Đề xuất tăng lương hưu từ 1/7: Cần cách tiếp cận công bằng hơn

2 giờ trướcBài gốc

Hai phương án liệu đã phù hợp?

Theo đề xuất của Bộ Nội vụ, phương án thứ nhất điều chỉnh theo hướng kết hợp giữa tỷ lệ và mức tiền tuyệt đối: tăng khoảng 4,5% và cộng thêm khoảng 200.000 đồng/tháng, đồng thời nâng mức hưởng đối với người có lương hưu thấp. Phương án thứ hai áp dụng cách tăng đồng loạt khoảng 8% cho tất cả các đối tượng đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội.

Hai phương án này phản ánh hai cách tiếp cận quen thuộc: hoặc bảo đảm tính đồng đều theo tỷ lệ, hoặc điều chỉnh có tính điều tiết nhằm hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương. Tuy nhiên, khi đặt trong bối cảnh thực tế, câu hỏi đặt ra là: "Mức tăng này đã đủ để tạo ra thay đổi đáng kể trong đời sống người nghỉ hưu hay chưa?"

Đánh giá về vấn đề này, TS. Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng phương án tăng đồng loạt 8% có cơ sở nhất định, bởi lương hưu được xây dựng trên nguyên tắc "đóng – hưởng". Người có mức lương hưu cao cũng là những người có quá trình tham gia bảo hiểm xã hội dài hơn, mức đóng cao hơn, do đó việc điều chỉnh đồng đều sẽ hạn chế tâm lý so sánh giữa các nhóm thụ hưởng.

Tuy nhiên, theo ông, mức tăng 8% hiện nay mới chỉ đủ bù đắp phần nào chỉ số giá tiêu dùng (CPI) và tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế trong hai năm chưa điều chỉnh lương hưu. "Giá cả sinh hoạt thường đi trước mỗi kỳ điều chỉnh lương, nên nếu không kiểm soát tốt, mức tăng này khó cải thiện thực chất đời sống", ông Lợi nhận định.

Tiến sĩ Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội

Thực tế cho thấy, trong nhiều đợt điều chỉnh trước đây, mức tăng lương thường không theo kịp tốc độ tăng của giá cả thị trường. Khi chính sách được ban hành, giá hàng hóa và dịch vụ thiết yếu đã tăng trước đó, khiến phần tăng thêm nhanh chóng bị triệt tiêu.

Đáng chú ý, ngay cả với mức lương hưu hơn 10 triệu đồng mỗi tháng, TS Bùi Sỹ Lợi cũng cho biết ông vẫn cảm nhận rõ áp lực chi phí sinh hoạt gia tăng trong thời gian qua. Điều này cho thấy, với nhóm có mức hưởng thấp hơn nhiều, mức tăng vài trăm nghìn đồng mỗi tháng càng khó tạo ra sự cải thiện đáng kể.

Ở góc độ này, có thể thấy cả hai phương án hiện nay đều có một hạn chế chung là mức điều chỉnh chưa đủ mạnh. Dù là tăng 4,5% cộng thêm tiền hay tăng đồng loạt 8%, phần tăng thêm vẫn chưa thực sự đáp ứng được kỳ vọng nâng cao đời sống trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, một yếu tố không thể bỏ qua là tác động của thị trường. Nếu không có giải pháp kiểm soát giá cả, việc tăng lương hưu có thể tạo ra hiệu ứng ngược, khiến giá cả tiếp tục tăng theo, làm giảm hiệu quả của chính sách.

Không chỉ tăng, cần điều chỉnh để thu hẹp khoảng cách

Nếu mức tăng chưa đủ mạnh là một vấn đề, thì cách phân bổ mức tăng lại là vấn đề không kém phần quan trọng. Trong nhiều năm qua, việc điều chỉnh lương hưu chủ yếu theo tỷ lệ phần trăm đã bộc lộ rõ hạn chế. Người có mức lương hưu cao, khi tăng cùng một tỷ lệ, sẽ được hưởng thêm số tiền lớn hơn, trong khi người có mức hưởng thấp dù tăng cùng tỷ lệ nhưng phần tăng không đáng kể. Khoảng cách vì thế không thu hẹp, mà có xu hướng giãn ra.

Theo TS. Bùi Sỹ Lợi, việc tăng đồng loạt theo tỷ lệ có thể bảo đảm nguyên tắc "đóng – hưởng", nhưng không giải quyết được thực tế chênh lệch thu nhập giữa các nhóm. Đặc biệt, nhóm người nghỉ hưu trước năm 1995, nhiều người hiện chỉ hưởng mức lương từ dưới 3 triệu đến khoảng 3,5 triệu đồng/tháng, đang gặp khó khăn rõ rệt. Đây là nhóm có nhiều đóng góp trong giai đoạn trước, nhưng do cơ chế tiền lương cũ nên mức hưởng thấp kéo dài đến nay.

Theo ông Lợi, cần có cách tiếp cận linh hoạt hơn trong điều chỉnh lương hưu, kết hợp giữa tăng theo tỷ lệ và hỗ trợ theo mức tuyệt đối. Cụ thể, trước mắt có thể thực hiện tăng đồng loạt khoảng 8% để bảo đảm nguyên tắc, nhưng với những người sau điều chỉnh vẫn có mức lương dưới khoảng 3,5 triệu đồng/tháng thì cần được bù thêm để đạt mức này. Đây là giải pháp mang tính "vá đáy", nhằm bảo đảm mức sống tối thiểu cho nhóm có thu nhập thấp nhất, thay vì chỉ tăng mang tính tương đối.

Về lâu dài, chính sách cần hướng tới mục tiêu cao hơn: nâng dần mức lương hưu, đặc biệt với nhóm hưởng thấp, tiệm cận mức lương tối thiểu vùng (hiện khoảng 5,3 triệu đồng/tháng), qua đó bảo đảm mức sống tối thiểu cho người nghỉ hưu. Cách tiếp cận này cho thấy sự chuyển dịch từ nguyên tắc bình quân sang nguyên tắc chia sẻ. Nhà nước không chỉ bảo đảm quyền lợi theo đóng – hưởng, mà còn cần điều chỉnh để hỗ trợ những nhóm có mức thu nhập thấp, đặc biệt trong bối cảnh kinh tế – xã hội nhiều biến động.

Người nghỉ hưu kỳ vọng gì: Tăng nhiều hay tăng "đúng người"?

Ông Phạm Văn H. (70 tuổi, Hà Nội), nguyên cán bộ nghỉ hưu từ những năm 1990, cho biết mức lương hưu hiện chỉ khoảng 3,2 triệu đồng mỗi tháng. "Tiền điện, tiền thuốc, rồi sinh hoạt hàng ngày đều tăng. Nếu chỉ tăng vài phần trăm thì cũng không giải quyết được bao nhiêu", ông H. nói.

Tương tự ông H., bà Nguyễn Thị T. (65 tuổi, Quảng Ninh) cho biết, mức lương hưu hơn 3 triệu đồng mỗi tháng khiến cuộc sống gặp nhiều khó khăn. "Nếu chỉ tăng vài phần trăm thì cũng có thêm, nhưng không đáng kể. Điều tôi mong là được tăng đủ để trang trải sinh hoạt", bà nói.

Ảnh minh họa. Nguồn ảnh: BHXH Hà Nội

Thực tế, nhóm hưởng lương hưu thấp hiện nay chủ yếu là người nghỉ hưu từ lâu, trong đó có nhiều phụ nữ, những người có thời gian đóng bảo hiểm xã hội ngắn hơn hoặc làm việc trong các ngành nghề thu nhập thấp, dẫn tới mức hưởng hạn chế.

Những trường hợp như trên cho thấy, với nhóm thu nhập thấp, việc tăng theo tỷ lệ khó tạo ra thay đổi đáng kể nếu không đi kèm các biện pháp hỗ trợ bổ sung. Trong bối cảnh đó, điều người nghỉ hưu kỳ vọng không chỉ là mức tăng, mà là cách điều chỉnh phù hợp hơn, giúp cải thiện thực chất thu nhập.

Từ góc độ chính sách, TS. Bùi Sỹ Lợi cho rằng, việc cải cách tiền lương cần hướng tới mục tiêu căn bản hơn: "Tiền lương phải tiệm cận mức đủ sống, phù hợp với giá cả thị trường, chứ không chỉ điều chỉnh theo tỷ lệ", ông Lợi phân tích.

Theo ông Lợi, việc điều chỉnh lương hưu cần gắn với tinh thần cải cách tiền lương theo Nghị quyết 27 Nghị quyết 27-NQ/TW về cải cách chính sách tiền lương, trong đó hướng tới bảo đảm mức sống tối thiểu và từng bước nâng cao đời sống người lao động, người nghỉ hưu.

Việc điều chỉnh lương hưu từ 1/7/2026 không chỉ là bài toán về mức tăng, mà là lựa chọn cách tiếp cận chính sách. Trong bối cảnh nhiều người nghỉ hưu vẫn đang sống với mức thu nhập thấp, một chính sách tăng lương chỉ thực sự có ý nghĩa khi không chỉ "tăng", mà còn "tăng đúng" và "tăng đủ".

Điều đó đòi hỏi sự kết hợp giữa nguyên tắc đóng – hưởng với yếu tố điều tiết, giữa mục tiêu công bằng với yêu cầu bảo đảm đời sống, để mỗi lần điều chỉnh không chỉ là con số, mà thực sự cải thiện chất lượng cuộc sống của người nghỉ hưu.

Ở góc độ rộng hơn, việc điều chỉnh lương hưu lần này cũng đặt ra yêu cầu nhìn lại tổng thể chính sách an sinh trong bối cảnh dân số già hóa nhanh. Khi số người nghỉ hưu ngày càng tăng, áp lực lên quỹ bảo hiểm xã hội và ngân sách nhà nước cũng lớn hơn, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng nhưng linh hoạt hơn trong điều hành.

Điều này càng cho thấy, mỗi lần điều chỉnh không chỉ là giải pháp trước mắt, mà cần được tính toán trong một chiến lược dài hạn, bảo đảm hài hòa giữa khả năng chi trả và mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi.

Quang Chiến

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/de-xuat-tang-luong-huu-tu-1-7-can-cach-tiep-can-cong-bang-hon-238260319115230007.htm