Bộ Y tế đang lấy ý kiến Nhân dân đối với dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành Luật Dân số. Với dự thảo nghị định, Bộ Y tế dự kiến trình Chính phủ ban hành trước ngày 30/4/2026.
Theo thống kê của Bộ Y tế, mức sinh trên toàn quốc đang giảm thấp dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ (2021) xuống 1,91 con/phụ nữ (2024) và ở mức 1,93 con/phụ nữ (2025), ước khó đạt mục tiêu duy trì mức sinh thay thế trên toàn quốc vào năm 2030.
Dự báo, nếu mức sinh tiếp tục giảm thấp, đến năm 2036 Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng, năm 2044 lực lượng trong độ tuổi lao động bắt đầu suy giảm, năm 2051 dân số sẽ bắt đầu tăng trưởng âm và đến cuối thời kỳ dự báo (2069 - 2074) mức giảm bình quân tương đương 461.000 người/năm.
Do đó, Bộ Y tế đề xuất biện pháp duy trì mức sinh thay thế, giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.
Về điều kiện, thủ tục hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai, Dự thảo nêu rõ: Lao động nữ sinh con, lao động nam đang tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc có vợ sinh con được nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai mà tại thời điểm sinh có một con đẻ theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 14 Luật Dân số. Trường hợp sinh con thứ hai, thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ là 07 tháng; lao động nam là 10 ngày làm việc khi vợ sinh con.
Thủ tục hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai thực hiện theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội. Hồ sơ đề nghị hưởng chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai gồm Giấy xác nhận sinh con thứ hai theo Mẫu số 01 ban hành kèm theo Nghị định này và các giấy tờ khác theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội.
Về mức hỗ trợ tài chính khi sinh con, tại Điều 4 Chương II của Dự thảo, Bộ Y tế đề xuất mức hỗ trợ tài chính khi sinh con là 2.000.000 đồng/người/lần sinh.
Đối tượng thụ hưởng gồm: phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế; và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Khoản hỗ trợ này do ngân sách địa phương bảo đảm. Chính quyền cấp tỉnh được chủ động quyết định mức hỗ trợ cao hơn tùy theo khả năng cân đối ngân sách. Người thuộc nhiều diện hỗ trợ sinh con cùng lúc được hưởng tất cả các chế độ tương ứng. Phụ nữ sinh con thuộc diện đang hưởng trợ cấp xã hội vẫn tiếp tục được nhận khoản hỗ trợ này.
Trình tự, thủ tục thực hiện hỗ trợ tài chính khi sinh con: Người được hưởng hỗ trợ tài chính khi sinh con có Tờ khai đề nghị gửi trực tiếp hoặc qua bưu chính hoặc trên môi trường mạng/điện tử đến UBND xã, phường, đặc khu trực thuộc tỉnh, thành phố nơi cư trú (gọi chung là UBND xã).
Trường hợp đối tượng hưởng chính sách hỗ trợ đã chết hoặc không biết chữ, sức khỏe yếu, không tự khai được thì thân nhân của đối tượng hưởng chính sách thực hiện kê khai.
Trong thời hạn 5 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được Tờ khai đề nghị, UBND xã tổ chức xem xét, kiểm tra tính chính xác thông tin liên quan của người được hưởng hỗ trợ tài chính khi sinh con, quyết định và thực hiện chi trả cho người đề nghị theo quy định pháp luật.
Trường hợp người đề nghị không đủ điều kiện hưởng hỗ trợ tài chính khí sinh con thì UBND xã trả lời bằng văn bản.
Thời điểm hỗ trợ trong thời hạn tối đa 06 tháng sau khi sinh con. Phương thức hỗ trợ bằng tiền, cấp trực tiếp hoặc chuyển khoản cho đối tượng thụ hưởng.
Ngoài hỗ trợ sinh con, Dự thảo cũng đề xuất hỗ trợ tài chính cho các dịch vụ sàng lọc nhằm phát hiện sớm bệnh bẩm sinh: 900.000 đồng cho sàng lọc trước sinh và 600.000 đồng cho sàng lọc sơ sinh, tổng cộng 1,5 triệu đồng/trường hợp.
Theo Dự thảo, chương trình sàng lọc trước sinh tập trung vào bốn bệnh và hội chứng phổ biến: hội chứng Down, Edwards, Patau và bệnh tan máu bẩm sinh Thalassemia. Sàng lọc sơ sinh hướng tới phát hiện sớm năm bệnh bẩm sinh, gồm: suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh và bất thường tim bẩm sinh.
Khoản hỗ trợ được chi trả tối đa trong ba tháng sau khi thực hiện sàng lọc, hoặc trong ba tháng sau sinh nếu thực hiện đầy đủ cả sàng lọc trước sinh lẫn sơ sinh. Hỗ trợ được chi trả một lần bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản cho người thụ hưởng hoặc thân nhân.
Minh Trang