Dế Mèn thời 4.0 và khát vọng 'make in' Thái Nguyên

6 giờ trướcBài gốc

Và, trong tiết Xuân dịu nhẹ, chú Dế Mèn dường như đang rủ rỉ kể cho người xem nghe câu chuyện về Thái Nguyên - vùng đất đang âm thầm chuyển động, kiến tạo những hạt mầm công nghệ, ươm nên những khát vọng sáng tạo đầy hứa hẹn.

Một phân cảnh hành động mãn nhãn trong phim, nơi thế giới côn trùng hiện lên sống động và đầy màu sắc dưới định dạng 3D.

Hơi thở mới của một huyền thoại cũ

Tháng 5 năm 2025, khi những cơn mưa rào đầu hạ tưới tắm cho những đồi chè Tân Cương xanh mướt, thì tại rạp Pixel Cinema (phường Quyết Thắng, tỉnh Thái Nguyên), một "cơn mưa" khác cũng đổ xuống: Cơn mưa của những tràng pháo tay và cảm xúc vỡ òa. Đó là thời khắc bộ phim hoạt hình 3D "Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới Xóm Lầy Lội" chính thức ra mắt công chúng.

Được chuyển thể từ kiệt tác "Dế Mèn phiêu lưu ký" của nhà văn Tô Hoài, nhưng bộ phim không chọn cách "sao y bản chính". Dưới bàn tay đạo diễn Nguyễn Mai Phương và ê-kíp, Dế Mèn của thế kỷ 21 hiện lên với một hơi thở hoàn toàn mới. Vẫn là đôi càng mẫm bóng, vẫn là tinh thần thượng võ và khát vọng đi tìm chân lý, nhưng bối cảnh giờ đây mang tính thời đại hơn rất nhiều.

Câu chuyện mở ra khi thành phố của Dế Mèn bị tàn phá bởi ô nhiễm môi trường, buộc cậu và người anh em kết nghĩa phải rời đi tìm nơi trong lành hơn. Trên đường đi, họ kết bạn với Chuồn, Nhện Nước và Gián Đệp, được chỉ đường đến Xóm Lầy Lội - vùng đất của Đại Vương Ếch Cốm.

Tại "Xóm Lầy Lội", một xã hội thu nhỏ với đủ những hỉ nộ ái ố, khán giả bắt gặp những nhân vật vừa lạ vừa quen. Đó là Đại vương Ếch Cốm và Tổng Cóc, những kẻ cai trị với vẻ ngoài bóng bẩy nhưng ẩn chứa âm mưu đen tối.

Tuy được Đại Vương Ếch Cốm và Tổng Cóc tiếp đón, Mèn vẫn phát hiện âm mưu đen tối của hắn. Râu Que cứu thoát Mèn và đưa về Tổ Mối, cậu tham gia đại hội võ thuật để trả ơn và giành chiến thắng trước Võ sĩ Bọ Ngựa. Khi đi lĩnh thưởng Mèn bị tấn công, được Võ Sĩ Bọ Ngựa cứu, rồi cùng nhau trở về cứu Tổ Mối.

Trong trận chiến với đội quân Châu Chấu Voi, thành phố bốc cháy do mồi lửa của Ruồi Giấm Bác Học. Dế Mèn cứu Ếch Cốm khiến hắn hối hận. Cuối cùng, cậu nhận được bản đồ dẫn đến miền đất hứa và bắt đầu hành trình mới.

Nhưng điều khiến người xem, đặc biệt là những người Thái Nguyên, không khỏi xúc động chính là hồn cốt quê hương được lồng ghép tinh tế trong từng khung hình. Những đồi chè bát ngát, đoàn tàu uốn lượn qua vùng trung du, không gian Việt Bắc thân quen… được tái hiện sống động bằng công nghệ 3D hiện đại.

Âm nhạc phim là cuộc đối thoại táo bạo giữa truyền thống và đương đại: tiếng đàn Tính, điệu Then hòa quyện cùng rap và nhạc điện tử, tạo nên một bản giao hưởng vừa dân gian vừa đương đại, rất Việt nhưng cũng rất toàn cầu.

Tổng đạo diễn Nguyễn Mai Phương không giấu được niềm xúc động khi nhắc về "đứa con tinh thần" thai nghén suốt nhiều năm. Với chị và thế hệ 7X, 8X, "Dế Mèn phiêu lưu ký" không chỉ là văn học, mà là một phần ký ức lấp lánh của tuổi thơ, là biểu tượng của những bài học vỡ lòng về lẽ sống.

Nhưng làm sao để Dế Mèn bước ra từ trang sách cũ mà vẫn "bắt sóng" được với thế hệ Gen Z, Gen Alpha hôm nay? Đó là trăn trở lớn nhất của ê-kíp.

Chúng tôi quyết định tạo ra một Dế Mèn của thế kỷ 21. Vẫn là cái cốt cách trượng nghĩa ấy, nhưng Dế Mèn hôm nay mang hơi thở của nhịp sống hiện đại, gần gũi hơn, đời hơn - đạo diễn Mai Phương chia sẻ.

Sự "gần gũi" ấy được hiện thực hóa bằng một tư duy hình ảnh đậm chất Việt. Khán giả sẽ không khỏi ngỡ ngàng và thích thú khi bắt gặp trong thế giới côn trùng ấy dáng dấp của những liền anh, liền chị quan họ, hay tà áo tứ thân mớ ba mớ bảy thướt tha.

Những nhân vật được nhân cách hóa một cách tài tình, khoác lên mình những bộ trang phục truyền thống được thiết kế tỉ mỉ, tạo nên một "căn cước văn hóa" không thể trộn lẫn. Để rồi, trong những pha hành động kịch tính của công nghệ 3D, người xem vẫn thấy phảng phất cái hồn vía dân gian bình dị.

Không chỉ chăm chút phần "nhìn", ê-kíp còn đặc biệt tinh tế trong phần “tiếng”. Kịch bản phim là một cuộc chơi ngôn ngữ đầy thú vị, nơi những câu ca dao, tục ngữ, những tứ thơ nổi tiếng được lồng ghép khéo léo. Chính những chất liệu này đã tạo nên những điểm nhấn sâu sắc, khẳng định vị thế của một tác phẩm điện ảnh "Made in Vietnam" thực thụ - hiện đại mà không lai căng.

Và trên hết, bộ phim là sự tiếp nối những giá trị nhân văn xuyên thời đại. Nếu nhà văn Tô Hoài gửi gắm khát vọng về một thế giới đại đồng, nơi muôn loài yêu thương, đoàn kết; thì ở phiên bản điện ảnh này, thông điệp ấy được mở rộng ra thành tình yêu với mẹ Thiên nhiên.

Hơn thế nữa, bộ phim còn là tiếng nói trách nhiệm của người làm nghệ thuật trước những vấn đề nóng bỏng của toàn cầu. Những hình ảnh về biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường được lồng ghép tinh tế, truyền đi một thông điệp nhẹ nhàng: Hãy yêu và chung tay bảo vệ thiên nhiên.

"Tôi muốn các bạn nhỏ thấy rằng, mọi mâu thuẫn đều có thể hóa giải bằng tình bạn và bảo vệ môi trường sống cũng chính là bảo vệ ngôi nhà chung của tình bạn ấy", Đạo diễn Mai Phương chia sẻ thêm.

Cách thể hiện hiện đại nhưng neo giữ vào những giá trị truyền thống cốt lõi đã giúp tác phẩm vừa tôn vinh di sản của cha ông, vừa thì thầm những câu chuyện rất mới với thế hệ tương lai.

Niềm vui của nhà sản xuất khi bộ phim “Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới xóm Lầy Lội” được vinh danh và trao Giải Bông Sen Vàng tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ XXIV.

Giấc mơ lớn từ giảng đường đại học

Để có 90 phút phim mượt mà trên màn ảnh, ít ai hình dung được sự tỉ mỉ của những người đứng sau hậu trường. Dự án này là "trái ngọt" đầu mùa của mô hình Phim trường số.

Đặt "đại bản doanh" tại Trường Đại học Công nghệ Thông tin và Truyền thông (ICTU) - Đại học Thái Nguyên, Phim trường số là sự kết hợp thực tế giữa ICTU và Hãng phim CinePlus.

Nói về mô hình này, PGS.TS Phùng Trung Nghĩa, Hiệu trưởng ICTU chia sẻ một góc nhìn rất thực tế: Để xây dựng phim trường số, cơ sở vật chất chỉ là điều kiện cần, yếu tố tiên quyết phải là con người. Chính doanh nghiệp là mảnh ghép còn thiếu để hoàn thiện bức tranh đào tạo. Doanh nghiệp đã giúp chúng tôi giải bài toán ấy khi đưa sinh viên vào quy trình làm việc thực chiến. Các em vừa học, vừa làm, vừa cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho chính doanh nghiệp. Điều này nâng cao giá trị của nhà trường, khẳng định triết lý học đi đôi với hành, gắn liền với thực tiễn. Chúng tôi mong muốn không chỉ dạy sinh viên viết code, chúng tôi dạy các em viết nên những giấc mơ.

Thay vì những bài lý thuyết khô khan, hàng trăm sinh viên ICTU đã được "nhúng" mình vào lửa nghề. Từ tạo hình nhân vật, diễn hoạt đến xử lý hậu kỳ, tất cả đều in dấu vân tay của những người trẻ trên mảnh đất Thái Nguyên.

Sự ghi nhận đã đến sớm. Tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ XXIV, “Dế Mèn: Cuộc phiêu lưu tới Xóm Lầy Lội” vinh dự giành Giải Bông Sen Vàng cho phim hoạt hình, đồng thời được trao Giải Âm thanh và Âm nhạc xuất sắc nhất.

Đây là thành quả xứng đáng cho nỗ lực sáng tạo và tinh thần dấn thân của một ê-kíp trẻ, đồng thời khẳng định tính đúng đắn của mô hình đào tạo gắn với sản xuất - một hướng đi mới mẻ nhưng đầy triển vọng.

Hậu trường kỹ xảo, nơi những nhân vật văn học được các sinh viên ICTU “thổi hồn" bằng công nghệ đồ họa tiên tiến.

“Quả ngọt” từ tầm nhìn chiến lược

Nhưng những giải thưởng ấy không đến một cách ngẫu nhiên. Chúng là kết quả ngọt lành của một “vụ mùa” đã được gieo trồng từ tầm nhìn chiến lược dài hạn. Thái Nguyên, từ vùng đất gắn với công nghiệp nặng và cây chè nức tiếng đang chuyển mình sang nền kinh tế tri thức và công nghiệp văn hóa.

Nghị quyết về chuyển đổi số của tỉnh đã mở ra hành lang chính sách cần thiết, còn những dự án như Phim trường số chính là bước hiện thực hóa cụ thể, sinh động và thuyết phục nhất cho khát vọng chuyển đổi ấy.

Người Thái Nguyên bao đời nay vẫn tự hào về tài nguyên khoáng sản nằm sâu trong lòng đất. Nhưng quặng đào mãi rồi cũng vơi, than khai thác mãi rồi cũng cạn. Chỉ có vốn liếng văn hóa cha ông để lại và trí tuệ của con người là dòng mạch nguồn càng khơi lại càng đầy.

Chọn công nghiệp nội dung số, Thái Nguyên đang chọn cách làm giàu bền vững nhất, làm giàu từ chính bản sắc của mình để bước ra thế giới.

Thành công của chú Dế Mèn hôm nay, vì thế, mới chỉ là những viên gạch đầu tiên. Ngay khi ánh đèn rạp chiếu khép lại, guồng quay sáng tạo của ê-kíp đã lại bắt đầu cho một mùa phim Tết Bính Ngọ 2026.

Lộ trình phía trước đã được vạch rõ: Từ năm 2026, Phim trường số sẽ đều đặn gửi đến khán giả ít nhất một tác phẩm điện ảnh về văn hóa, lịch sử Việt, cùng nhiều dự án giải trí khác.

Đích đến mà những người làm nghề tại CinePlus và Thái Nguyên hướng tới là kiên trì xây dựng một phim trường số thực thụ ngay trên mảnh đất này. Để từ đây, những sự tích, những trang sử hào hùng của dân tộc sẽ không còn nằm yên trong sách vở, mà được đánh thức sống động, thổi vào đó hơi thở đương đại để lan tỏa và tiếp lửa cho người trẻ.

Hãy thử tưởng tượng, một ngày không xa, những câu chuyện về sự tích Hồ Núi Cốc, về huyền thoại Dương Tự Minh hay lịch sử ATK Định Hóa sẽ được kể lại bằng ngôn ngữ điện ảnh 3D, được trình chiếu trên các nền tảng toàn cầu. Khi đó, văn hóa Thái Nguyên sẽ không chỉ nằm trong sách vở hay bảo tàng, mà sẽ sống động, len lỏi vào tâm thức của hàng triệu người xem trên thế giới.

Cuối bộ phim, sau bao sóng gió, Dế Mèn đã trưởng thành, không còn là chàng dế nông nổi ngày nào mà trở thành một hiệp sĩ bảo vệ lẽ phải. Hình ảnh ấy cũng giống như Thái Nguyên hôm nay: Một vùng đất đang "lột xác", rũ bỏ chiếc áo cũ kỹ để khoác lên mình tấm áo giáp công nghệ lấp lánh.

Mùa Xuân này, khi những cành đào phai nở rộ trên mảnh đất trung du, chúng ta có quyền tự hào về một thế hệ người Thái Nguyên mới. Họ có thể vẫn uống trà Tân Cương, vẫn hát Then, nhưng họ làm việc trên không gian số, tư duy toàn cầu và đang miệt mài hiện thực hóa giấc mơ đưa trí tuệ Việt vươn ra biển lớn.

Cuộc phiêu lưu của Dế Mèn tới Xóm Lầy Lội đã khép lại trên màn ảnh, nhưng cuộc phiêu lưu của công nghiệp nội dung số Thái Nguyên mới chỉ vừa bắt đầu. Và chắc chắn, đó sẽ là một hành trình rực rỡ.

Kim Ngân

Nguồn Thái Nguyên : https://baothainguyen.vn/van-hoa/202602/de-men-thoi-40-va-khat-vong-make-in-thai-nguyen-4432aa5/