Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp khởi nghiệp ký kết hợp tác để phát triển. Ảnh: PHAN VINH
Những mắt xích...
Cuối năm 2023, khi quyết định dừng 3 dịch vụ giao đồ ăn, ship hàng và xe ôm công nghệ, đội ngũ vận hành ứng dụng Laco hiểu rằng một startup địa phương gần như không thể bước vào cuộc đua “đốt tiền” với các nền tảng lớn đã phủ kín thị trường nhiều năm trước đó. Thay vì tiếp tục dàn trải nguồn lực, doanh nghiệp này bắt đầu thu hẹp hoạt động để tập trung vào những dịch vụ mà yếu tố địa phương và mạng lưới cộng đồng vẫn còn giữ được lợi thế riêng như lái hộ, đặt bàn và kết nối các dịch vụ dân sinh.
Anh Hà Nhật Ánh, nhà sáng lập ứng dụng Laco (phường Hòa Cường) cho rằng, với startup công nghệ địa phương, liên kết gần như đã trở thành điều kiện để tồn tại bởi giá trị cốt lõi của doanh nghiệp không nằm ở ứng dụng mà ở khả năng kết nối được mạng lưới đối tác vận hành phía sau.
“Laco không phải doanh nghiệp sản xuất nên sản phẩm thực chất là mạng lưới cộng tác viên và đối tác địa phương. Dịch vụ lái hộ là tài xế cộng tác viên, đặt bàn là các nhà hàng đối tác, gọi thợ sửa chữa là đội ngũ garage và thợ địa phương. Nếu không có hệ sinh thái này thì app gần như chỉ còn là một cái vỏ”, anh Ánh chia sẻ.
Ứng dụng Laco tăng cường liên kết với các chuỗi F&B, nhà hàng để phát triển dịch vụ địa phương. Ảnh: PHAN VINH
Sau giai đoạn tái cấu trúc, Laco hiện kết nối với khoảng 80 tài xế lái hộ và hơn 50 nhà hàng, quán ăn, beer club trong nội thị Đà Nẵng để tạo chuỗi dịch vụ đồng bộ. Theo anh Ánh, hiệu quả rõ nhất của việc liên kết là giúp giảm mạnh chi phí tiếp cận khách hàng trong khi lượng đơn tăng khá nhanh. Sau khi tập trung liên kết với hệ sinh thái nhà hàng, lượng đơn lái hộ năm 2026 tăng gấp đôi so với năm trước.
Trong khi startup công nghệ tìm cách hình thành hệ sinh thái dịch vụ địa phương, thì nhiều doanh nghiệp nông nghiệp và chủ sản phẩm OCOP lại liên kết theo hướng mở rộng chuỗi sản phẩm để tăng khả năng giữ chân khách hàng.
Tại xã Quế Sơn, chị Nguyễn Thị Hiền, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Sơn Mai cho rằng, doanh nghiệp nhỏ hiện rất khó phát triển bền vững nếu chỉ bán riêng một loại sản phẩm đơn lẻ. Hiện nay, ngoài các sản phẩm chủ lực như nem Lạc Sơn, heo nâu hay gà thảo dược, Sơn Mai Farm còn phân phối thêm nhiều sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương khác thông qua hệ thống của Công ty CP Thực phẩm sạch Lạc Sơn (phường Ngũ Hành Sơn).
“Mô hình này giúp khách hàng có thể tiếp cận nhiều sản phẩm địa phương tại cùng một điểm bán, trong khi doanh nghiệp nhỏ cũng giảm áp lực mở rộng hệ thống riêng lẻ. Nhiều đơn vị vẫn quen tư duy ngắn hạn, tập trung bán hàng trước mắt hơn là xây dựng hệ sinh thái lâu dài. Muốn hợp tác hiệu quả thì phải thực sự xem nhau là đối tác phát triển chứ không chỉ là nơi tiêu thụ sản phẩm”, chị Hiền nhìn nhận.
Liên kết để giữ sinh kế
Ở khu vực miền núi, câu chuyện liên kết bắt đầu gắn với bài toán duy trì sinh kế cho cộng đồng địa phương. Chị Nguyễn Thị Mỹ Sương, Giám đốc HTX Sinh kế bản địa Việt Nam (xã Hùng Sơn) cho rằng, với các HTX và doanh nghiệp nhỏ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, việc liên kết gần như là con đường bắt buộc nếu muốn tạo đầu ra ổn định cho sản phẩm bản địa.
Hợp tác xã Sinh kế bản địa Việt Nam (xã Hùng Sơn) liên kết với đồng bào Cơ Tu địa phương đưa sản phẩm chổi đót ra thị trường lớn. Ảnh: PHAN VINH
Doanh nghiệp nhỏ thường thiếu vốn, thiếu nhân sự chuyên môn, thiếu thị trường và đặc biệt là thiếu sức mạnh thương hiệu, nếu đi riêng lẻ thì rất khó tạo đầu ra sản phẩm ổn định.
Một trong những mô hình HTX đang triển khai hiện nay là chuỗi sản xuất và tiêu thụ sản phẩm chổi đót của đồng bào Cơ Tu tại xã Hùng Sơn. Trước đây, người dân chủ yếu làm thủ công và bán nhỏ lẻ.
Sau khi HTX đứng ra tổ chức vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và kết nối với doanh nghiệp thương mại, sản phẩm bắt đầu được xây dựng bài bản hơn từ bao bì, nhận diện thương hiệu đến câu chuyện văn hóa gắn với cộng đồng địa phương.
“Người dân tập trung sản xuất, HTX tổ chức vùng nguyên liệu và kiểm soát chất lượng, còn doanh nghiệp tập trung thương mại và mở rộng thị trường. Đó là cách để những đơn vị yếu nguồn lực có thể cùng nhau tạo ra giá trị lớn hơn. Hiệu quả rõ nhất của việc liên kết là giúp giảm đáng kể chi phí vận hành, đồng thời tạo đầu ra sản phẩm ổn định để người dân yên tâm giữ nghề lâu dài”, chị Sương nói.
ThS. Nguyễn Thị Minh Ngọc, Phó Giám đốc điều hành Vườn ươm Doanh nghiệp Đà Nẵng (DNES) cho rằng, xu hướng doanh nghiệp nhỏ liên kết với nhau đang trở thành yêu cầu cần thiết trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, bởi nếu phát triển riêng lẻ thì rất khó hình thành quy mô đủ lớn để tiếp cận các cơ hội thị trường mới. Khi đi cùng nhau, doanh nghiệp có thể chia sẻ nguồn nguyên liệu, phối hợp sản xuất, hỗ trợ đầu ra sản phẩm và cùng xây dựng thương hiệu.
Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất hiện nay vẫn là tư duy hợp tác dài hạn và khả năng chuẩn hóa giữa các doanh nghiệp nhỏ. Nhiều đơn vị vẫn quen tư duy tự làm và muốn kiểm soát toàn bộ hoạt động của mình, trong khi để hình thành hệ sinh thái mạnh thì bắt buộc phải chấp nhận cùng phát triển theo một chuỗi giá trị chung.
“Tuy những mô hình liên kết như thế này còn khiêm tốn nhưng đã bắt đầu cho thấy một hướng đi khác so với giai đoạn phát triển riêng lẻ trước đây. Khi áp lực cạnh tranh ngày càng lớn, việc chia sẻ thị trường, nguồn lực, khách hàng và cả hệ thống vận hành đang dần trở thành cách để doanh nghiệp nhỏ tồn tại bằng hệ sinh thái thay vì tự đứng một mình trên thị trường”, ThS. Nguyễn Thị Minh Ngọc nhận định.
PHAN VINH