Theo BHXH TP.HCM, các mô hình lao động trên nền tảng số đang phát triển nhanh, tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho một bộ phận lớn người lao động. Tuy nhiên, phần lớn các đối tượng này hiện chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, dẫn đến những khoảng trống về bảo đảm an sinh trong dài hạn. Vì vậy, cơ quan này đề xuất sửa đổi Điều 2 Luật BHXH theo hướng bổ sung tài xế công nghệ và người bán hàng online vào nhóm tham gia bắt buộc.
Để triển khai, BHXH TP.HCM kiến nghị xây dựng cơ chế thu nộp thông qua các doanh nghiệp vận hành ứng dụng công nghệ, sàn thương mại điện tử, nền tảng thanh toán và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực kinh tế số theo quy định của Chính phủ. Giải pháp này được kỳ vọng giúp việc quản lý và tổ chức thực hiện thuận lợi hơn đối với nhóm lao động có đặc thù làm việc linh hoạt.
Số liệu thống kê cho thấy quy mô của nhóm lao động nền tảng số tại TP.HCM đang ngày càng lớn. Thành phố hiện có khoảng 400.000 tài xế công nghệ hoạt động trên các nền tảng trực tuyến. Trong khi đó, số người kinh doanh online được cơ quan thuế ghi nhận đã vượt 90.000 trường hợp, trong đó phần lớn là cá nhân và hộ kinh doanh.
Ngoài lao động nền tảng số, BHXH TP.HCM cũng đề xuất bổ sung người làm việc theo hợp đồng lao động dưới một tháng vào diện tham gia BHXH bắt buộc. Theo cơ quan này, thực tế tại một số lĩnh vực như xây dựng, vận tải, bảo vệ và dịch vụ cho thấy vẫn tồn tại tình trạng doanh nghiệp ký hợp đồng ngắn hạn nhằm tránh nghĩa vụ đóng BHXH cho người lao động. Khảo sát từ dữ liệu quyết toán thuế thu nhập cá nhân cho thấy có hơn 350.000 lao động thuộc nhóm này trên địa bàn thành phố.
Bên cạnh việc mở rộng đối tượng tham gia, BHXH TP.HCM còn đề xuất tăng cường trách nhiệm của người sử dụng lao động trong việc cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý.
Theo đó, doanh nghiệp cần định kỳ cung cấp danh sách lao động không thuộc diện tham gia BHXH, báo cáo tài chính, hồ sơ quyết toán thuế và thực hiện thanh toán lương qua tài khoản cá nhân. Những dữ liệu này sẽ giúp cơ quan BHXH đối chiếu, kiểm tra và phát hiện kịp thời các trường hợp chậm đóng, trốn đóng hoặc đóng không đúng mức lương thực tế.
Đề xuất mở rộng diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc
Đối với lĩnh vực xây dựng, BHXH TP.HCM kiến nghị có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn nhằm hạn chế tình trạng doanh nghiệp sử dụng lao động thời vụ hoặc luân chuyển lao động giữa các công trình để né tránh nghĩa vụ đóng BHXH. Theo khảo sát của cơ quan này, trong giai đoạn 2024-2025 có hơn 50.000 lao động thuộc nhóm có nguy cơ chưa được tham gia BHXH đầy đủ.
Không chỉ tập trung vào chính sách BHXH, BHXH TP.HCM cũng đề xuất điều chỉnh một số nội dung liên quan đến bảo hiểm y tế (BHYT). Đáng chú ý, cơ quan này kiến nghị người từ đủ 75 tuổi trở lên có thẻ BHYT được thanh toán 100% chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi được hưởng. Theo BHXH TP.HCM, quy định này sẽ góp phần bảo đảm công bằng giữa các nhóm người cao tuổi, đồng thời đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe trong bối cảnh dân số đang bước vào giai đoạn già hóa.
Theo BHXH TP.HCM, các đề xuất trên xuất phát từ thực tiễn quản lý tại địa phương có quy mô dân số, lực lượng lao động và số lượng doanh nghiệp lớn nhất cả nước. Nếu được xem xét và đưa vào các dự thảo sửa đổi luật trong thời gian tới, chính sách sẽ góp phần mở rộng độ bao phủ an sinh xã hội, đồng thời bảo đảm quyền lợi tốt hơn cho các nhóm lao động trong nền kinh tế số và thị trường lao động hiện đại.
Nguyễn Tùng