Dấu vết chiến tranh hằn in trên những chú chó sống sót ở Ukraine

3 giờ trướcBài gốc

Thiệt hại về người trong xung đột vũ trang Nga - Ukraine đã được ghi nhận tương đối đầy đủ. Nhưng cuộc chiến này cũng đang ảnh hưởng đến vật nuôi của đất nước Ukraine - đó là những chú chó cưng - theo những cách ít ngờ.

Một chú chó bên xác xe thiết giáp và đống đổ nát tại tỉnh Kharkov, Ukraine. Ảnh: Reuters.

Nghiên cứu khoa học về tác động sâu xa của xung đột

Trong một nghiên cứu được công bố vào tháng 12 trên tạp chí Evolutionary Applications, một nhóm các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng việc tiếp xúc với cuộc xung đột ở Ukraine, dù chỉ trong một thời gian ngắn, đã biến những chú chó từng là vật nuôi thành loại chó thường thấy trong môi trường hoang dã hơn.

New York Times cho biết, các nhà khoa học này đã thu thập nhiều dữ liệu từ 763 con chó trên khắp 9 tỉnh của Ukraine. Nhóm nghiên cứu đã làm việc với các trung tâm cứu hộ động vật, trong khi các bác sĩ thú y và tình nguyện viên thu thập dữ liệu từ những con chó lạc ở những khu vực được đánh giá là an toàn và đôi khi cả những khu vực được chỉ định là lãnh thổ nguy hiểm.

Việc thu thập dữ liệu ở tiền tuyến thì khó khăn hơn. Công việc đó do Ihor Dykyy, một nhà động vật học tại Đại học Quốc gia Ivan Franko ở Lviv, dẫn dắt. Tiến sĩ Dykyy đã phục vụ ở tiền tuyến - gần thị trấn Lyman ở tỉnh Donetsk, và sau đó gần Kharkov sát biên giới với Nga - trong hai năm bắt đầu từ năm 2022 với tư cách là tình nguyện viên của lực lượng vũ trang Ukraine.

“Nhiều con chó hoang sống cùng chúng tôi ở làng Zarichne”, Tiến sĩ Dykyy nhớ lại. “Chúng rất sợ hãi trước các cuộc giao tranh; một số bị sốc tâm lý do bom đạn. Một con chó nhỏ bị gãy chân mà không lành hẳn, khiến nó bị què vĩnh viễn. Một con khác bị mù một mắt trong một vụ nổ”.

Theo Tiến sĩ Dykyy, ông và các đồng đội của mình “đã cho tất cả chúng ăn, cho chúng chỗ trú ẩn và cung cấp chăm sóc y tế bất cứ khi nào có thể”.

Mặc dù nghiên cứu tập trung vào chó nhà, nhiều con không còn được chủ nhân chăm sóc nữa và đang sống đời chó hoang.

“Ngay từ đầu cuộc chiến, chúng tôi đã chứng kiến một tình cảnh rất đáng buồn đối với thú cưng ở Ukraine”, Mariia Martsiv - tác giả chính của công trình nghiên cứu và là nhà nghiên cứu động vật tại Đại học Lviv, cho biết. “Một số thú cưng được chủ mang theo, nhưng số khác thì bị bỏ lại ở các ga tàu hoặc trong các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng”.

Đặc điểm thích nghi sinh tồn

Hầu hết các phát hiện của nhóm nghiên cứu cho thấy, những con chó ở tiền tuyến, chỉ trong một khoảng thời gian tương đối ngắn, đã trở nên giống với các loài chó hoang dã hơn, chẳng hạn như sói, sói đồng cỏ hoặc chó dingo.

Các ví dụ về sự biến đổi này có rất nhiều trong dữ liệu: Những con chó ở tiền tuyến hiếm khi có mõm ngắn như chó bulldog (chó mặt bò) Pháp hoặc dài như chó dachshund (chó lạp xưởng). Nhiều con cũng bị giảm khối lượng cơ thể. Ngay cả tai của chúng cũng có hình dạng khác, với tai nhọn phổ biến hơn tai cụp.

“Ở tiền tuyến, những con chó có dấu hiệu của kiểu hình ‘hoang dã’ thực sự dễ sống sót hơn - chúng có tai thẳng, đuôi thẳng, ít lông trắng hơn” - Tiến sĩ Martsiv viết trong một email. “Chiến tranh đóng vai trò như một bộ lọc mạnh mẽ, ưu tiên những đặc điểm giúp tăng khả năng sống sót trong điều kiện khắc nghiệt”, Małgorzata Witek - một trong các tác giả của nghiên cứu và là nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Gdansk ở Ba Lan, cho biết.

Người ta cũng tìm thấy ở các khu vực xung đột của Ukraine những đặc điểm khác vốn thường thấy ở các loài chó hoang dã: Có ít chó già, ốm yếu và bị thương hơn, và chó ở tiền tuyến có xu hướng sống theo nhóm hơn.

“Điều khiến chúng tôi ngạc nhiên nhất là những thay đổi này xuất hiện nhanh chóng như thế nào”, bà Witek nói. “Chiến tranh chỉ diễn ra trong một thời gian tương đối ngắn, nhưng sự khác biệt giữa chó ở tiền tuyến và các quần thể khác đã rất rõ rệt”.

Nhưng các nhà khoa học không muốn những phát hiện của họ được hiểu là sự tiến hóa nhanh chóng được thúc đẩy bởi xung đột vũ trang.

“Những thay đổi mà chúng tôi quan sát thấy ở chó đang diễn ra quá nhanh để có thể giải thích bằng sự tiến hóa phân tử”, bà Witek nói.

Điều thực sự đang xảy ra là điều kiện chiến tranh tạo lợi thế cho những động vật có những đặc điểm nhất định. Thí dụ, một con chó có khối lượng cơ thể nhỏ hơn ít có khả năng kích hoạt mìn, đồng thời có khả năng ẩn nấp tốt hơn trong không gian chật hẹp và trở thành mục tiêu nhỏ hơn cho mảnh đạn, từ đó dễ sống sót hơn.

Mặc dù có bằng chứng về những đặc điểm tính cách và thể chất giống với chó hoang dã, hầu hết chúng vẫn phụ thuộc vào con người để kiếm ăn, và chúng chỉ bổ sung chế độ ăn uống của mình bằng thực vật và đôi lúc tự săn mồi. Đôi khi, chó sống sót bằng cách ăn xác chết. Một số được binh lính Ukraine nhận nuôi.

Dẫu vậy, các nhà khoa học quan sát thấy một số con chó ở tiền tuyến không còn phụ thuộc vào con người để sinh tồn nữa.

“Điều này có thể được coi là tình trạng hoang hóa, trở lại cuộc sống độc lập”, Małgorzata Pilot - trưởng dự án và là nhà sinh vật học tại Đại học Gdansk, cho hay. Mặc dù nghiên cứu chỉ giới hạn ở chó, nhưng nó đặt ra những câu hỏi về những thiệt hại môi trường lớn hơn do chiến tranh gây ra.

Euan Ritchie, một nhà sinh thái học động vật hoang dã tại Đại học Deakin ở Australia, người không tham gia vào dự án, nhận định: “Bằng chứng cho thấy chó đang bị ảnh hưởng tiêu cực nghiêm trọng bởi những kinh hoàng trong chiến tranh . Đây là lời cảnh báo cho các loài khác ít cơ động hơn và có sự hạn chế về chế độ ăn uống cũng như yêu cầu môi trường sống”.

Hay như Tiến sĩ Pilot nhận xét, “chiến tranh không chỉ là khủng hoảng nhân đạo; đó còn là thảm họa môi trường”.

Trí Nhân/VOV.VN biên dịch

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/cuoc-song-do-day/dau-vet-chien-tranh-han-in-tren-nhung-chu-cho-song-sot-o-ukraine-post1267876.vov