Thống kê của Bộ Ngoại giao cho thấy, tính đến tháng 10/2025, mạng lưới cơ quan đại diện (CQĐD) được thành lập và duy trì tại 71 quốc gia và vùng lãnh thổ, bao gồm 99 CQĐD (trong đó có 70 Đại sứ quán, 24 Tổng Lãnh sự quán, 4 Phái đoàn đại diện thường trực bên cạnh các tổ chức quốc tế và 01 Văn phòng) với tổng số 1068 chỉ tiêu biên chế được giao (không bao gồm biên chế công an, quốc phòng). Ngoài ra, nhiều địa bàn còn có đại diện của các cơ quan Việt Nam khác như các cơ quan thông tấn báo chí Việt Nam ở nước ngoài (Thông tấn xã Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Đài Truyền hình Việt Nam, Báo Nhân dân, Báo Thanh niên…), Văn phòng Đại diện hàng không Việt Nam, một số văn phòng đại diện của các bộ ngành ở nước ngoài có kinh phí và trụ sở riêng.
Bộ Ngoại giao đánh giá, hệ thống CQĐD được xây dựng và phân bổ đều khắp tại các khu vực trên thế giới, phù hợp với tầm quan trọng và mức độ hợp tác trên các lĩnh vực với quốc gia, tổ chức quốc tế.
Theo Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung, hiện Bộ đang gặp khó khăn trong quản lý, tổ chức triển khai thực hiện các dự án đầu tư của CQĐD Việt Nam ở nước ngoài, lý do vì CQĐD hạn chế rất lớn về số lượng nhân sự, cơ bản không có kiến thức, chuyên môn, kinh nghiệm về đầu tư, xây dựng, đấu thầu. Đặc biệt, các đại sứ quán (ĐSQ) Việt Nam ở nước ngoài triển khai các dự án đầu tư công hầu hết ở những địa bàn trọng điểm, khối lượng và yêu cầu về công tác đối ngoại rất lớn (như: Hoa Kỳ, Nhật Bản, Anh, Pháp...) dẫn đến tiến độ thực hiện dự án bị kéo dài và số vốn đầu tư công giải ngân hàng năm của các dự án còn thấp.
Đơn vị quản lý dự án đầu tư xây dựng ở nước ngoài được ngân sách nhà nước đảm bảo hoàn toàn kinh phí. ẢNH MINH HỌA.
Để giải quyết những vướng mắc này, Bộ Ngoại giao đang có văn bản đề xuất với Chính phủ theo hai phương án: Phương án thứ nhất: Chính phủ thành lập một đơn vị quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ quan đại diện trực thuộc Bộ Ngoại giao thực hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý, tổ chức triển khai thực hiện các dự án đầu tư của CQĐD Việt Nam ở nước ngoài. Ở phương án này sẽ theo hướng đơn vị quản lý dự án đầu tư xây dựng được ngân sách nhà nước đảm bảo hoàn toàn kinh phí có chức năng làm chủ đầu tư các dự án đầu tư xây dựng công trình, các dự án mua bất động sản làm trụ sở, nhà ở của các CQĐD Việt Nam ở nước ngoài. Tổ chức thực hiện việc lập, phê duyệt báo cáo đề xuất chủ trương đầu tư, nghiên cứu tiền khả thi, khả thi; Tổ chức lựa chọn nhà thầu; Qủan lý chất lượng, tiến độ và giải ngân vốn đầu tư; Lập hồ sơ thanh, quyết toán dự án; bảo hành công trình…
Phương án này có ưu điểm là nhân sự được đào tạo bài bản, chuyên nghiệp, nắm rõ tính chất đặc thù của địa bàn cũng như có kiến thức chuyên môn về các quy định đặc thù của Việt Nam cũng như quy định của pháp luật nước sở tại để đảm bảo dự án được hoàn thành đúng tiến độ và được thực hiện phù hợp với quy định pháp luật và thông lệ quốc tế. Đây cũng là phương án được nhiều quốc gia trên thế giới như Hoa Kỳ, Australia, Brazil, Ả-rập Xê-út... lựa chọn. Phương án hai: Giao 01 Bộ (Bộ Xây dựng hoặc Bộ Tài chính) quản lý, tổ chức triển khai thực hiện các dự án đầu tư của CQĐD Việt Nam ở nước ngoài. Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhận xét, phương án này có ưu điểm không phát sinh thêm tổ chức bộ máy, phù hợp với chủ trương sắp xếp tinh gọn bộ máy của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, không được Bộ Tài chính ủng hộ vì theo quy định tại Luật Xây dựng năm 2014, sửa đổi, bổ sung tại Luật Xây dựng sửa đổi năm 2020 và khoản 1 Điều 24 Nghị định số 175/2024/NĐ-CP ngày 30/12/2024 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Xây dựng, đối với dự án sử dụng vốn đầu tư công, người quyết định đầu tư lựa chọn hình thức quản lý dự án quy định tại Luật Xây dựng (Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng chuyên ngành, Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng khu vực, Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng một dự án). Việc quản lý dự án đầu tư xây dựng, sửa chữa trụ sở CQĐD, nhà riêng đại sứ, nhà ở của thành viên CQĐD không thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tài chính. Cho đến hiện tại, Bộ Xây dựng chưa có ý kiến chính thức về nội dung này.
Đây chính là lý do để Bộ Ngoại giao xin kiến nghị Chính phủ lựa chọn Phương án thứ nhất. Ngoài ra, Bộ Ngoại giao cũng đề xuất Chính phủ sửa đổi, hoàn thiện quy định về chức năng của CQĐD theo hướng bao quát các lĩnh vực hợp tác mới, công tác xây dựng và thi hành pháp luật, giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp…
Khắc Hạnh