Đề xuất giao cấp xã kiểm tra luật sư: Tính toán kỹ để tránh chồng chéo thẩm quyền

5 giờ trướcBài gốc

Dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) do Bộ Tư pháp chủ trì soạn thảo với nhiều đề xuất mới đang thu hút sự quan tâm của giới hành nghề. Trong đó, quy định giao UBND cấp xã kiểm tra tổ chức và hoạt động của luật sư trên địa bàn là điểm đáng chú ý, bởi đây là nội dung hoàn toàn mới so với các lần sửa đổi trước.

Tuy nhiên, đề xuất này cũng đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục làm rõ, từ tính phù hợp với đặc thù hành nghề luật sư, nguy cơ chồng chéo trong cơ chế quản lý đến yêu cầu bảo đảm tính độc lập nghề nghiệp.

Đề xuất giao cấp xã kiểm tra hoạt động luật sư đang thu hút nhiều ý kiến góp ý từ giới chuyên môn. Ảnh minh họa: TRẦN LINH

Trao đổi với PLO, các chuyên gia đều cho rằng vấn đề này cần được phân tích, đánh giá thấu đáo trước khi hoàn thiện dự thảo, trình Quốc hội thông qua.

ThS LIÊN ĐĂNG PHƯỚC HẢI, giảng viên Khoa Luật, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM:

Cân nhắc giữa yêu cầu quản lý và tính độc lập nghề nghiệp

Luật sư là thiết chế bổ trợ tư pháp gắn với việc bảo vệ công lý và quyền con người. Vì vậy, việc đặt hoạt động luật sư dưới cơ chế kiểm tra của chính quyền hành chính cấp cơ sở có thể dẫn đến xu hướng “hành chính hóa” một lĩnh vực đòi hỏi tính độc lập cao.

Hoạt động của luật sư không bị giới hạn theo địa bàn, trong khi quản lý cấp xã lại mang tính lãnh thổ. Việc sử dụng cơ chế quản lý địa phương để kiểm soát một chủ thể có phạm vi hoạt động trên toàn quốc dễ dẫn đến bất cập, chồng chéo trong hệ thống quản lý.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, quản lý nghề luật sư không vận hành theo địa giới hành chính, mà dựa trên nguyên tắc nghề nghiệp và tư pháp. Các chuẩn mực của Liên Hợp Quốc cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính độc lập của luật sư, hạn chế sự can thiệp không phù hợp từ cơ quan công quyền; đồng thời việc quản lý, kỷ luật chủ yếu do các tổ chức nghề nghiệp thực hiện (Nguyên tắc 16, 24, 25 của Bộ Nguyên tắc cơ bản về vai trò của luật sư). Thực tiễn tại Anh, Hoa Kỳ và Nhật Bản cho thấy mô hình này được áp dụng phổ biến, trong đó quản lý chuyên môn thuộc về các đoàn luật sư, còn giám sát pháp lý gắn với hệ thống tư pháp, không đặt dưới chính quyền hành chính cơ sở.

Từ đó có thể thấy, việc phân cấp quản lý là cần thiết, nhưng phải phù hợp với tính chất của đối tượng quản lý.

Luật sư TRƯƠNG VĂN TUẤN, Đoàn Luật sư TP.HCM:

Luật sư Trương Văn Tuấn

Phải rõ phạm vi, quy trình và giám sát

Theo Điều 83 Luật Luật sư hiện hành, cơ chế quản lý nhà nước đối với luật sư được thiết kế theo hướng thống nhất từ trung ương đến địa phương: Chính phủ thống nhất quản lý; Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm trước Chính phủ; UBND cấp tỉnh thực hiện tại địa phương thông qua Sở Tư pháp. Với cấu trúc này, việc đề xuất giao UBND cấp xã kiểm tra tổ chức và hoạt động luật sư được cho là chưa phù hợp với nguyên tắc quản lý hiện hành.

Ở góc độ thực tiễn, trong các vụ việc nhạy cảm như tranh chấp đất đai, khiếu kiện hành chính, nguy cơ xung đột lợi ích là vấn đề đáng lưu ý. Luật sư thường tham gia bảo vệ quyền lợi cho người dân trong các vụ việc mà cơ quan hành chính địa phương có thể là bên bị khiếu kiện.

Nếu UBND cấp xã - chủ thể có khả năng liên quan trực tiếp đến tranh chấp, đồng thời có thẩm quyền kiểm tra hoạt động luật sư trên địa bàn, dễ phát sinh tâm lý e ngại, áp lực trong quá trình hành nghề. Dù hoạt động kiểm tra được thực hiện đúng quy định, việc này vẫn có thể ảnh hưởng đến tính độc lập của luật sư và niềm tin của người dân vào sự công bằng của môi trường pháp lý.

Trong trường hợp vẫn giữ quy định, cần thiết lập các giới hạn chặt chẽ để tránh lạm quyền. Trước hết, phải phân định rõ phạm vi kiểm tra của UBND cấp xã chỉ dừng ở các nội dung hành chính gắn với địa bàn như an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, điều kiện trụ sở, biển hiệu… và không can thiệp vào hoạt động chuyên môn. Đồng thời, cần quy định nghiêm cấm việc yêu cầu cung cấp hồ sơ vụ việc, hợp đồng dịch vụ pháp lý hoặc thông tin khách hàng, những nội dung thuộc bí mật nghề nghiệp được pháp luật bảo vệ.

Bên cạnh đó, hoạt động kiểm tra cần tuân thủ trình tự, thủ tục chặt chẽ, tránh tùy tiện. Việc kiểm tra định kỳ phải có kế hoạch, thông báo trước; trường hợp kiểm tra đột xuất phải có căn cứ rõ ràng. Đồng thời, nên thiết lập cơ chế phối hợp, trong đó có sự tham gia hoặc giám sát của Sở Tư pháp hoặc tổ chức xã hội - nghề nghiệp luật sư, nhằm bảo đảm việc kiểm tra đúng phạm vi, tôn trọng đặc thù nghề nghiệp và hạn chế phát sinh xung đột không cần thiết.

Một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu

Đề xuất phân cấp cho UBND cấp xã thực hiện kiểm tra tổ chức và hoạt động của luật sư xuất phát từ chủ trương chính đáng, nhằm đưa công tác quản lý nhà nước về luật sư đến gần hơn với cơ sở, qua đó tăng cường tính bao quát và kịp thời trong giám sát. Tuy nhiên, đề xuất này đặt ra một số vấn đề pháp lý cần được tiếp tục làm rõ trong quá trình hoàn thiện dự thảo.

Thạc sĩ Lê Bá Đức

Thứ nhất, về năng lực chuyên môn của chủ thể thực hiện kiểm tra. Hoạt động kiểm tra về tổ chức và hoạt động luật sư đòi hỏi người thực hiện phải có hiểu biết nhất định về pháp luật hành nghề luật sư, bao gồm điều kiện thành lập tổ chức hành nghề, phạm vi dịch vụ pháp lý, nghĩa vụ bảo mật thông tin, quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp. Đây là những nội dung mang tính chuyên môn cao, khác với các nhiệm vụ thông thường của bộ máy hành chính cấp xã hiện nay như đăng ký hộ tịch, chứng thực hay hòa giải cơ sở. Do đó, nếu quy định này được luật hóa, dự thảo cần có cơ chế đi kèm về đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ cấp xã và xây dựng rõ tiêu chí, nội dung, trình tự kiểm tra cụ thể. Thiếu những cơ chế bảo đảm này, mục tiêu quản lý thực chất khó có thể đạt được trên thực tế.

Thứ hai, về sự tương thích với tính độc lập trong hành nghề luật sư. Tính độc lập là thuộc tính cốt lõi của nghề luật sư, không chỉ thể hiện ở việc luật sư tự mình đưa ra quan điểm chuyên môn, mà còn đòi hỏi luật sư được hành nghề trong một môi trường pháp lý đủ khách quan và tách bạch với các chủ thể mà họ có thể tham gia đối trọng khi bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho khách hàng. Trên thực tế, luật sư thường xuyên tư vấn, đại diện hoặc bảo vệ cho cá nhân, doanh nghiệp trong các vụ việc khiếu nại hành chính, tranh chấp đất đai, xử phạt vi phạm hành chính, thậm chí trong cả những vụ án hành chính có bị đơn là chính quyền địa phương. Trong bối cảnh đó, việc trao thẩm quyền kiểm tra tổ chức và hoạt động luật sư cho UBND cấp xã cần được cân nhắc kỹ lưỡng, bởi dù chỉ là kiểm tra hành chính, cơ chế này vẫn có thể tạo ra một mối quan hệ thiếu tách bạch giữa chủ thể quản lý và chủ thể hành nghề khi cả hai có thể đứng ở hai phía đối lập trong cùng một vụ việc pháp lý.

Thứ ba, về sự tương thích giữa phạm vi địa lý của thẩm quyền và phạm vi hành nghề luật sư. Thẩm quyền của UBND cấp xã được xác định theo địa giới hành chính, trong khi phạm vi hành nghề của luật sư về nguyên tắc không bị giới hạn bởi lãnh thổ. Một luật sư có thể hành nghề, tham gia tố tụng và cung cấp dịch vụ pháp lý trên phạm vi toàn quốc dù văn phòng chỉ đặt tại địa bàn một xã cụ thể. Đây là đặc thù quan trọng cần được làm rõ trong dự thảo, cụ thể là nội dung kiểm tra của UBND cấp xã sẽ được giới hạn ở phạm vi nào, nhằm tránh chồng chéo với thẩm quyền của Sở Tư pháp và các Đoàn Luật sư.

Thứ tư, về nguy cơ phát sinh thủ tục hành chính ngoài ý muốn. Kinh nghiệm lập pháp cho thấy, khi một thẩm quyền mới được giao mà không đi kèm với cơ chế kiểm soát chặt chẽ về phạm vi và giới hạn thực hiện, nguy cơ hình thành các thủ tục phụ là điều cần được dự liệu trước. Để bảo đảm mục tiêu phân cấp phục vụ hiệu quả quản lý chứ không tạo thêm gánh nặng cho đối tượng được quản lý, dự thảo cần thiết kế rõ ràng nội hàm của thẩm quyền này ngay tại văn bản luật, thay vì giao toàn bộ cho văn bản hướng dẫn thi hành.

ThS LÊ BÁ ĐỨC

THẢO HIỀN

Nguồn PLO : https://plo.vn/video/de-xuat-giao-cap-xa-kiem-tra-luat-su-tinh-toan-ky-de-tranh-chong-cheo-tham-quyen-post899890.html