Dấu hiệu rạn nứt trong trật tự phương Tây

3 giờ trướcBài gốc

Một trong những biểu hiện rõ ràng nhất của sự rạn nứt này là căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và châu Âu, được phô bày một cách công khai qua các động thái liên quan đến Greenland - hòn đảo lớn nhất thế giới, thuộc vùng lãnh thổ của Đan Mạch, nhưng lại nằm trong tầm ngắm chiến lược của Washington.

Một năm sau khi nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa vấn đề Greenland trở lại trung tâm chính sách ngoại giao của Mỹ. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) diễn ra ở Davos, ông Trump giảm bớt những lời đe dọa trước đó về việc sử dụng vũ lực để thâu tóm Greenland, nhưng vẫn kiên quyết theo đuổi mục tiêu giành quyền kiểm soát hòn đảo này. Điều này không chỉ gây sửng sốt cho các đồng minh châu Âu mà còn đẩy Mỹ và các quốc gia lớn của lục địa này, bao gồm Anh, Pháp và Đức, vào một thế đối đầu hiếm thấy trong lịch sử hậu chiến. Các cuộc tập trận quân sự chung ở Greenland, nhằm gửi thông điệp ngầm tới Washington, càng làm sâu sắc thêm mâu thuẫn. Thay vì hợp tác, mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương đang trượt dần vào thế đối đầu, dấu hiệu rõ ràng cho thấy kỷ nguyên mà Mỹ và châu Âu phối hợp đặt ra các quy tắc toàn cầu đã dần lùi vào dĩ vãng.

Một góc đảo Greenland.

Rạn nứt hiện nay không chỉ là tranh chấp về lãnh thổ hay bất đồng chiến lược đơn thuần, mà còn chạm đến cốt lõi nhận thức về quốc gia và trật tự thế giới. Nếu so sánh với mối quan hệ giữa con người, đây giống như một mối quan hệ đối tác mà sự khác biệt về giá trị đã trở nên quá sâu sắc đến mức lòng tin không còn ràng buộc hai bên. Những xung đột lợi ích, dù khó, vẫn có thể thương lượng, nhưng xung đột về giá trị thì khó hàn gắn hơn nhiều. Khi một “thế giới không có phương Tây” bắt đầu hình thành, hệ quả là sự bất ổn chính trị quốc tế có nguy cơ lan rộng, phủ bóng đen lên tương lai toàn cầu.

Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) của Mỹ năm 2025 càng làm rõ rạn nứt này. Ngôn từ trong tài liệu NSS hướng tới châu Âu tỏ ra gay gắt đến mức khó nhận ra Mỹ đang nói chuyện với một đồng minh truyền thống. NSS khẳng định sự bất ổn trong nền kinh tế và quân đội của một số quốc gia châu Âu, đồng thời nghi ngờ khả năng duy trì liên minh NATO. Trong khi đó, chính quyền Trump coi việc châu Âu tiếp nhận làn sóng di cư từ Trung Đông và châu Phi là nguy cơ xói mòn những giá trị cốt lõi của nền văn minh phương Tây, đồng thời làm giảm lợi ích chiến lược của Mỹ.

Theo các chuyên gia, lập trường thù địch của Tổng thống Trump đối với châu Âu được thúc đẩy bởi ba yếu tố chính. Thứ nhất, ông muốn thúc đẩy châu Âu tự chủ về quốc phòng, giảm sự phụ thuộc vào Mỹ. Thứ hai, việc tăng cường kiểm soát biên giới và thuế quan ở Mỹ được xem là bảo vệ chủ quyền quốc gia, trong khi châu Âu đang đi theo hướng ngược lại, làm suy yếu ý niệm chủ quyền. Thứ ba, ông Trump và nhóm thân cận nuôi dưỡng sự oán giận đối với giới tinh hoa châu Âu, vốn theo họ, từng coi thường Mỹ trong nhiệm kỳ trước. Từ góc nhìn này, các đảng cực hữu và dân túy cánh hữu ở châu Âu trở thành đồng minh tự nhiên với chính quyền Trump về các chương trình chống nhập cư và tăng cường an ninh biên giới.

Nhà nghiên cứu Walter Russell Mead nhận định rằng đội ngũ của ông Trump coi chủ quyền quốc gia là giá trị cốt lõi. Trong mắt họ, Liên minh châu Âu, với nỗ lực xóa nhòa ranh giới quốc gia và thúc đẩy hội nhập chính trị, trở thành mối đe dọa trực tiếp đối với quan niệm về quốc gia. Trong khi EU cố gắng thúc đẩy tự do di chuyển và hội nhập dựa trên bài học hậu chiến, chính quyền Trump bác bỏ mô hình này, dẫn đến phản ứng dữ dội từ châu Âu. Các chính trị gia Pháp, Đức, Anh và các quốc gia khác nhận thấy Washington đang cổ vũ các lực lượng cực hữu, vốn họ coi là mối đe dọa đối với nền tảng chính trị và giá trị dân chủ châu Âu.

Căng thẳng Mỹ - châu Âu còn được minh chứng qua vấn đề Greenland. Nhà Trắng đã mở rộng hiện diện quân sự tại hòn đảo, triển khai hệ thống phòng thủ Vòm Vàng, kiểm soát các căn cứ và khai thác khoáng sản. Mặc dù không mua bán Greenland trực tiếp, Mỹ vẫn giành quyền kiểm soát thực chất một số khu vực, tương tự mô hình căn cứ quân sự ở Cyprus của Anh hay Guantanamo của Mỹ ở Cuba. Theo chuyên gia Fyodor Lukyanov, ông Trump có thể sẽ tiếp tục theo đuổi ý định biến Greenland thành bang thứ 51, khai thác quyền tự quyết của người dân Greenland để đạt mục tiêu chiến lược.

Khi thế giới đối mặt với các thách thức toàn cầu, từ biến đổi khí hậu đến an ninh công nghệ và cạnh tranh địa chính trị, sự rạn nứt xuyên Đại Tây Dương có thể là dấu hiệu cảnh báo về một trật tự thế giới phương Tây đang đứng bên bờ vực thẳm. Tương lai của trật tự quốc tế, bao gồm an ninh Bắc Cực, sự phát triển công nghệ và niềm tin chiến lược xuyên Đại Tây Dương, phụ thuộc vào khả năng hai bên vượt qua mâu thuẫn và tìm kiếm điểm chung trong một thế giới ngày càng phức tạp và đa cực.

Thỏa thuận giữa Mỹ và NATO, dưới sự trung gian của Tổng Thư ký Mark Rutte, tập trung vào việc tăng cường vai trò phòng thủ của NATO tại Bắc Cực, đồng thời ngăn cản Nga và Trung Quốc tiếp cận khu vực này. Tuy nhiên, bất đồng chiến lược Mỹ - châu Âu không chỉ giới hạn ở Bắc Cực. Vấn đề quan trọng khác là công nghệ và luật pháp kỹ thuật số. EU áp đặt Đạo luật Thị trường Kỹ thuật số (DMA) và Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (DSA) để điều chỉnh các nền tảng công nghệ lớn, hầu hết của Mỹ. Các quy định này buộc Apple, Google, Meta và các công ty khác thay đổi sản phẩm, chia sẻ dữ liệu, thậm chí chịu phạt hàng tỷ euro, từ đó làm gia tăng chi phí và hạn chế khả năng đổi mới.

Chính quyền Trump coi đây là “thuế quan trá hình” nhằm làm suy yếu lợi thế cạnh tranh của Mỹ. Washington đe dọa áp dụng Điều 301 của luật thương mại để trả đũa, đồng thời hạn chế thị thực và đe dọa thuế quan đối với các công ty châu Âu. Khi EU tiếp tục áp dụng các quy định mới, bao gồm Đạo luật Trí tuệ Nhân tạo năm 2026, xung đột kỹ thuật số Mỹ - châu Âu càng sâu sắc, làm phân mảnh thị trường kỹ thuật số toàn cầu và tạo cơ hội cho các mô hình thay thế, đặc biệt là các cách tiếp cận kiểm soát của nhà nước như ở Trung Quốc. Hậu quả trực tiếp là người dùng sẽ phải chịu chi phí cao hơn và hạn chế tự do ngôn luận trực tuyến.

Ngoài công nghệ, chính sách “Nước Mỹ trước tiên” của ông Trump đã làm tổn hại niềm tin xuyên Đại Tây Dương, đặc biệt trong NATO. Mục tiêu kiểm soát Greenland, cùng các áp lực chi tiêu quốc phòng, khiến các quốc gia châu Âu tăng cường tìm kiếm “chủ quyền châu Âu”, giảm sự phụ thuộc vào Mỹ. Cựu Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jose Manuel Barroso gọi giai đoạn này là “giai đoạn đổ vỡ”, khi mối quan hệ Mỹ - châu Âu chuyển dịch từ dựa trên các giá trị dân chủ chung sang các lợi ích thực dụng, đồng thời cảnh báo về nguy cơ mất lòng tin lâu dài.

Sự rạn nứt Mỹ - châu Âu còn có tác động rộng hơn đến khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Nhật Bản, Australia và Hàn Quốc dựa vào NATO để kiềm chế Trung Quốc và Nga. Tuy nhiên, nếu liên minh xuyên Đại Tây Dương suy yếu, các quốc gia này sẽ gặp khó khăn trong phối hợp an ninh. Quan hệ Mỹ - Ấn Độ cũng chịu ảnh hưởng do chính sách thương mại và ngoại giao của ông Trump, gián tiếp tăng lợi thế cho Trung Quốc và Nga.

Từ Greenland đến công nghệ và NATO, bức tranh quan hệ Mỹ - châu Âu hiện nay cho thấy một mối quan hệ đồng minh truyền thống đang trải qua thử thách sâu sắc. Sự khác biệt về giá trị, chính sách di cư, công nghệ, và quyền lực chiến lược đã tạo ra một loạt căng thẳng kéo dài và phức tạp. Trong khi ông Trump nhấn mạnh chủ quyền quốc gia và lợi ích chiến lược, châu Âu cố gắng duy trì hội nhập và giá trị dân chủ, dẫn đến xung đột về nhận thức và ưu tiên chiến lược.

Trên bình diện toàn cầu, Greenland chỉ là một phần nổi bật trong chuỗi căng thẳng Mỹ - châu Âu, nhưng nó tượng trưng cho cách mà những khác biệt chiến lược, chính trị và văn hóa có thể bùng phát thành xung đột rộng hơn, ảnh hưởng đến NATO, EU và cả các liên minh châu Á-Thái Bình Dương. Khi Mỹ vẫn giữ giấc mộng kiểm soát Bắc Cực, còn châu Âu tìm kiếm “chủ quyền châu Âu”, câu hỏi lớn đặt ra là liệu mối quan hệ này có thể được hàn gắn, hay trật tự phương Tây sẽ thực sự trải qua một bước ngoặt khó lường.

Rốt cuộc, căng thẳng Greenland, xung đột luật pháp kỹ thuật số và những mâu thuẫn chiến lược khác không chỉ là vấn đề giữa Mỹ và châu Âu. Chúng là những dấu hiệu báo trước rằng trật tự thế giới đang thay đổi, quyền lực đang dịch chuyển, và những đồng minh lâu năm có thể trở thành đối thủ tạm thời trong quá trình định hình lại các quy tắc toàn cầu. Nhìn từ Bắc Cực, từ Brussels đến Washington, một thông điệp rõ ràng được gửi đi: Các giá trị, lợi ích và quyền lực phải được cân nhắc lại, nếu không sẽ không chỉ Greenland mà cả trật tự phương Tây sẽ đứng trước vực thẳm.

Thanh Bình

Nguồn Bắc Ninh : https://baobacninhtv.vn/dau-hieu-ran-nut-trong-trat-tu-phuong-tay-postid438885.bbg