'Đêm võ đài Bình Định' lan tỏa giá trị võ cổ truyền niên đại 7 thế kỷ

4 giờ trướcBài gốc

Về miền đất võ

Nhắc đến võ cổ truyền Việt Nam, chắc chắn nhiều người sẽ nghĩ ngay tới võ Bình Định. “Ai về Bình Định mà coi. Con gái Bình Định cầm roi, đi quyền” - câu ca dao này bao đời nay vẫn luôn khiến người dân Bình Định tự hào về quê hương được mệnh danh là “miền đất võ”. Võ cổ truyền Bình Định xuất hiện từ rất sớm.

Năm 1471, vua Lê Thánh Tông cho lập phủ Hoài Nhơn gồm 3 huyện Bồng Sơn, Phù Ly và Tuy Viễn, từ đó, người Việt bắt đầu tiến vào sinh sống trên vùng đất Bình Định ngày nay. Vua Lê Thánh Tông đã cử các võ tướng, võ quan tài giỏi về võ nghệ của triều đình vào trấn giữ, nhà Lê muốn bình định vùng đất này lâu dài để Nhân dân có cuộc sống yên ổn, phát triển mọi mặt. Các võ tướng, võ quan của triều đình đã ở lại đây sinh sống và truyền lại võ nghệ cho con cháu, cho dân làng và người bản địa, từ đó vùng đất Bình Định trở thành nơi có nhiều người tinh thông võ thuật.

Đến thời Tây Sơn ở thế kỷ XVIII, võ cổ truyền Bình Định chuyển sang một giai đoạn mới, giai đoạn biến đổi về chất, nhằm đáp ứng nhu cầu chiến đấu của cuộc khởi nghĩa với phạm vi và quy mô trước đây chưa có. Cuộc khởi nghĩa Tây Sơn là môi trường, là điều kiện thúc đẩy và hình thành diện mạo mới của võ cổ truyền Bình Định. Võ cổ truyền Bình Định thời Tây Sơn là sự kết tinh và hòa quyện cao độ giữa các dòng võ, môn võ, phái võ khác nhau và quy tụ nhiều anh hùng hào kiệt, nhiều võ quan, võ sư nổi tiếng, tạo nên sức mạnh tổng hợp, đã hun đúc nên dòng võ đậm nét tinh hoa của dân tộc, bổ sung vào kho tàng di sản võ học chân truyền của dân tộc. Từ thời Tây Sơn, di sản Võ cổ truyền Bình Định luôn được gìn giữ, bồi đắp và phát huy.

Võ Bình Định luôn có tính thực chiến rất cao đặc biệt là sự hiệu quả so với thể trạng nhỏ bé nhưng rất linh hoạt của người Việt. Võ Bình Định có một hệ thống đòn thế, quyền cước rất phức tạp như Ngọc trản quyền, Lão mai quyền, Hùng kê quyền, Siêu bát quái, Roi tấn nhứt, Roi ngũ môn…Võ Bình Định có tính liên hoàn, tinh tế, uyên thâm, được kết hợp nhuần nhuyễn giữa cương và nhu, giữa công và thủ, giữa mạnh và yếu, giữa bên trong (tinh, khí, thần) với bên ngoài cơ thể (thủ, nhãn, chỉ và thân). Võ Bình Định bao gồm luyện công, quyền thuật, võ với binh khí, luyện tinh thần.

Với những kỹ năng nội công, khí công thượng thừa, các võ sư Bình Định có thể thực hiện màn biểu diễn đòi hỏi trình độ cao như: Lưng trần nằm trên mảnh thủy tinh cho xe tải lăn qua; đâm giáo nhọn vào yết hầu; tấn vững để đá trên gáy dùng búa đập vỡ hay đứng từ trên cao khoảng hai mét chân trần nhảy vào đống mảnh thủy tinh vỡ…

Các đệ tử võ Bình Định cũng có khả năng phi thân (hay còn gọi là khinh công) rất điêu luyện, như chạy trên chiếc chiếu trải trên mặt nước với quãng đường hàng trăm mét.

Hiếm có môn võ nào sử dụng binh khí một cách đa dạng như võ Bình Định. Loại binh khí rất cơ bản được lưu hành khá phổ biến ở Bình Định là côn (tiếng địa phương gọi là roi) với nhiều “phách roi” độc đáo chỉ có ở võ cổ truyền Bình Định: “Đâm so đũa”, “Đá văn roi”, “Phá vây”, “Roi đánh nghịch”... Đây là những vũ khí rất hiệu quả để chống giặc khi xưa.

Bình Định có “Bài kiếm 12” nổi tiếng gồm 12 động tác được rút tỉa trong nhiều bài kiếm tiêu biểu của Bình Định để hình thành một cách ngắn gọn, dễ tập, dễ nhớ. Nó được đưa vào luyện tập và thực hành chiến đấu đạt hiệu quả cao trong các lực lượng vũ trang và bán vũ trang ở một số địa phương.

Các tiết mục biểu diễn quyền thuật đặc sắc khuấy động Đêm võ đài Bình Định tại xã Hoài Ân. (Ảnh: L.Đ)

Võ cổ truyền Bình Định là sự kết tinh và hòa quyện cao độ giữa các dòng võ, môn võ, phái võ khác nhau và quy tụ nhiều anh hùng hào kiệt, nhiều võ quan, võ sư nổi tiếng tạo nên sức mạnh tổng hợp, chắt lọc tìm ra cái tinh túy nhất để bồi đắp, bổ sung vào kho tàng di sản võ học của dân tộc. Người học võ cổ truyền Bình Định hướng đến việc rèn luyện kỹ năng, nâng cao khả năng tự vệ, hướng tới sự hòa hợp về thể chất và tinh thần. Không những vậy, thông qua việc tập luyện võ nghệ còn khơi dậy lòng yêu nước, tự hào truyền thống thượng võ, giáo dục truyền thống “uống nước nhớ nguồn”, “tôn sư trọng đạo”, “kính tổ trọng thầy”.

Trên địa bàn tỉnh có hàng chục làng võ nổi tiếng, mỗi làng võ gắn với địa danh đã tồn tại trong lịch sử làng xã Bình Định nhiều thế kỷ. Trong đó, huyện Tây Sơn có các làng võ Phú Lạc, Xuân Hòa, An Vinh, Thuận Truyền; thị xã An Nhơn có các làng võ An Thái, Thắng Công; huyện Tuy Phước có các làng võ An Hòa, Kỳ Sơn; huyện Phù Cát có các làng võ Phú Nhân, Đại An, Hòa Hội; huyện Phù Mỹ có làng võ Mỹ Hòa… Mỗi làng võ tạo nên những dòng võ, lò võ với đặc trưng riêng: Lò võ Phan Thọ, lò võ Hồ Sừng, lò võ Lý Xuân Hỷ, câu lạc bộ võ Chùa Long Phước, lò võ Phi Long Vịnh… Mỗi lò võ gắn với những truyền nhân mà tên tuổi của họ đã tạo nên điểm khác biệt, tạo dấu ấn riêng của từng môn phái, đại diện cho một trường phái võ học tiêu biểu trong tổng thể võ thuật cổ truyền Bình Định.

Năm 2012, Bộ VH,TT&DL đã ghi danh Võ cổ truyền Bình Định là Di sản Văn hóa phi vật thể quốc gia Việt Nam.

“Đêm võ đài Bình Định” mang võ về làng

Hằng năm, các cấp, các ngành, các địa phương trong tỉnh đã tổ chức nhiều giải đấu, nhiều chương trình biểu diễn võ cổ truyền, thu hút đông đảo các võ đường, CLB tham gia. Theo Ban Tổ chức, các giải đấu, chương trình biểu diễn võ cổ truyền hướng đến việc tôn vinh các võ đường, dòng võ có lịch sử lâu đời, mang đậm bản sắc của vùng “Đất võ xứ văn chương”.

Trong không khí thi đua sôi nổi lập thành tích chào mừng thành công của cuộc bầu cử ĐBQH khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031; hướng tới kỷ niệm 54 năm Ngày giải phóng Hoài Ân (19/4/1972 - 19/4/2026) và hưởng ứng Tuần lễ khai mạc Năm Du lịch Quốc gia - Gia Lai 2026, chương trình Đêm võ đài Bình Định tại xã Hoài Ân không chỉ là một hoạt động thể thao - văn hóa đặc sắc mà còn ghi dấu ấn mạnh mẽ với việc xác lập kỷ lục về quy mô, sức lan tỏa và lượng khán giả tham dự.

Võ sư cao cấp Trần Duy Linh - Giám đốc Trung tâm Võ thuật cổ truyền Bình Định, Phó Trưởng Ban Tổ chức chương trình - cho biết: Chương trình quy tụ hơn 90 võ sư, huấn luyện viên và vận động viên, trong đó có nhiều võ sĩ đẳng cấp đến từ nhiều võ đường nổi tiếng trong và ngoài tỉnh. Cùng với 14 trận thi đấu đối kháng của vận động viên ở hạng cân từ 45kg đến trên 90kg, khán giả còn được thưởng thức 20 tiết mục biểu diễn quyền thuật đặc sắc. Mỗi trận đấu là một màn trình diễn kỹ thuật, bản lĩnh và tinh thần thượng võ đặc trưng của võ cổ truyền Bình Định. Những pha ra đòn nhanh, chính xác, những màn đấu trí căng thẳng cùng sự bền bỉ, kiên cường của các võ sĩ đã khiến khán giả không thể rời mắt.

Điểm nhấn nổi bật của sự kiện chính là lượng khán giả tham dự rất đông đảo. Theo ước tính của Ban Tổ chức chương trình, mỗi đêm có khoảng 4.000 khán giả nhiều lứa tuổi đến theo dõi, tạo nên một “biển người” đầy cảm xúc tại Quảng trường 19/4. Tiếng hò reo, cổ vũ vang dội suốt các trận đấu.

Các VĐV tham gia thi đấu đối kháng tại Đêm võ đài Bình Định. (Ảnh: Đức Nhật)

Võ sư cao cấp Trần Duy Linh chia sẻ thêm: “Từ dịp Tết Bính Ngọ 2026 đến nay, xã Hoài Ân là địa phương thứ 4 trong tỉnh sau xã Tây Sơn, phường Quy Nhơn và phường Pleiku được lựa chọn tổ chức “Đêm võ đài Bình Định”. Việc mang võ về làng giúp người dân có cơ hội tiếp cận gần hơn với di sản văn hóa phi vật thể quý báu của dân tộc.

Ông Bùi Trung Hiếu, Phó Giám đốc Sở VH,TT&DL tỉnh Gia Lai cho biết, võ cổ truyền Bình Định đang được gìn giữ, thực hành và lan tỏa rộng khắp trong nước cũng như nhiều quốc gia trên thế giới, trở thành niềm tự hào chung của người Việt Nam. Năm 2024, Phó Thủ tướng Chính phủ đã đồng ý trình UNESCO xem xét ghi danh võ cổ truyền Bình Định vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây được xem là tín hiệu tích cực, không chỉ mở ra cơ hội đưa di sản quốc gia vươn tầm quốc tế mà còn nâng cao ý thức, trách nhiệm của cộng đồng trong việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Bảo Châu

Nguồn Pháp Luật VN : https://baophapluat.vn/dem-vo-dai-binh-dinh-lan-toa-gia-tri-vo-co-truyen-nien-dai-7-the-ky.html