Đầu tư công trung hạn có quy mô kỷ lục 8,22 triệu tỷ đồng và thách thức hấp thụ vốn?

3 giờ trướcBài gốc

Hoàn thành toàn diện mục tiêu, tái cơ cấu mạnh danh mục đầu tư

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, tổng mức vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021-2025 đạt khoảng 2,87 triệu tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách trung ương chiếm 1,5 triệu tỷ đồng. Trên cơ sở đó, Chính phủ đã giao vốn cho 4.652 dự án, giảm khoảng một nửa so với giai đoạn trước, qua đó từng bước khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải.

Đáng chú ý, Bộ trưởng cho biết ước giải ngân đến hết năm 2025 đạt khoảng 3,02 triệu tỷ đồng, cao hơn kế hoạch do tăng thu và bổ sung từ ngân sách địa phương.

Bên cạnh quy mô, chất lượng điều hành đầu tư công được cải thiện rõ nét. Hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện; phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh; phương thức quản lý chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”; thủ tục thanh toán, giải ngân được rút ngắn đáng kể.

Nguồn lực đầu tư công cũng được tập trung cho các dự án có tính lan tỏa, với hơn 3.000 km đường bộ cao tốc và 1.700 km đường ven biển được hoàn thành trong giai đoạn.

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với đánh giá của Chính phủ, đồng thời nhấn mạnh cơ cấu chi đầu tư phát triển đã chuyển dịch tích cực, chiếm khoảng 32% tổng chi ngân sách nhà nước, vượt mục tiêu Quốc hội đề ra.

Hiệu quả sử dụng vốn và kỷ luật ngân sách vẫn là điểm nghẽn. Dù ghi nhận kết quả tích cực, cả Chính phủ và cơ quan thẩm tra đều thống nhất rằng những tồn tại trong đầu tư công vẫn chưa được xử lý triệt để.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chỉ rõ các hạn chế nổi lên gồm: Chất lượng chuẩn bị dự án chưa cao, phải điều chỉnh nhiều lần; vướng mắc giải phóng mặt bằng; thiếu vật liệu xây dựng; tổ chức thực hiện một số nơi còn lúng túng; đặc biệt là tình trạng giải ngân chậm, nhất là vốn ODA và các chương trình mục tiêu quốc gia.

Đáng chú ý, hệ số ICOR giai đoạn này vẫn ở mức 6,4, cho thấy hiệu quả sử dụng vốn chưa đạt kỳ vọng.

Ở góc độ thẩm tra, Chủ nhiệm Phan Văn Mãi nhấn mạnh sâu hơn về tính chất hệ thống của các hạn chế. Theo đó, tỷ lệ giải ngân vốn nước ngoài bình quân chỉ khoảng 52,7%, thấp hơn nhiều so với mục tiêu trên 90%; các chương trình mục tiêu quốc gia giải ngân chậm, thủ tục phức tạp; tình trạng chuyển nguồn lớn và kéo dài làm giảm kỷ luật ngân sách và hiệu quả sử dụng vốn.

Ủy ban cũng lưu ý, định hướng “lấy đầu tư công dẫn dắt đầu tư xã hội” chưa đạt như kỳ vọng khi số lượng dự án PPP còn hạn chế, nhiều dự án phải chuyển sang đầu tư công, làm gia tăng áp lực cân đối ngân sách.

Kế hoạch 2026-2030: Tăng quy mô, tập trung đột phá

Bước sang giai đoạn 2026-2030, Chính phủ dự kiến trình Quốc hội kế hoạch đầu tư công trung hạn với tổng nguồn vốn khoảng 8,22 triệu tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương 3,8 triệu tỷ đồng và ngân sách địa phương 4,42 triệu tỷ đồng .

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, định hướng xuyên suốt của kế hoạch là tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên các dự án hạ tầng chiến lược, liên vùng, các chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án quan trọng quốc gia, qua đó mở rộng không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng mới.

Kế hoạch cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể như: đầu tư công chiếm 20-22% tổng vốn đầu tư toàn xã hội; tỷ lệ giải ngân trên 95%; giảm số lượng dự án khoảng 30% để tăng quy mô và hiệu quả; đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, phấn đấu giảm hệ số ICOR.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản đồng thuận với định hướng này, cho rằng việc tăng quy mô vốn là cần thiết để đáp ứng yêu cầu đầu tư các công trình chiến lược và mục tiêu tăng trưởng cao trong giai đoạn tới.

Tuy nhiên, báo cáo thẩm tra cũng đặt ra những yêu cầu rất cụ thể đối với Chính phủ nhằm bảo đảm tính khả thi của kế hoạch.

Theo Chủ nhiệm Phan Văn Mãi, quy mô vốn tăng mạnh đòi hỏi phải làm rõ căn cứ huy động nguồn lực, khả năng cân đối ngân sách, khả năng vay và trả nợ, cũng như khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế.

Một điểm đáng lưu ý là số vốn ngân sách trung ương chưa đủ điều kiện phân bổ hiện còn rất lớn, khoảng 2,78 triệu tỷ đồng, tương đương 73% tổng vốn, do nhiều dự án chưa hoàn tất thủ tục đầu tư.

Ủy ban cho rằng, việc chưa xác định rõ danh mục và phương án phân bổ vốn sẽ ảnh hưởng đến tiến độ triển khai và làm giảm hiệu quả của kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Bên cạnh đó, việc mở rộng quy mô đầu tư công trong khi nhiều dự án chưa sẵn sàng cũng đặt ra rủi ro về giải ngân, khả năng cung ứng vật liệu, nhân lực và nguy cơ làm gia tăng áp lực nợ công nếu không kiểm soát chặt chẽ.

Từ những phân tích trên, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng chuẩn bị dự án, siết chặt kỷ luật đầu tư công và trách nhiệm người đứng đầu; đồng thời tăng cường giám sát, minh bạch, chống thất thoát, lãng phí.

Đặc biệt, cần đẩy mạnh huy động nguồn lực ngoài nhà nước, phát triển các dự án PPP, hạn chế sử dụng vốn đầu tư công vào những lĩnh vực khu vực tư nhân có thể đảm nhận, qua đó giảm áp lực lên ngân sách nhà nước.

Các báo cáo trình Quốc hội cho thấy, đầu tư công tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới. Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng quy mô nguồn lực, yêu cầu về hiệu quả, kỷ luật và tính khả thi của kế hoạch ngày càng trở nên cấp thiết.

Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra không chỉ là phân bổ đủ vốn cho các dự án chiến lược, mà còn là bảo đảm mỗi đồng vốn đầu tư công thực sự tạo ra giá trị gia tăng, tránh dàn trải, thất thoát và nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Đây cũng là nội dung trọng tâm mà Quốc hội sẽ tiếp tục thảo luận, quyết định trong kỳ họp này.

Trần Hương

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/dau-tu-cong-trung-han-co-quy-mo-ky-luc-822-trieu-ty-dong-va-thach-thuc-hap-thu-von-180283.html