Trong hồ sơ dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực gửi Bộ Tư pháp thẩm định, nhiều thay đổi đáng chú ý liên quan tới cơ chế giá điện, thị trường điện cạnh tranh, phát triển năng lượng tái tạo và phân cấp quản lý ngành điện…
Bộ Công Thương đề xuất sửa đổi chính sách giá điện theo hướng “thực hiện cơ cấu biểu giá bán lẻ điện hợp lý và xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng chưa tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh”.
Dự thảo sửa đổi (khoản 2 Điều 52) theo hướng quy định rõ nguyên tắc giá bán lẻ điện phải “được phản ánh và điều chỉnh kịp thời theo biến động thực tế của thông số đầu vào, bù đắp chi phí hợp lý, hợp lệ, với lợi nhuận hợp lý để bảo toàn, phát triển vốn kinh doanh của doanh nghiệp phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng thời kỳ và cấp độ thị trường điện cạnh tranh”.
Đáng chú ý, dự thảo lần đầu bổ sung quy định trường hợp các chi phí hợp lý, hợp lệ phục vụ sản xuất, cung ứng điện chưa được bù đắp đầy đủ trong các lần tính toán, điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân thì được phân bổ vào các lần tính toán, điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân tiếp theo.
Bộ Công Thương lý giải việc bổ sung quy định này xuất phát từ thực tế EVN bị lỗ lớn trong giai đoạn 2022-2023 khi giá nhiên liệu đầu vào tăng mạnh nhưng giá điện không được điều chỉnh tương ứng để bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và an sinh xã hội.
Theo cơ quan soạn thảo, giá điện năm 2022 được giữ nguyên dù giá than nhập khẩu và giá khí tăng mạnh do xung đột Nga - Ukraine. Năm 2023, giá điện dù được điều chỉnh nhưng “ở mức vừa phải” nên chưa bù đắp đầy đủ chi phí phát sinh.
Bộ Công Thương đề xuất trường hợp các chi phí hợp lý, hợp lệ phục vụ sản xuất, cung ứng điện chưa được bù đắp đầy đủ trong các lần điều chỉnh giá bán lẻ điện sẽ được phân bổ vào các lần điều chỉnh tiếp theo.
Theo Bộ Công Thương, khoản lỗ lũy kế của EVN trong hai năm 2022-2023 khoảng 50.029 tỷ đồng. Đến hết năm 2024, và 2025, EVN cho biết, các hoạt động sản xuất kinh doanh của tập đoàn đã được cải thiện đáng kể và đến hết năm 2025 số lỗ lũy kế của Công ty mẹ - EVN còn khoảng 5.611 tỷ đồng.
Việc xử lý khoản lỗ này sẽ được tính toán, phân bổ tính trong các lần điều chỉnh giá bán lẻ điện bình quân tiếp theo; theo từng thời điểm, toàn bộ hoặc một phần với biên độ nhỏ để tránh tác động đột ngột tới người dân, doanh nghiệp.
Ngoài ra, dự thảo còn bổ sung yêu cầu minh bạch hóa cấu phần hình thành giá điện. Theo đề xuất của Bộ Công Thương, đơn vị bán lẻ điện có trách nhiệm công khai các chi phí từ các khâu phát điện, truyền tải điện, phân phối - bán lẻ điện, điều độ vận hành hệ thống điện, điều hành giao dịch thị trường điện lực, dịch vụ phụ trợ hệ thống điện và các yếu tố đầu vào tác động lớn tới giá điện.
Cùng với đó, cơ chế xây dựng khung giá phát điện cũng được sửa đổi. Theo Bộ Công Thương, hiện EVN vừa là đơn vị mua điện lớn nhất vừa tham gia xây dựng khung giá phát điện nên “có thể chưa bảo đảm tính phù hợp và khách quan”. Vì vậy, dự thảo bổ sung quy định Bộ trưởng Bộ Công Thương ban hành phương pháp xác định khung giá phát điện và phê duyệt khung giá phát điện; đồng thời bổ sung cơ chế chi trả chi phí lập, thẩm định, phê duyệt khung giá phát điện từ nguồn vốn hợp pháp.
Đặc biệt, dự thảo bắt đầu mở đường mạnh hơn cho thị trường điện cạnh tranh. Bộ Công Thương đề xuất bổ sung quy định các đơn vị phát điện tham gia thị trường điện cạnh tranh phải chuyển sang hợp đồng kỳ hạn điện phù hợp với cấp độ thị trường điện cạnh tranh. Theo cơ quan soạn thảo, đây là bước chuyển quan trọng từ mô hình “một người mua” sang “nhiều người mua” trên thị trường điện.
Cùng với đó, dự thảo cũng đề xuất sửa đổi quy định về nhóm khách hàng sử dụng điện theo hướng giá bán lẻ điện đối với nhóm khách hàng ngoài sinh hoạt sẽ được quy định phù hợp với lộ trình cải tiến cơ cấu biểu giá bán lẻ điện và phát triển thị trường điện cạnh tranh.
Dương Hưng