Để giáo dục nghề nghiệp bứt phá trong giai đoạn mới

2 giờ trướcBài gốc

Sinh viên Trường Cao đẳng Lý Thái Tổ (Bắc Ninh) giới thiệu cho học sinh THPT trong chương trình trải nghiệm hướng nghiệp. Ảnh: TG

Những kết quả giáo dục nghề nghiệp nổi bật

GS.TSKH Dương Quý Sỹ - Ủy viên Hội đồng Quốc gia giáo dục và phát triển nhân lực, Chủ tịch Hội đồng Trường CĐ Y tế Lâm Đồng đánh giá những kết quả nổi bật của giáo dục nghề nghiệp (GDNN) trong nhiệm kỳ 2021-2025 trên các phương diện sau:

Thứ nhất, hệ thống GDNN được củng cố, sắp xếp tinh gọn và hoạt động hiệu quả và phát triển bền vững, tạo nền tảng quan trọng cho việc nâng cao chất lượng đào tạo nghề trong dài hạn.

Trên cơ sở các chủ trương, định hướng lớn của Đảng và Nhà nước, mạng lưới cơ sở GDNN trên cả nước đã được rà soát, quy hoạch lại một cách đồng bộ, khắc phục tình trạng dàn trải, từng bước hình thành cơ cấu hợp lý, phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội và thị trường lao động của từng vùng, từng địa phương.

Tính đến đầu năm 2025, cả nước có khoảng 1.850 cơ sở GDNN với hơn 35% là cơ sở GDNN ngoài công lập, giảm được gần 15% các cơ sở GDNN công lập. Việc tập trung nguồn lực đầu tư có trọng điểm đã góp phần hình thành các cơ sở GDNN chất lượng cao, trong đó một số trường từng bước tiệm cận chuẩn đào tạo của khu vực ASEAN và quốc tế, trở thành hạt nhân dẫn dắt và lan tỏa chất lượng trong toàn hệ thống GDNN.

Cùng với quá trình sắp xếp, củng cố mạng lưới, cơ chế tăng cường quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình của các cơ sở GDNN được đẩy mạnh, tạo điều kiện cho nhà trường chủ động hơn trong tổ chức đào tạo, hợp tác với doanh nghiệp, huy động nguồn lực xã hội và nâng cao hiệu quả quản trị.

Đây là bước chuyển quan trọng về tư duy quản lý, góp phần khơi dậy tính năng động, sáng tạo của các cơ sở GDNN, đồng thời bảo đảm tính minh bạch và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Thứ hai, chất lượng đào tạo nghề đã được nâng cao và tiệm cận với khu vực Châu Á. Nhiệm kỳ 2021-2025, chất lượng đào tạo nghề đã có bước chuyển biến rõ rệt, thể hiện sự thay đổi căn bản từ tư duy đến cách tiếp cận trong GDNN. Chương trình đào tạo được rà soát, điều chỉnh và chuẩn hóa theo năng lực thực hiện, lấy yêu cầu của thị trường lao động làm trung tâm, khắc phục tình trạng đào tạo xa rời thực tiễn.

Việc đẩy mạnh đào tạo theo chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, ASEAN và quốc tế đã góp phần nâng cao tính chuẩn mực, khả năng so sánh và hội nhập của hệ thống GDNN. Nhờ đó, năng lực nghề nghiệp của người học được cải thiện rõ rệt, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Tỷ lệ người học có việc làm sau đào tạo đạt mức cao, nhiều ngành nghề đạt trên 80-90%, trong đó không ít trường hợp được doanh nghiệp tuyển dụng ngay trong quá trình thực tập.

Đặc biệt nhất là chỉ số chất lượng đào tạo nghề của Việt Nam trong giai đoạn 2021-2025, dựa trên kết quả đánh giá của doanh nghiệp đã có những bước thăng hạng nhảy vọt; trong khu vực ASEAN, chỉ số chất lượng đào tạo nghề của Việt Nam xếp hạng thứ 3, sau Singapore và Indonesia.

GS.TSKH Dương Quý Sỹ.

Thứ ba, gắn kết GDNN với doanh nghiệp mang tính bước đột phá và thực chất. Giai đoạn 2021-2025, mối gắn kết giữa giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp đã có bước đột phá quan trọng, tạo chuyển biến rõ nét về hiệu quả đào tạo. Doanh nghiệp không chỉ đóng vai trò tuyển dụng sau đào tạo mà đã tham gia ngày càng sâu vào toàn bộ quá trình đào tạo, từ xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo, đánh giá kỹ năng đến tiếp nhận người học thực tập và làm việc. Các mô hình đào tạo kép, đào tạo theo đơn đặt hàng và theo chuỗi cung ứng lao động được mở rộng, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động.

Qua đó, GDNN từng bước chuyển từ tư duy “đào tạo những gì có” sang “đào tạo những gì thị trường cần”, mang tính bền vững, đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn của nền kinh tế trong giai đoạn đột phá phát triển và trước thềm kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Mô hình liên kết “ba nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp) và mô hình “Nhà trường trong doanh nghiệp” ngày càng được triển khai hiệu quả, trở thành hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển GDNN hiện đại.

Thứ tư, thành tích của đội tuyển kỹ năng nghề Việt Nam tại các đấu trường khu vực và quốc tế đã trở thành một trong những điểm sáng nổi bật của GDNN. Việt Nam liên tục tham gia Kỳ thi tay nghề ASEAN, Kỳ thi tay nghề châu Á và Kỳ thi tay nghề thế giới (WorldSkills) với số lượng và chất lượng huy chương của đoàn Việt Nam không ngừng được nâng lên, thứ hạng quốc gia từng bước được cải thiện một cách bền vững, phản ánh sự tiến bộ thực chất về trình độ kỹ năng nghề và năng lực đào tạo.

Ở nhiều ngành nghề mũi nhọn gắn với công nghiệp, công nghệ và dịch vụ hiện đại, thí sinh Việt Nam đã đạt kết quả tương đương, thậm chí vượt trội so với một số quốc gia trong khu vực, khẳng định tay nghề lao động Việt Nam ngang bằng hoặc thậm chí cao hơn các nước ASEAN và châu Á trong một số lĩnh vực nghề nghiệp.

Những thành tựu này đã phản ánh một cách khách quan và thực tiễn sinh động về hiệu quả của quá trình đổi mới hệ thống GDNN theo hướng chuẩn hóa, hội nhập và gắn với chuẩn tay nghề phù hợp với nhu cầu nguồn nhân lực toàn cầu. Đây cũng là dấu ấn quan trọng, có sức lan tỏa mạnh mẽ quốc gia và quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của GDNN và nguồn nhân lực Việt Nam trong khu vực và trên thế giới.

Thứ năm, chuyển đổi số, đổi mới phương thức đào tạo, nâng cao vị thế GDNN và hội nhập quốc tế mạnh mẽ. Các cơ sở GDNN đã đẩy mạnh ứng dụng nền tảng số, triển khai đào tạo trực tuyến, đào tạo kết hợp và các mô hình mô phỏng, thực hành số, từng bước đổi mới phương thức tổ chức đào tạo và kiểm tra, đánh giá kỹ năng nghề bằng công nghệ, trí tuệ nhân tạo.

Việc số hóa công tác quản lý đào tạo, theo dõi quá trình học tập và đánh giá năng lực đã góp phần nâng cao hiệu quả quản trị, tăng tính minh bạch và khả năng cá thể hóa quá trình học tập.

Nhờ đó, hệ thống GDNN đã thích ứng tương đối nhanh với bối cảnh dịch bệnh trong đầu nhiệm kỳ 2021-2025, đồng thời đáp ứng tốt hơn yêu cầu học tập linh hoạt, học tập suốt đời của người lao động trong nền kinh tế số và Chính phủ số theo định hướng của Đảng và Nhà nước.

Song song với quá trình đổi mới về công nghệ và phương thức đào tạo, vị thế xã hội của GDNN từng bước được nâng cao. Nhận thức của xã hội về học nghề đã có sự chuyển biến tích cực, ngày càng khẳng định học nghề là con đường lập nghiệp bền vững, gắn với việc làm và thu nhập ổn định, không còn bị coi là lựa chọn “thứ yếu”.

Thông qua việc cung ứng nguồn nhân lực kỹ năng cho thị trường lao động, GDNN đã đóng góp thiết thực vào giảm thất nghiệp, chuyển dịch cơ cấu lao động theo hướng hiện đại, đồng thời góp phần quan trọng trong việc bảo đảm an sinh xã hội và phát triển kinh tế bền vững.

Bên cạnh đó, hội nhập quốc tế trong giáo dục nghề nghiệp tiếp tục được đẩy mạnh và đạt nhiều kết quả tích cực. Nhiều cơ sở GDNN đã chủ động tiếp nhận, chuyển giao và triển khai chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế, đặc biệt từ các quốc gia có hệ thống đào tạo nghề phát triển, qua đó từng bước nâng cao chất lượng và tính chuẩn mực của chương trình đào tạo trong nước.

Hoạt động hợp tác đào tạo, liên kết với các tổ chức, doanh nghiệp và cơ sở GDNN nước ngoài ngày càng đa dạng, gắn với đào tạo giảng viên, chuyển giao công nghệ, công nhận kỹ năng và bằng cấp.

Những kết quả này không chỉ góp phần nâng cao năng lực hội nhập của hệ thống GDNN, mà còn tạo điều kiện cho người học và người lao động Việt Nam tham gia thị trường lao động khu vực và quốc tế.

GS.TSKH Dương Quý Sỹ cho rằng, cần triển khai sớm, chặt chẽ khung pháp lý và thể chế cho việc thực hiện mô hình “trung học nghề”.

Nhiệm vụ quan trọng, cấp thiết của GDNN trong giai đoạn mới

GS.TSKH Dương Quý Sỹ cho rằng, nhiệm kỳ 2026-2030, giáo dục nghề nghiệp cần khẩn trương tập trung thực hiện tốt các nội dung trọng tâm của Luật Giáo dục nghề nghiệp (2025). Đây là khuôn khổ pháp lý quan trọng để thúc đẩy đổi mới toàn diện giáo dục nghề nghiệp. Trong đó, triển khai sớm, chặt chẽ khung pháp lý và thể chế cho việc thực hiện mô hình “trung học nghề”.

Nhiệm kỳ 2026-2030 cũng phải cấp thiết xây dựng khung pháp lý trong đào tạo liên thông giữa các trình độ, từ trung học nghề lên trung cấp, cao đẳng, đến các bậc học cao hơn. Đây là thể chế rất quan trọng cho giáo dục nghề nghiệp, nhằm tạo đột phá trong xây dựng hệ thống học tập mở, linh hoạt, tạo điều kiện cho người lao động có tay nghề thông qua đào tạo được học tập suốt đời, nâng cao trình độ theo nhu cầu cá nhân và yêu cầu của xã hội.

Tiếp tục phát triển những thành tựu trong nhiệm kỳ 2021-2025 và quán triệt sâu sắc tinh thần các Văn kiện Đại hội XIV, hệ thống giáo dục nghề nghiệp cần quyết liệt hơn nữa trong đổi mới nội dung, chương trình, phương thức tổ chức đào tạo và bảo đảm chất lượng. Giáo dục nghề nghiệp chuyển mạnh sang tiếp cận năng lực thực hành, gắn đào tạo với chuẩn kỹ năng nghề quốc gia, khu vực và quốc tế; đồng thời tăng cường kiểm định chất lượng, trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục.

Hệ thống giáo dục nghề nghiệp cũng cần tạo đột phá trong gắn kết vai trò trung tâm của doanh nghiệp, tạo cơ sở pháp lý cho doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo và hình thành quỹ đào tạo nhân lực, quỹ đổi mới - sáng tạo - khởi nghiệp. Điều này góp phần huy động nguồn lực xã hội, chia sẻ trách nhiệm giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong phát triển nguồn nhân lực kỹ năng nghề chất lượng cao.

Quy hoạch, sắp xếp lại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo hướng tinh gọn, có trọng tâm, trọng điểm là việc cần làm khẩn trương. Trong đó, tập trung đầu tư phát triển các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chất lượng cao ngang tầm khu vực và quốc tế, có khả năng dẫn dắt, lan tỏa chất lượng, học thuật.

Bên cạnh đó, chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý, coi đây là khâu then chốt quyết định chất lượng giáo dục nghề nghiệp. Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên năng lực ngoại ngữ, kỹ năng công nghệ, ứng dụng chuyển đổi số và vận dụng linh hoạt, sáng tạo, có kiểm soát trí tuệ nhân tạo vào đào tạo, giảng dạy, học tập nâng cao.

Với nhiệm vụ đẩy mạnh hội nhập quốc tế, cần tăng cường hợp tác xuyên biên giới, chuyển giao chương trình và công nhận kỹ năng nghề quốc tế; triển khai tuyển dụng nguồn nhân lực quốc tế có trình độ tay nghề cao tham gia giảng dạy, huấn luyện giảng viên, đào tạo nhà quản lý giáo dục nghề nghiệp, chuyển giao nghiên cứu, sáng chế. Từ đó, nâng cao vị thế của giáo dục nghề nghiệp và khả năng cạnh tranh của lao động tay nghề cao của Việt Nam trong khu vực, trên toàn cầu.

Hải Bình

Nguồn GD&TĐ : https://giaoducthoidai.vn/de-giao-duc-nghe-nghiep-but-pha-trong-giai-doan-moi-post763755.html