Căn nhà rường gỗ được xây dựng thuộc khu vực bảo vệ I (vùng lõi) của di tích.
Theo báo cáo của Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, lăng vua Thiệu Trị là di tích có giá trị đặc biệt quan trọng, thuộc Quần thể di tích cố đô Huế - Di sản văn hóa thế giới được UNESCO ghi danh từ năm 1993.
Di tích này đã được xếp hạng di tích quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt, vì vậy mọi hoạt động tu bổ, tôn tạo hay xây dựng mới trong khu vực đều phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Di sản văn hóa và các công ước quốc tế liên quan.
Sau khi tiếp nhận phản ánh của báo chí và dư luận xã hội, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đã khẩn trương tổ chức khảo sát thực địa vào ngày 29/12/2025, đồng thời rà soát hồ sơ pháp lý và xem xét báo cáo giải trình của Trung tâm Bảo tồn Di tích (TTBTDT) cố đô Huế - đơn vị trực tiếp quản lý di tích.
Kết quả kiểm tra cơ quan chức năng phát hiện hai công trình xây dựng mới hoàn toàn, không có trong bất kỳ hồ sơ dự án nào được phê duyệt trước đó. Công trình thứ nhất là một nhà rường gỗ có diện tích khoảng 35 m2, cao 6 m, với kết cấu 16 cột gỗ, mái lợp ngói liệt. Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, đây là vị trí thuộc khu vực bảo vệ I (vùng lõi) của di tích.
Công trình thứ hai là cổng vào lăng vua Thiệu Trị, được xây dựng dạng tam quan bề thế với chiều rộng khoảng 7 m, trụ biểu cao tới 4,6 m, kết cấu bê tông cốt thép kết hợp gỗ. Đây là vị trí tiếp giáp khu vực I bảo vệ di tích.
Cổng vào lăng vua Thiệu Trị, được xây dựng dạng tam quan bề thế với chiều rộng khoảng 7 m, trụ biểu cao tới 4,6 m, tuy nhiên không có trong bất kỳ hồ sơ dự án nào được phê duyệt trước đó
Ngay sau đó, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đã ban hành văn bản đề nghị TTBTDT cố đô Huế báo cáo, giải trình. Đến ngày 5/1, Trung tâm đã có văn bản báo cáo về việc xây dựng công trình tại khu lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ.
Tuy nhiên, theo đánh giá của Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế, báo cáo giải trình của Trung tâm vẫn còn nhiều nội dung chưa làm rõ. Cụ thể, chưa xác định rõ quy mô chi tiết, tính chất của các công trình; chưa làm rõ tổng mức đầu tư, nguồn vốn và quy trình tiếp nhận nguồn vốn xã hội hóa; chưa cung cấp đầy đủ trình tự, thủ tục pháp lý đã thực hiện như chủ trương đầu tư, thẩm định thiết kế, cấp phép xây dựng.
Đáng chú ý, báo cáo cũng thiếu các căn cứ tư liệu lịch sử, khoa học phục vụ cho việc thiết kế, phục dựng; chưa xác định rõ thời gian tổ chức thi công, thời điểm hoàn thành và chưa làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân liên quan khi triển khai các công trình trong khu vực di tích, theo quy định của Luật Di sản văn hóa năm 2024.
Từ những tồn tại nêu trên, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đã đề xuất và kiến nghị UBND TP Huế nhiều biện pháp xử lý. Trong đó, Sở kiến nghị UBND thành phố chỉ đạo TTBTDT cố đô Huế khẩn trương xây dựng báo cáo giải trình đầy đủ, chi tiết toàn bộ quá trình vận động, tiếp nhận tài trợ và tổ chức xây dựng các công trình tại khu vực di tích, gửi các cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Đặc biệt, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế đề xuất thực hiện ngay việc tháo dỡ các công trình xây dựng trái phép nằm trong khu vực bảo vệ I và khu vực tiếp giáp khu vực bảo vệ I của di tích lăng vua Thiệu Trị, đồng thời áp dụng các biện pháp kỹ thuật cần thiết để hoàn trả nguyên trạng mặt bằng, cảnh quan di tích.
Bên cạnh đó, Sở cũng kiến nghị tổ chức kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân có liên quan trong việc để xảy ra sai phạm, trên cơ sở đó đề xuất hình thức xử lý theo đúng quy định của pháp luật.
Thùy Nhung