Nhà văn hóa xóm Bản Đông (xã Hợp Thành) được đầu tư xây dựng khang trang, đáp ứng các nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của bà con nhân dân. Ảnh: T.L
Đảm nhiệm vai trò là “ngôi nhà chung” của Tổ dân phố 12 Cam Giá, phường Gia Sàng, nhà văn hóa của tổ được đầu tư từ năm 2005 chỉ khoảng hơn 100m2 phục vụ 100 hộ dân lúc đó. Sau nhiều lần sáp nhập, quy mô dân số của tổ tăng lên đáng kể, khiến nhà văn hóa không đáp ứng được các hoạt động chung của cộng đồng. Địa điểm này còn là nơi sinh hoạt thường niên của câu lạc bộ đàn và hát dân ca của tỉnh Thái Nguyên trong 20 năm qua.
Ông Mai Ngọc Thư, Tổ trưởng Tổ dân phố 12, trăn trở: Hiện nay công trình đã quá tải, nhân dân mong muốn được đầu tư, xây dựng mới để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của cộng đồng.
Trong khi đó, mặc dù là xã miền núi nhưng nhờ có nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, 100% các xóm ở xã Phú Đình đều có thiết chế văn hóa, trong đó 70% xóm có thiết chế thể thao.
Ông Lương Thế Đồng, Chủ tịch UBND xã Phú Đình, cho biết: Mặc dù hệ thống thiết chế văn hóa chưa thực sự đồng bộ, nhưng hiện 24/24 xóm trong xã đều thành lập câu lạc bộ văn nghệ, thể thao. Các câu lạc bộ hoạt động sôi nổi góp phần nâng cao đời sống tinh thần, gắn kết cộng đồng dân cư.
Tìm hiểu thực tế tại nhiều địa phương chúng tôi thấy, một số thiết chế văn hóa cơ sở hoạt động chưa hiệu quả do cơ sở vật chất xuống cấp, công năng sử dụng chưa phù hợp hoặc hoạt động còn mang tính thời điểm, chủ yếu phục vụ hội họp, lễ, Tết. Sự thiếu hụt các thiết chế chuyên biệt dành cho thanh thiếu niên, công nhân, người cao tuổi… cũng được đề cập nhiều.
Mặc dù vậy, bức tranh về thiết chế văn hóa trên địa bàn tỉnh ghi nhận nhiều gam màu sáng và những tín hiệu tích cực. Những năm qua, tỉnh đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách nhằm phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 5 thiết chế văn hóa, thể thao cấp tỉnh; 77/92 xã, phường có hội trường hoặc trung tâm văn hóa; 3.088/3.145 thôn, xóm, tổ dân phố có nhà văn hóa (đạt trên 98%).
Theo bà Hà Thị Bích Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, hệ thống thiết chế văn hóa của tỉnh cơ bản đã tiệm cận mục tiêu Nghị quyết số 80-NQ/TW, đó là đảm bảo 100% chính quyền địa phương hai cấp, lực lượng vũ trang có thiết chế văn hóa phục vụ nhu cầu sáng tạo và thụ hưởng của cán bộ, nhân dân. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu 90% thiết chế hoạt động hiệu quả, vấn đề không chỉ dừng ở việc “có” mà quan trọng là “hoạt động như thế nào”. Các thiết chế cần thực sự trở thành “ngôi nhà chung” sống động, nơi người dân chủ động tham gia, sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa.
Trong giai đoạn 2026-2030, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch dự kiến đề xuất nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia để đầu tư trang thiết bị văn hóa, thể thao cho khoảng 2.500 thôn, xóm, tổ dân phố, với mức hỗ trợ khoảng 50 triệu đến 200 triệu đồng/đơn vị.
Đồng thời, các địa phương sẽ tiến hành rà soát, đánh giá hiện trạng nhằm xác định nhu cầu xây mới, sửa chữa nhà văn hóa, đảm bảo sử dụng hiệu quả nguồn vốn. Cùng với đầu tư cơ sở vật chất, việc đổi mới nội dung, phương thức hoạt động là yếu tố then chốt. Các thiết chế cần đa dạng hóa loại hình sinh hoạt, đáp ứng nhu cầu của nhiều nhóm đối tượng, từ thanh thiếu niên, công nhân đến người cao tuổi; qua đó xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, giàu bản sắc.
Lê Nhung