Đề xuất khai mở Hành lang Di sản Đông A tại Quảng Ninh

3 giờ trướcBài gốc

Theo dòng sông di sản

Ngày 12/7/2025 là 1 dấu mốc lịch sử khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc chính thức được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa Thế giới. Đây vừa là một danh hiệu khẳng định sự ghi nhận của quốc tế, vừa có ý nghĩa đòn bẩy, nâng tầm toàn bộ chuỗi di sản liên vùng Quảng Ninh, Hải Phòng và Bắc Ninh. Trong toàn bộ Quần thể này, “tâm” chính là ngọn núi Yên Tử trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. Danh sơn không chỉ là một di tích lịch sử mà trong tâm thức của người Việt, Yên Tử chính là phúc địa - một không gian hội tụ thiên nhiên hùng vĩ, đời sống văn hóa cộng đồng và tinh thần minh triết.

Đô thị di sản Yên Tử được đề xuất xây dựng như một mô hình đô thị thế hệ mới, tích hợp giữa bảo tồn di sản sống và phát triển kinh tế sáng tạo

Tại Hội nghị khoa học “Tham vấn chuyên gia về định hướng phát triển đô thị di sản Yên Tử” vừa diễn ra tại phường Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh, nhiều nhà khoa học, chuyên gia hàng đầu trong và ngoài nước thống nhất nhận định: Việc đặt vấn đề xây dựng đô thị di sản Yên Tử là hoàn toàn “đúng tầm” với bản chất của di sản. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là việc đặt Yên Tử vào một không gian rộng lớn, nối liền với vịnh Hạ Long và Bái Tử Long thông qua Hành lang di sản Đông A.

Trục hành lang này xuyên suốt qua “dòng sông di sản” Bạch Đằng, kết nối một lộ trình ấn tượng: Từ thương cảng cổ Vân Đồn qua vịnh Bái Tử Long - Cửa Ông tới vịnh Hạ Long - vịnh Cửa Lục và ngược dòng Bạch Đằng về với Yên Tử - Đông Triều. GS.TS. Nguyễn Văn Kim, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia nhận định, sự kết nối giữa đông và tây, giữa biển và núi cao dựa vào trục sông Bạch Đằng là một ý tưởng rất sáng tạo, đưa Bạch Đằng trở thành dòng sông di sản, tri thức, một dòng sông thiêng. "Chính trí tuệ, tầm nhìn về dòng sông này sẽ là huyết mạch quan trọng để nuôi dưỡng và tôn vinh các giá trị di sản của chúng ta. Và chúng ta sẽ làm rõ hơn những giá trị sáng tạo đó để bảo tồn, phát huy, đưa giá trị đó vào góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Ninh, của Việt Nam", Giáo sư Kim nhấn mạnh.

Các chuyên gia hàng đầu đề xuất sáng kiến liên quan tới “Bạch Đằng Giang – Dòng sông di sản của Đại Việt”, “Thung lũng khai sáng Yên Tử” trong ngũ giác phát triển của tỉnh Quảng Ninh

Hành lang này là sợi dây liên kết các giá trị lịch sử văn hiến: Di sản tâm linh Yên Tử, di sản vương triều Đông Triều, di sản chiến trận Bạch Đằng, di sản thiên nhiên Hạ Long và di sản thương mại biển Vân Đồn. Ý tưởng về một “bảo tàng sống” với những chiến thuyền, thương thuyền thời Trần được tái hiện trên tuyến đường thủy này hứa hẹn mang đến những trải nghiệm “chạm vào lịch sử” cho du khách.

Ông Bùi Hoàng Giang, Bí thư Đảng ủy phường Yên Tử cho biết: Tiềm năng phối hợp kết nối dọc tuyến đường thủy này là rất lớn. Hiện địa phương đã có các cảng Hang Son, Bạch Thái Bưởi tạo mạch nối liền giữa các cụm di tích của Quảng Ninh như đền thờ Trần Hưng Đạo, miếu Vua Bà (Quảng Yên), khu di tích Bạch Đằng Giang (Hải Phòng). Mặc dù cả tuyến chỉ có 15 km nhưng hiện tại đã có 6 điểm di tích hiện hữu, có thể kết nối rất dễ dàng khi hình thành các cảng bến và các tour tuyến ở trên tuyến dòng sông Bạch Đằng. "Chúng ta đã bàn về sông Bạch Đằng nhiều nhưng thực tế rất ít người đã từng đi trên dòng sông lịch sử này. Chúng tôi rất mong muốn tuyến du lịch dọc sông Bạch Đằng sẽ trở thành hiện thực trong thời gian gần nhất", ông Giang chia sẻ.

Thung lũng khai sáng Yên Tử được gắn kết chặt chẽ với 4 vịnh và được kết nối bằng Hành lang Di sản Đông A

Nền tảng cho đô thị thế hệ mới

Hành lang Di sản Đông A không chỉ nhằm phục vụ du lịch. Đây chính là tiền đề để thay đổi tư duy quản lý trong bảo tồn di sản. Thay vì quản lý riêng lẻ từng điểm di sản như trước đây, một “cơ chế liên vùng tích hợp” sẽ được hình thành dọc hành lang. Hai cực di sản văn hóa và thiên nhiên sẽ liên thông, bởi đây cũng là nơi hiếm hoi trên thế giới hội tụ cùng lúc 3 danh hiệu danh giá: Di sản Văn hóa Thế giới (Yên Tử), Di sản Thiên nhiên Thế giới (Hạ Long) và Vườn Di sản ASEAN (Bái Tử Long).

Hành lang cũng đóng vai trò then chốt và đa diện trong việc xây dựng đô thị di sản Yên Tử. Giáo sư Shigeru Satoh, nguyên Chủ tịch Viện Kiến trúc Nhật Bản gợi ý về sự hòa quyện của “sơn thủy”. Ở đó, đô thị không phải là những khối bê tông lấn át thiên nhiên, mà là sự cộng sinh hài hòa giữa con người và di sản. Tuy nhiên, theo ông Kavivath Chhay, Giám đốc sáng tạo Công ty TNHH Giải pháp Di sản và Bảo tàng Việt Nam thì thách thức đặt ra cũng không hề nhỏ: "Thách thức lớn nhất ở giai đoạn đầu này là xác định chúng ta mạnh đến mức nào và nơi này độc đáo ra sao. Yên Tử là một nơi cốt yếu đối với bản sắc của Việt Nam, quan trọng về tôn giáo và cực kỳ hứa hẹn để phát triển du lịch theo một cách riêng biệt, không giống bất kỳ nơi nào khác. Chính cảnh quan, đặc biệt là ngọn núi Yên Tử, sẽ là yếu tố dẫn dắt các quyết định về phát triển".

Các chuyên gia và đại diện địa phương trong chuyến khảo sát trên sông Bạch Đằng

Đô thị di sản Yên Tử được kỳ vọng trở thành hạt nhân của “tam giác di sản” nhà Trần: Yên Tử - Đông Triều - Quảng Yên với các phân vùng cụ thể để bảo tồn tuyệt đối vùng lõi. Các chuyên gia đặc biệt tâm đắc với đề xuất xây dựng “Thung lũng Khai sáng” - nơi hội tụ tài năng và tri thức hiện đại trên nền tảng tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm. PGS.TS Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng trăn trở: "Yên Tử liệu có thể trở thành một thung lũng khai sáng không khi bản thân nó đã có những tiềm năng, những giá trị thực về chuyện này. Đó là những tư tưởng được vùng đất này ấp ủ, tư tưởng cốt lõi của Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Làm sao cho vùng đất này nó trở thành nơi hội tụ những tài năng, trí thức đến để góp phần lan tỏa ra được mọi người, làm cho vùng đất này phát huy được năng lực, lợi thế vốn có của nó. Đấy là việc chúng ta phải làm".

Mô hình đô thị di sản Yên Tử hướng tới mục cao nhất là Cho di sản, phát triển bền vững cho tương lai

Nhiều chuyên gia cũng đồng thuận quan điểm mô hình đô thị di sản Yên Tử là giải pháp quan trọng để giải quyết xung đột giữa bảo tồn và phát triển: đô thị không lấn át mà cộng sinh, lấy di sản làm trung tâm và động lực để thúc đẩy kinh tế, văn hóa và sáng tạo. Người dân sẽ không còn chỉ “Sống bằng di sản” theo nghĩa khai thác sinh kế đơn thuần, mà sẽ tiến tới “Sống cho di sản”, chủ động bảo vệ và kiến tạo giá trị mới. Tầm nhìn đề ra đến năm 2058 - kỷ niệm 800 năm ngày sinh Phật hoàng - Yên Tử không chỉ gia nhập mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO mà còn hướng tới mục tiêu vinh danh Trần Nhân Tông là Danh nhân văn hóa thế giới.

Trường Giang/VOV-Đông Bắc

Nguồn VOV : https://vov.vn/van-hoa/de-xuat-khai-mo-hanh-lang-di-san-dong-a-tai-quang-ninh-post1278843.vov