Để 'cỗ máy kinh tế khổng lồ' bứt tốc, TPHCM cần nâng cấp 'hệ điều hành'

6 giờ trướcBài gốc

Dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc từ Nghị quyết 260/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TPHCM, chính quyền và nhân dân thành phố đang tự tin hướng tới mục tiêu tăng trưởng GRDP bứt phá từ 10% trong năm 2026.

Và giữa những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, khi không khí bứt phá đang lan tỏa khắp các công trình, dự án trọng điểm của thành phố mang tên Bác, thì mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số nói trên không còn là một thống kê thành tích khô khan, mà đã trở thành một mệnh lệnh kinh tế đầy thách thức. Theo các chuyên gia, để cỗ máy kinh tế khổng lồ có thể bứt tốc đạt mục tiêu, đó phải là kết quả của một cuộc cách mạng trong quản trị công.

Thành phố không chỉ cần “nhiên liệu”

Nhìn vào bức tranh kinh tế TPHCM hiện nay, PGS.TS. Đỗ Phú Trần Tình - Viện trưởng Viện Phát triển chính sách (Đại học Quốc gia TPHCM) - đưa ra một góc nhìn thực tế về áp lực của quy mô. Ông cho rằng khi nền kinh tế đã đạt tới một độ lớn nhất định, việc tăng thêm mỗi 1% đòi hỏi khối lượng giá trị gia tăng tuyệt đối rất cao. Theo ông, TPHCM đang đứng trước bài toán khó khi dư địa phát triển theo mô hình truyền thống ngày càng ít, trong khi các động cơ mới như công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn còn nhiều vướng mắc.

Số hóa và khai thác hiệu quả tài sản công sau sáp nhập qua các mô hình PPP, đấu giá minh bạch để tạo nguồn vốn đầu tư hạ tầng. Ảnh: Nguyễn Huế

Đồng quan điểm này, ông Lê Thanh Hải - Giám đốc Trung tâm Tư vấn ứng dụng kinh tế (Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM) - cảnh báo về “bẫy thu nhập trung bình” và năng suất lao động thấp. “Năng suất lao động hiện tại chưa đủ sức gánh vác mức tăng trưởng 10-12%”, ông Lê Thanh Hải thẳng thắn. Theo đó, khi các lợi thế về nhân công giá rẻ mất đi, nếu không kịp thời chuyển đổi sang kinh tế tri thức, tốc độ tăng trưởng chắc chắn sẽ bị khựng lại.

Bên cạnh đó, hạ tầng chiến lược chưa đồng bộ và chi phí logistics cao đang trở thành “hàn thử biểu” đo lường sức cạnh tranh của thành phố. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, những thách thức về hạ tầng hay nhân lực mới chỉ là bề nổi. Điểm nghẽn thực sự lại nằm sâu bên trong “hệ điều hành”.

“Để cỗ máy kinh tế TPHCM tăng tốc, vấn đề quan trọng hiện nay không chỉ là đổ thêm “nhiên liệu”, mà là phải giải phóng các điểm nghẽn trong “hộp số” và “hệ điều hành” để tạo ra năng lượng bứt phá mới”, ông Đỗ Phú Trần Tình ví von.

Khi chủ trương vĩ mô đã rõ ràng và sự đồng lòng của cộng đồng doanh nghiệp đã sẵn sàng, nút thắt cuối cùng chính là năng lực thực thi ở cả khu vực công và tư. Do vậy, ông Lê Thanh Hải đưa ra một diễn dịch xác đáng: “Nếu coi các thách thức về hạ tầng, nhân lực là “phần cứng”, thì năng lực thực thi chính là “hệ điều hành”. Muốn chạy được các “phần mềm” phục vụ tăng trưởng hai con số, chúng ta phải nâng cấp “hệ điều hành” trước tiên”.

Đột phá từ cơ chế “Sandbox” và nguồn lực nội sinh

Sự trì trệ thường đến từ tâm lý e ngại trách nhiệm và sự chồng chéo pháp lý. Để giải quyết tận gốc, ông Đỗ Phú Trần Tình nhấn mạnh việc bảo vệ cán bộ là yếu tố tiên quyết. Ông cho rằng nếu cán bộ thực thi không được bảo vệ khi làm đúng quy trình và mục tiêu công vụ, xu hướng “an toàn là đứng yên” sẽ thắng thế, khiến các quyết định đầu tư công và thí điểm mô hình mới chậm lại. Khi đó tăng trưởng hai con số sẽ chỉ còn là khẩu hiệu.

Để hiện thực hóa mục tiêu 2026, các chuyên gia đề xuất một lộ trình mang tính hành động cao, tập trung vào việc khơi thông các nguồn lực đang bị “đóng băng”. Một trong những giải pháp táo bạo là kích hoạt khối tài sản công khổng lồ sau sáp nhập. Ông Đỗ Phú Trần Tình gợi ý thành phố cần số hóa và thiết kế các mô hình khai thác minh bạch như PPP, đấu giá hay cho thuê dài hạn để biến những “tài sản chết” này thành “vốn phát triển” cho hạ tầng và kinh tế số.

Cần xây dựng “hệ sinh thái tổng thể” như môi trường sống - làm việc - hạ tầng tính toán đẳng cấp để hút chuyên gia, nhân tài chứ không chỉ ưu đãi tiền mặt. Ảnh: Nguyễn Huế

Về mặt thể chế, việc thiết lập các cơ chế “Sandbox” - thí điểm có kiểm soát - là bắt buộc để các sáng kiến không bị mắc kẹt ở “vùng xám” pháp lý. Ông Lê Thanh Hải đề xuất thành lập các tổ công tác đặc biệt có thẩm quyền vượt trội để điều phối dự án trọng điểm, giúp chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy thúc đẩy. Đồng thời, việc áp dụng các chỉ số quản trị hiện đại như KPI (chỉ số hiệu suất then chốt) và OKR (mục tiêu và kết quả then chốt) của khối tư nhân vào bộ máy hành chính sẽ giúp gắn trách nhiệm cá nhân với kết quả tăng trưởng cụ thể.

Cuối cùng, để giải cơn khát nhân tài cho các ngành mũi nhọn như (trí tuệ nhân tạo) AI, dữ liệu, bán dẫn, an ninh mạng, công nghệ sinh học… thành phố không nên chỉ dừng lại ở các ưu đãi lẻ. Đột phá hơn, TPHCM cần xây dựng một “hệ sinh thái tổng thể” dành cho nhân tài.

Bao gồm thu nhập, nhà ở, môi trường làm việc - nghiên cứu đẳng cấp, cơ hội khởi nghiệp, hạ tầng tính toán mạnh mẽ, dữ liệu mở và các cơ chế đặc thù về thuế, thị thực. “Bằng không, thành phố khó tạo làn sóng doanh nghiệp công nghệ tăng trưởng nhanh. Nhân tài sẽ đến khi họ nhìn thấy hệ sinh thái phát triển, chứ không chỉ vì một khoản hỗ trợ ban đầu”, lời khẳng định của ông Đỗ Phú Trần Tình.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số vào năm 2026 là một đích đến đầy tham vọng nhưng hoàn toàn khả thi nếu TPHCM quyết tâm “nâng cấp” năng lực thực thi của bộ máy. Khi bộ máy hành chính thực sự trở thành một đối tác đồng hành thay vì làm người kiểm soát, cỗ máy kinh tế của thành phố sẽ tự khắc tìm được năng lượng để bứt phá qua mọi rào cản.

Tại kỳ họp thứ 6 HĐND khóa X và các hội nghị triển khai nhiệm vụ kinh tế - xã hội, TPHCM đã chính thức đặt mục tiêu bứt phá với kịch bản tăng trưởng GRDP trên 10% cho năm 2026. Cơ sở cho niềm tin này bắt nguồn từ đà phục hồi ấn tượng trong năm 2025 với mức tăng trưởng ước đạt 8,03%, tạo tiền đề vững chắc cho giai đoạn tăng tốc.

Thành phố hiện đang xây dựng ba kịch bản tăng trưởng linh hoạt, trong đó kịch bản cao nhất (10%) dựa trên kỳ vọng vào sự chuyển biến tích cực của kinh tế thế giới và đặc biệt là việc phát huy hiệu quả sớm của các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 260 sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 98.

Tại phiên họp đánh giá tình hình kinh tế - xã hội đầu năm 2026, Thống kê TPHCM tính toán tổng quy mô nền kinh tế thành phố hiện đạt khoảng 3 triệu tỷ đồng. Để hiện thực hóa mục tiêu “khổng lồ” trên, thành phố buộc phải tạo ra thêm ít nhất 300.000 tỷ đồng giá trị tăng thêm (tương ứng với 10% quy mô). Trong khi đó, tổng nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước được giao cho năm 2026 chỉ khoảng 150.000 tỷ đồng.

Từ sự chênh lệch này, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh nguồn vốn ngân sách chỉ đóng vai trò “vốn mồi”, và để đạt mục tiêu 2 con số, TPHCM phải nỗ lực cực lớn để huy động các nguồn lực ngoài ngân sách (vốn xã hội, vốn doanh nghiệp và đầu tư nước ngoài).

Quốc Ngọc

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/de-co-may-kinh-te-khong-lo-but-toc-tphcm-can-nang-cap-he-dieu-hanh-2491126.html