hãy dùng cặp sách, mũ bảo hiểm hoặc cuộn tròn người lại, dùng tay che đầu để giảm thiểu chấn thương do hạt đá va đập. Nếu đang lái xe, hãy tấp vào lề đường ở nơi an toàn, vì mưa đá làm giảm tầm nhìn và mặt đường trở nên cực kỳ trơn trượt.
Sự trở lại của El Nino vào năm 2026 không chỉ là một hiện tượng khí tượng đơn thuần mà là hồi chuông cảnh báo về trạng thái "bình thường mới" của khí hậu. Thế giới đang chứng kiến những chu kỳ thiên tai ngắn hơn và khốc liệt hơn bao giờ hết.
Tuyết Nhung