Việc xây dựng quy định này nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo chính sách hiện nay sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, đồng thời đáp ứng nhu cầu tách thửa hợp pháp của người dân, gắn với mục tiêu phát triển đô thị bền vững và đồng bộ về hạ tầng.
Hiện nay, TP.HCM đang tồn tại đồng thời nhiều quy định về tách, hợp thửa đất áp dụng cho các khu vực khác nhau trước khi sáp nhập, dẫn đến sự thiếu thống nhất trong quản lý và thực thi. Trước thực tế này, thành phố xác định cần ban hành một khung pháp lý chung, vừa kế thừa những điểm phù hợp từ các quy định cũ, vừa khắc phục các bất cập phát sinh trong quá trình triển khai.
Đồng thời, quá trình xây dựng quy định phải đặc biệt chú trọng đến các tiêu chí về hạ tầng kỹ thuật như lối đi, hệ thống cấp thoát nước và điều kiện phòng cháy chữa cháy, nhất là tại khu vực ngoại thành. Mục tiêu là hạn chế tối đa tình trạng hình thành các khu dân cư tự phát, thiếu đồng bộ và tiềm ẩn rủi ro về an toàn.
Đề xuất 5 mức diện tích tối thiểu khi tách thửa đất tại TP.HCM. Ảnh minh họa
Theo dự thảo, đất ở sẽ được phân thành 5 khu vực với các mức diện tích tối thiểu tương ứng nhằm phù hợp với đặc điểm phát triển của từng địa bàn. Cụ thể, khu vực I có diện tích tối thiểu 36 m² với chiều rộng và chiều sâu không dưới 3 m; khu vực II là 50 m² với kích thước không dưới 4 m; khu vực III là 60 m² và không dưới 5 m; khu vực IV là 80 m²; và khu vực V là 100 m², trong đó các khu vực IV và V đều yêu cầu chiều rộng và chiều sâu tối thiểu 5 m.
Việc phân vùng này về cơ bản kế thừa các quy định trước đây, trong đó khu vực trung tâm áp dụng mức diện tích nhỏ hơn, còn các khu vực mở rộng hoặc sáp nhập áp dụng tiêu chuẩn cao hơn để phù hợp với điều kiện hạ tầng. Đáng chú ý, đối với khu vực từng thuộc Bình Dương, quy định diện tích tối thiểu 60 m² được điều chỉnh linh hoạt theo lộ giới giao thông, với yêu cầu về chiều rộng thay đổi tùy theo quy mô tuyến đường.
Một điểm đáng chú ý trong dự thảo là việc siết chặt điều kiện về lối đi khi tách thửa nhằm bảo đảm tính pháp lý và hạn chế tranh chấp. Theo đó, lối đi phải được xác lập rõ ràng, có sự xác nhận của chính quyền địa phương để bảo đảm tính ổn định lâu dài trong quá trình sử dụng.
Đối với các thửa đất không tiếp giáp trực tiếp với đường giao thông, dự thảo quy định diện tích tối thiểu là 60 m², đồng thời yêu cầu chiều rộng và chiều sâu không dưới 4 m nếu lộ giới nhỏ hơn 20 m và không dưới 5 m nếu lộ giới lớn hơn hoặc bằng 20 m.
Ngoài ra, việc tách thửa còn phải đáp ứng các tiêu chí về thoát hiểm, phòng cháy chữa cháy và điều kiện cấp phép xây dựng, qua đó bảo đảm an toàn cho người dân cũng như quyền lợi của các chủ sử dụng đất liền kề.
Bên cạnh đất ở, dự thảo cũng đưa ra quy định cụ thể đối với đất nông nghiệp nhằm kiểm soát tình trạng phân lô nhỏ lẻ và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Theo đó, diện tích tối thiểu được tách thửa là 500 m² đối với đất trồng cây hằng năm và các loại đất nông nghiệp khác, trong khi đối với đất trồng cây lâu năm, nuôi trồng thủy sản hoặc chăn nuôi tập trung, mức tối thiểu được nâng lên 1.000 m².
Trong quá trình xây dựng dự thảo, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tiếp nhận ý kiến góp ý từ hơn 100 đơn vị, qua đó hoàn thiện phương án theo hướng vừa chặt chẽ vừa linh hoạt. Đáng chú ý, dự thảo đề xuất giao thêm thẩm quyền cho UBND phường, xã trong việc xem xét một số điều kiện cụ thể khi giải quyết hồ sơ tách thửa, nhằm phù hợp với thực tế từng địa bàn.
Định hướng này cho thấy TP.HCM đang hướng tới một cơ chế quản lý linh hoạt hơn, vừa bảo đảm kiểm soát phát triển đô thị, vừa tạo điều kiện thuận lợi cho nhu cầu hợp pháp của người dân trong bối cảnh đô thị ngày càng mở rộng.
Văn Tùng