Đề án 'Xã, phường xã hội chủ nghĩa': Lấy người dân làm trung tâm

3 giờ trướcBài gốc

Phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc trao đổi với PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu Quốc hội đoàn Hà Nội về ý nghĩa của Đề án thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” đối với quá trình đổi mới quản trị cơ sở và nâng cao chất lượng sống của người dân Thủ đô.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại biểu Quốc hội đoàn Hà Nội. Ảnh: PV

Thưa ông, Hà Nội đang xây dựng Đề án thí điểm mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa”. Theo ông, Đề án này có ý nghĩa như thế nào đối với quá trình phát triển của Thủ đô trong giai đoạn mới?

- Hà Nội đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, với yêu cầu rất cao về quản trị đô thị, chất lượng sống, chuyển đổi số, bảo vệ bản sắc văn hóa và nâng cao năng lực phục vụ nhân dân. Những mục tiêu lớn như xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc” sẽ không thể chỉ nằm trong quy hoạch, nghị quyết hay khẩu hiệu, mà phải được cụ thể hóa thành những thay đổi có thể nhìn thấy, cảm nhận được ở cấp xã, phường.

Việc xây dựng mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” có ý nghĩa như một bước đổi mới căn bản về quản trị cơ sở. Ảnh: Phạm Hùng

Trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt cấp xã, phường vào vị trí gần dân nhất, trực tiếp nhất và cũng chịu áp lực lớn nhất, việc xây dựng mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” có ý nghĩa như một bước đổi mới căn bản về quản trị cơ sở. Đây không chỉ là sắp xếp lại bộ máy hay chuẩn hóa quy trình hành chính, mà sâu xa hơn là xây dựng một kiểu quản trị lấy con người làm trung tâm, lấy phục vụ nhân dân làm mục tiêu, lấy văn hóa cộng đồng làm nền tảng và lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Với Hà Nội, điều này càng có ý nghĩa đặc biệt. Thủ đô không chỉ cần phát triển nhanh, mà phải phát triển có chiều sâu văn hóa; không chỉ hiện đại về hạ tầng, mà còn văn minh trong ứng xử; không chỉ tăng trưởng kinh tế, mà còn nâng cao chất lượng sống và niềm tin xã hội. Mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, nếu được triển khai thực chất, sẽ là “tế bào quản trị” quan trọng để Hà Nội hiện thực hóa tầm nhìn phát triển trong giai đoạn mới.

Đề án “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ đặt ra yêu cầu về hiệu quả quản lý mà còn hướng tới xây dựng môi trường sống văn minh, an toàn, giàu tính cộng đồng. Theo ông, đâu sẽ là những yếu tố quan trọng để người dân thực sự cảm nhận được sự thay đổi từ mô hình này?

- Người dân chỉ cảm nhận được sự thay đổi khi mô hình mới tạo ra những kết quả cụ thể trong đời sống hằng ngày. Theo tôi, có một số yếu tố rất quan trọng. Trước hết là sự thuận tiện. Người dân phải thấy việc đến chính quyền cơ sở không còn là nỗi ngại ngần, không còn là cảm giác phải “xin” một điều đáng lẽ mình được phục vụ. Thủ tục phải rõ ràng hơn, thời gian xử lý nhanh hơn, thái độ cán bộ thân thiện hơn, dữ liệu được kết nối tốt hơn để người dân không phải đi lại nhiều lần.

Cán bộ xã Ứng Thiên (Hà Nội) hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục hành chính. Ảnh: Lại Tấn

Thứ hai là sự an toàn. Một xã, phường tốt phải là nơi người dân yên tâm sinh sống: An toàn giao thông, an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, an toàn trường học, an toàn không gian mạng, an toàn cho trẻ em, phụ nữ, người cao tuổi và các nhóm yếu thế. An toàn không chỉ là không có tội phạm, mà còn là cảm giác được bảo vệ, được quan tâm, được hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Thứ ba là môi trường sống văn minh. Người dân sẽ cảm nhận rất nhanh qua những điều gần gũi: Rác có được thu gom đúng giờ không? Vỉa hè có thông thoáng không? Tiếng ồn có được kiểm soát không? Cây xanh có được chăm sóc không? Khu vui chơi cho trẻ em có được quan tâm không? Nhà văn hóa có thật sự sáng đèn không?...

Thứ tư là đời sống văn hóa cộng đồng. Hà Nội có một tài sản rất quý là ký ức văn hóa của làng, phố, khu dân cư. Mô hình mới cần làm cho cộng đồng gắn bó hơn, chứ không hành chính hóa đời sống cộng đồng. Các câu lạc bộ văn hóa, thể thao, hoạt động khuyến học, chăm sóc người cao tuổi, bảo tồn lễ hội, gìn giữ di tích, xây dựng nếp sống văn minh trong cưới, tang, lễ hội… nếu được tổ chức tốt sẽ tạo nên sự ấm áp, nhân văn và bản sắc riêng của từng địa bàn.

Môi trường sống sáng - xanh - sạch - đẹp. Ảnh: Lại Tấn

Cuối cùng là niềm tin. Niềm tin được tạo ra không phải bằng lời nói lớn, mà bằng sự nhất quán giữa cam kết và hành động. Khi người dân phản ánh một vấn đề và thấy chính quyền lắng nghe, xử lý, phản hồi; khi cán bộ cơ sở dám nhận trách nhiệm; khi mọi việc công khai, minh bạch, công bằng, thì mô hình mới sẽ không còn là đề án trên giấy, mà trở thành trải nghiệm sống của người dân.

Hà Nội đang nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chí cho mô hình “Xã, phường xã hội chủ nghĩa” với kỳ vọng tạo chuyển biến thực chất ở cấp cơ sở. Theo ông, cần làm gì để việc triển khai Đề án vừa bảo đảm tính khả thi, tạo được hiệu quả lâu dài trong đời sống người dân?

- Theo tôi, không nên xây dựng tiêu chí quá dàn trải, quá nhiều chỉ số, dẫn đến cơ sở chạy theo hồ sơ, báo cáo, thành tích. Càng ở cấp xã, phường, tiêu chí càng phải gần đời sống: Chất lượng phục vụ hành chính, mức độ hài lòng của người dân, môi trường sống, an ninh trật tự, thiết chế văn hóa, chuyển đổi số, chăm sóc nhóm yếu thế, sự tham gia của cộng đồng, hiệu quả giải quyết kiến nghị từ cơ sở.

Thứ hai, cần phân loại tiêu chí phù hợp với đặc thù từng địa bàn. Phường nội đô, xã ven đô, khu vực đô thị hóa nhanh, làng cổ, khu có nhiều di tích, khu đông công nhân, khu chung cư mới… không thể áp một khuôn giống nhau. Hà Nội rất đa dạng về không gian văn hóa - xã hội, vì vậy mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" cũng phải có khung chung, nhưng cách triển khai linh hoạt, tôn trọng đặc điểm từng cộng đồng.

Mỗi phường, xã có không gian văn hóa riêng, gắn với đặc thù từng địa bàn. Ảnh: Lại Tấn

Thứ ba, phải coi người dân là chủ thể đánh giá. Sự hài lòng của người dân không nên chỉ là một biểu mẫu cuối năm, mà cần được đo thường xuyên, đa kênh, minh bạch, có phản hồi và có trách nhiệm giải trình. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng, mà phải được tham gia thiết kế, giám sát, góp ý và cùng thực hiện mô hình này. Một xã, phường tốt không thể chỉ do chính quyền làm, mà phải là kết quả của sự đồng thuận giữa chính quyền, Mặt trận, các đoàn thể, doanh nghiệp, trường học, gia đình và từng người dân.

Thứ tư, cần đầu tư cho cán bộ cơ sở. Không thể yêu cầu xã, phường đổi mới mạnh mẽ nếu cán bộ quá tải, thiếu kỹ năng, thiếu công cụ số, thiếu cơ chế phối hợp và thiếu động lực làm việc. Cải cách cơ sở phải đi cùng đào tạo, bồi dưỡng, phân quyền, bảo vệ người dám làm, đồng thời kiểm soát chặt chẽ thái độ cửa quyền, vô cảm, nhũng nhiễu.

Thứ năm, phải gắn mô hình này với chuyển đổi số, nhưng không để chuyển đổi số trở thành khoảng cách mới. Dịch vụ công trực tuyến, dữ liệu dân cư, phản ánh hiện trường, bản đồ số, quản lý thiết chế văn hóa, an sinh xã hội… đều rất cần thiết. Nhưng cùng với đó phải có hỗ trợ cho người già, người yếu thế, người chưa quen công nghệ để không ai bị bỏ lại phía sau.

Đoàn thanh niên xã Vân Đình (Hà Nội) hỗ trợ người cao tuổi thực hiện thủ tục chi trả lương hưu qua tài khoản ngân hàng. Ảnh: Lại Tấn

Tôi cho rằng, nếu Hà Nội triển khai mô hình "Xã, phường xã hội chủ nghĩa" bằng tinh thần cầu thị, thực chất, có thí điểm, có tổng kết, có điều chỉnh, có nhân rộng những cách làm hay, thì đây sẽ không chỉ là một đề án quản trị cơ sở, mà còn là một bước đi quan trọng để xây dựng Thủ đô từ nền tảng con người và cộng đồng.

Một Hà Nội đáng sống, đáng tự hào, văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc phải bắt đầu từ những xã, phường biết phục vụ dân tốt hơn, giữ gìn văn hóa tốt hơn và tạo ra niềm tin xã hội bền vững hơn.

Xin cảm ơn ông!

Lại Tấn thực hiện

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/de-an-xa-phuong-xa-hoi-chu-nghia-lay-nguoi-dan-lam-trung-tam-1144998.html