Đâu là con át chủ bài của Iran trong đàm phán với Mỹ?

4 giờ trướcBài gốc

Ngày 28-5 đài CNN đưa tin Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận sơ bộ nhằm mở eo biển Hormuz và bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân của Tehran. Tuy nhiên cả hai đều khẳng định các điều khoản trong thỏa thuận vẫn chưa hoàn tất và Nhà Trắng vẫn chưa cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra quyết định gì hay chưa sau cuộc họp tại Phòng Tình huống ngày 29-5.

Việc Mỹ và Iran hoàn tất một thỏa thuận sơ bộ nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn là rất quan trọng vì nó tạo ra thời gian để hai bên bắt đầu đàm phán về các vấn đề bao gồm chương trình hạt nhân của Tehran, trong đó Washington nhấn mạnh rằng Iran không được phép chế tạo vũ khí hạt nhân, theo hãng tin Reuters.

Uranium được làm giàu cao được coi là con át chủ bài của Iran trong cuộc đàm phán với Mỹ. Ảnh minh họa: IZ.RU

Uranium được làm giàu cao là gì?

Mặc dù phần lớn cơ sở hạ tầng làm giàu uranium của Iran đã bị phá hủy hoặc hư hại nặng nề khi Israel và Mỹ ném bom vào tháng 6 năm ngoái, nhưng một số nguồn tin cho rằng một phần lớn lượng uranium được làm giàu cao mà Iran tích trữ vẫn còn nguyên vẹn. Đó là mối lo ngại lớn nhất của Mỹ trước thềm các cuộc đàm phán hạt nhân.

Uranium được làm giàu cao là một trong hai vật liệu phân hạch, cùng với plutonium, có thể dùng để chế tạo lõi bom hạt nhân. Trong khi plutonium thường được chiết xuất từ nhiên liệu đã qua sử dụng của lò phản ứng hạt nhân, đòi hỏi cơ sở hạ tầng lớn và dễ nhận thấy, uranium có thể được làm giàu bằng máy ly tâm có kích thước nhỏ gọn hơn nhiều.

Hai trong số ba địa điểm làm giàu uranium của Iran được biết là vẫn đang hoạt động khi Israel và Mỹ tấn công vào tháng 6 nằm dưới lòng đất. Địa điểm trên mặt đất còn lại thì đã bị phá hủy.

Uranium được làm giàu cao khi đạt độ tinh khiết 20% và đạt cấp độ vũ khí khi đạt khoảng 90%. Các lò phản ứng hiện đại thường sử dụng nhiên liệu được làm giàu đến 5%, nhưng một số sử dụng nhiên liệu được làm giàu ở mức cao hơn. Các lò phản ứng cung cấp năng lượng cho tàu ngầm hạt nhân của Mỹ được cho là sử dụng nhiên liệu được làm giàu trên 90%.

Iran không thông báo cho Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) về số phận uranium làm giàu của nước này kể từ các cuộc tấn công hồi tháng 6 năm ngoái của Mỹ và Israel. Tehran cũng không cho phép các thanh tra viên quay trở lại các địa điểm lưu trữ uranium.

Trước thời điểm tháng 6-2025, IAEA ước tính Iran sở hữu số lượng các loại uranium sau: 440,9 kg được làm giàu đến 60%; 184,1 kg được làm giàu đến 20%; 6.024,4 kg được làm giàu đến 5%, 2.391,1 kg được làm giàu đến 2%.

Hiện chưa rõ Iran còn sở hữu bao nhiêu nhiên liệu hạt nhân. Giám đốc IAEA Rafael Grossi tin rằng "hơn 200 kg" trong số 60% lượng nhiên liệu dự trữ đang được cất giữ tại một khu phức hợp đường hầm ở Isfahan. Ông cũng cho biết một phần nhiên liệu còn lại nằm ở khu vực hạt nhân Natanz.

Mối quan ngại của Mỹ

Mối quan ngại của Mỹ tập trung vào loại vật liệu có độ làm giàu 60% vì đó là loại dễ nhất và nhanh nhất để chế tạo bom hạt nhân. Washington muốn loại bỏ uranium này, trong khi Iran phủ nhận việc tìm kiếm vũ khí hạt nhân.

Hình ảnh vệ tinhcho thấy cơ sở làm giàu uranium Fordow nằm phía nam thủ đô Tehran của Iran. Ảnh: Maxar Technologies/AFP-JIJI

Để chế tạo vũ khí hạt nhân, uranium phải được làm giàu tới khoảng 90%. Khi mức độ làm giàu uranium tăng lên, việc làm giàu thêm càng dễ dàng hơn. Việc tăng từ 60% lên 90% dễ hơn so với việc tăng từ uranium chưa làm giàu lên 5%.

Tuy nhiên, ngay cả ở mức 90%, vẫn cần nhiều bước hơn để sản xuất lõi bom. Khi được làm giàu, uranium ở dạng khí. Sau đó, nó phải được chuyển đổi thành kim loại để sử dụng trong vũ khí.

Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran. Theo thỏa thuận năm 2015, Iran không làm giàu uranium quá 3,67%. Thỏa thuận này giữ cho Tehran ở khoảng cách xa hơn nhiều so với khả năng sản xuất bom nguyên tử so với hiện nay. Việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận năm 2018 đã khiến thỏa thuận tan vỡ và Iran nhanh chóng mở rộng chương trình hạt nhân của mình.

Ngoài ra, thỏa thuận này cũng cho phép Iran di chuyển vật liệu làm giàu giữa các địa điểm dưới sự giám sát của IAEA. Theo thỏa thuận năm 2015 và một thỏa thuận tiền thân của nó, lượng uranium được làm giàu đến 20% của Iran đã được pha loãng hoặc chuyển thành các tấm nhiên liệu lò phản ứng và vận chuyển ra khỏi nước này.

THẾ VINH

Nguồn PLO : https://plo.vn/dau-la-con-at-chu-bai-cua-iran-trong-dam-phan-voi-my-post910760.html